ΕπιμέλειαΑρχοντία Κάτσουρα
Ποιος ήταν ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ; Ο προστατευόμενος του Χομεϊνί ήταν από το 1989 η πιο ισχυρή προσωπικότητα του Ιράν και αυτός που έδωσε πρόσωπο στο θρησκευτικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν από το 1989, φαίνεται ότι είναι νεκρός. Η Τεχεράνη δεν έχει επιβεβαιώσει τον θάνατό του, αλλά Ισραήλ και ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι τον σκότωσαν. «Για πράξη δικαιοσύνης» έκανε λόγο ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Νετανιάχου έχει δει φωτογραφίες με τη σορό του, λένε τα ισραηλινά ΜΜΕ.
Όμως ποιος ήταν ο Αλί Χαμενεΐ; Με μια φράση ήταν ο αρχηγός του κράτους του Ιράν και αυτός που λάμβανε κάθε κρίσιμη απόφαση για την Ισλαμική Δημοκρατία. Είχε επίσης εξουσία πάνω στην εθνική αστυνομία και την αστυνομία ηθικής, τη δύναμη που επέβαλε τη σαρία, τον ισλαμικό νόμο στην ιρανική κοινωνία. Κατείχε την απόλυτη εξουσία πάνω σε όλους τους κλάδους της κυβέρνησης, τον στρατό και τη δικαστική εξουσία, ενώ παράλληλα ενεργεί ως πνευματικός ηγέτης της χώρας.
Office of the Iranian Supreme Leader/WANA (West Asia News Agency)/Handout via REUTERS
Υπό τον έλεγχο του Αλί Χαμενεΐ ήταν και το επίλεκτο στρατιωτικό σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Η δύναμη αυτή είναι υπεύθυνη για την εσωτερική ασφάλεια. Επίσης, στον Χαμενεΐ υπαγότα και η «εθελοντική» Δύναμη Αντίστασης Basij, ουσιαστικά η υπηρεσία που έχει ρόλο την καταστολή της διαφωνίας στο Ιράν.
Χαμενεΐ και Χομεϊνί
Ο Αλί Χαμενεΐ διαδέχθηκε το 1989 τον αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, τον ηγέτη της ισλαμικής επανάστασης το 1979. Ο Χομεϊνί είχε μόλις επιστρέψει τότε από την εξορία και ανέτρεψε τον σύμμαχο των ΗΠΑ, σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί.
Ο Αλί Χαμενεΐ ήταν γιος ενός κληρικού με περιορισμένα εισοδήματα στην πόλη Μασάντ, στο ανατολικό Ιράν. Έκανε τα πρώτα του βήματα ως ριζοσπάστης στην πυρετώδη ατμόσφαιρα των αρχών της δεκαετίας του 1960. Ο τότε σάχης Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί είχε ξεκινήσει ένα σημαντικό μεταρρυθμιστικό έργο που απορρίφθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον συντηρητικό κλήρο της χώρας.
Ως νεαρός φοιτητής θρησκευτικών στο Κομ, ένα κέντρο θεολογίας, ο Χαμενεΐ είχε εντρυφήσει στις παραδόσεις του Σιιτικού Ισλάμ. Παράλληλα υιοθέτησε τη ριζοσπαστική σκέψη του αναδυόμενου ηγέτη της συντηρητικής αντιπολίτευσης, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960, ο Χαμενεΐ διηύθυνε μυστικές αποστολές για τον Χομεϊνί, ο οποίος είχε εξοριστεί, και οργάνωνε δίκτυα ισλαμιστικού ακτιβισμού.
Αλλά είχε και άλλες επιρροές. Υπήρξε δηλωμένος λάτρης της δυτικής λογοτεχνίας, διάβαζε Λεόν Τολστόι, του Βικτόρ Ουγκό και Τζον Στάινμπεκ. Παράλληλα, υιοθέτησε τις αντιαποικιακές ιδεολογίες της εποχής και το αντιδυτικό αίσθημα που τις συνόδευε. Γνώρισε στοχαστές που προσπαθούσαν να συνδυάσουν τον μαρξισμό και τον ισλαμισμό για να δημιουργήσουν νέες ιδεολογίες, του άρεσαν έργα που περιέγραφαν τη «δυτικοποίηση» της χώρας του.
Επίσης, μετέφρασε έργα του Σαγίντ Κουτμπ, ενός Αιγύπτιου που θα ενέπνεε γενιές ισλαμιστών εξτρεμιστών, στα φαρσί.
Ο Αλί Χαμενεΐ είχε φυλακιστεί επανειλημμένα από τις τρομερές υπηρεσίες ασφαλείας του Ιράν. Επίσης, συμμετείχε στις τεράστιες διαδηλώσεις του 1978 που τελικά έπεισαν τον σάχη να εγκαταλείψει τη χώρα. Και έτσι, να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή το Χομεϊνί στο Ιράν.
Ως προστατευόμενος του Ρουχολάχ Χομεϊνί, ανέβηκε γρήγορα στην ιεραρχία του ριζοσπαστικού καθεστώτος που κατέλαβε την εξουσία. Μέχρι το 1981, αφού επέζησε από μια απόπειρα δολοφονίας, κέρδισε τις προεδρικές εκλογές και ανέλαβε τον εθιμοτυπικό ρόλο του προέδρου του Ιράν.
Αδυσώπητος και πραγματιστής
Αυτές οι δύο λέξεις έχουν χρησιμοποιηθεί συχνά για να χαρακτηρίσουν τον Αλί Χαμενεΐ: αδυσώπητος και πραγματιστής. «Διαβολικός», κατά τον Ντόναλντ Τραμπ. Ίσως γιατί κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Ιράν έδειξε μεγάλη αντοχή στην αντιπαλότητα με τη Δύση και τις βαριές κυρώσεις. Παράλληλα, έδειξε ανθεκτικότητα στους έντονους γύρους διαμαρτυριών πολιτών για ζητήματα οικονομίας και δικαιωμάτων.
Ο Χαμενεΐ έχει αποκαλέσει τις ΗΠΑ τον «νούμερο ένα εχθρό» του Ιράν. Έχει ορκιστεί να διαλύσει το Ισραήλ.
Ταυτόχρονα όμως έχει υποστηρίξει ότι το Ιράν δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Έλεγε ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα προορίζεται μόνο για πολιτικούς σκοπούς. Και μέχρι στιγμής, ούτε οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες ούτε ο Διεθνής Οργανισμός Πυρηνικής Ενέργειας έχουν βρει στοιχεία ότι το Ιράν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Ωστόσο, τόσο το Ισραήλ όσο και μέλη της κυβέρνησης Τραμπ επιμένουν ότι το Ιράν σχεδιάζει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Office of the Iranian Supreme Leader/WANA (West Asia News Agency)/Handout via REUTERS
ΗΠΑ, Ισραήλ και Χαμενεΐ
Ο Αλί Χαμενεΐ έχει υπάρξει σταθερός στόχος απειλών τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από το Ισραήλ.
Πέρυσι τον Ιούνιο, μετά τον πόλεμο των 12 ημερών και τους αμερικανοϊσταηλινούς βομβαρδισμούς, ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ίσραελ Κατς δήλωσε: Ο Χαμενεΐ «δεν μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει».
Και ότι «ένας δικτάτορας όπως ο Χαμενεΐ, που βρίσκεται επικεφαλής ενός κράτους όπως το Ιράν και έχει τον φρικτό στόχο να καταστρέψει το Ισραήλ, δεν μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει».
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, άφησε να εννοηθεί ότι το Ισραήλ δεν είχε αποκλείσει το ενδεχόμενο απόπειρας δολοφονίας του Χαμενεΐ. Υποστήριξε ότι κάτι τέτοιο θα «τερμάτιζε» τη μακροχρόνια σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Οι αμερικανικές απειλές
Από τη δική του πλευρά, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε εμμέσως απειλητικά σχόλια για τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Σε συνέντευξή του στο ABC News, είχε πει ότι ο Ιρανός ηγέτης θα πρέπει να «ανησυχεί πολύ», καθώς οι ΗΠΑ συγκέντρωσαν στρατιωτικά μέσα στην περιοχή.
Σε άλλες περιπτώσεις είχε δηλώσει ότι η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν θα ήταν «το καλύτερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί». Επίσης ότι «υπάρχουν άνθρωποι» που θα μπορούσαν να αναλάβουν την ηγεσία του Ιράν.
Έχοντας διατάξει τις επιθέσεις του Ιουνίου κατά του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ισχυριστεί ότι ο Χαμενεΐ θα ήταν «εύκολος στόχος» εάν οι ΗΠΑ αποφάσιζαν να τον κυνηγήσουν.
«Γνωρίζουμε ακριβώς πού κρύβεται ο λεγόμενος “Ανώτατος Ηγέτης”», είπε ο Τραμπ. «Είναι εύκολος στόχος, αλλά είναι ασφαλής εκεί – Δεν πρόκειται να τον σκοτώσουμε!. Τουλάχιστον όχι προς το παρόν».
