ΕπιμέλειαΝατάσα Ρουγγέρη
Οι ηγέτες της Ευρώπης, παραλυμένοι από το φόβο μπροστά στις απειλές ενός εκτός ελέγχου Ντόναλντ Τραμπ, επαναλαμβάνουν τα λάθη της δεκαετίας του 1930 και επιταχύνουν την ίδια τους την καταστροφή
Το 2025 ήταν μια καλή χρονιά για τον Ντόναλντ Τραμπ – επιτυχία σε όλα τα μέτωπα. Οι αυξήσεις των δασμών του δεν κατέστρεψαν το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, αλλά αντίθετα γέμισαν τα κρατικά ταμεία των ΗΠΑ. Ο πληθωρισμός δεν εκτοξεύθηκε στα ύψη. Οι εμπορικοί εταίροι τής Αμερικής απορρόφησαν, όπως είχε προβλέψει, ένα σημαντικό μέρος του κόστους. Ο πόλεμος στην Ουκρανία χρηματοδοτείται πλέον εξ ολοκλήρου από τους Ευρωπαίους
Οι εταίροι του ΝΑΤΟ έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ και θα αγοράσουν πολλά αμερικανικά όπλα. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι μεγιστάνες των μέσων ενημέρωσης, το Κογκρέσο και η Γερουσία είναι όλοι πρόθυμοι να εκπληρώσουν τη βούληση του προέδρου. Μπορεί να στείλει τον στρατό σε πόλεις που κυβερνούνται από Δημοκρατικούς.
Οι πλούσιοι και οι ισχυροί κάνουν ουρά για να κάνουν δωρεές για την χρυσή αίθουσα χορού του στο Λευκό Οίκο. Το Ανώτατο Δικαστήριο υποστηρίζει σε μεγάλο βαθμό την ατζέντα του. Δεν είναι πολύ δημοφιλής, αλλά επιδιώκει αμείλικτα και επιτυγχάνει τους στόχους του. Ένας δημοκρατικός σοσιαλιστής ως δήμαρχος της Νέας Υόρκης μπορεί να είναι μια αχτίδα ελπίδας, αλλά δεν μετράει και πολύ.
Η Χαμάς έχει σχεδόν καταστραφεί. Η Χεζμπολάχ έχει αποδεκατιστεί. Το καθεστώς Άσαντ είναι πλέον ιστορία. Ο φίλος του Μπέντζαμιν Νετανιάχου είχε – και εξακολουθεί να έχει – ελεύθερο πεδίο δράσης στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη για να εφαρμόσει την πολιτική του για ένα «Μεγάλο Ισραήλ», εξαλείφοντας τη λύση των δύο κρατών ακόμη και ως μακρινό όνειρο. Ο «άξονας αντίστασης» του Ιράν βρίσκεται σε κατάρρευση. Η αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη φαίνεται πιο πιθανή από ποτέ. Η Νιγηρία, η Υεμένη και η Συρία έμαθαν με τον δύσκολο τρόπο ότι ο Τραμπ δεν δειλιάζει, αλλά είναι πρόθυμος να χτυπήσει σκληρά.
Ο Χαβιέρ Μιλέι κερδίζει τις εκλογές στην Αργεντινή χάρη σε ένα πακέτο διάσωσης από τις ΗΠΑ. Ο Νικολά Μαδούρο συλλαμβάνεται και παρουσιάζεται στον κόσμο αλυσοδεμένος. Οι ΗΠΑ έχουν επανακτήσει τον πλήρη έλεγχο της περιοχής τους και αντιδρούν στην παρουσία της Κίνας στην Αμερική. Η Κούβα και η Γροιλανδία φαίνεται να είναι οι επόμενες στη λίστα του προέδρου. Στην επιδίωξη των στόχων του, δεν δείχνει ιδιαίτερο σεβασμό στον αμερικανικό νόμο και κανέναν στο διεθνές δίκαιο.
«Οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι δειλοί»
Ο Καναδάς και το Μεξικό προσφέρουν ταυτόχρονα παραχωρήσεις και προσπαθούν να διατηρήσουν την εθνική τους ανεξαρτησία. Ενώ όμως η Κλαούντια Σέινμπαουμ (πρόεδρος του Μεξικού) και ο Μαρκ Κάρνι (πρωθυπουργός του Καναδά) προσπαθούν τουλάχιστον να διατηρήσουν κάποια αξιοπρέπεια, οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι δειλοί, σημειώνει χαρακτηριστικά ο Frank Hoffer, μη εκτελεστικός διευθυντής της Global Labour University Online Academy, σε ανάλυσή του στο Social Eurupe.
Φοβούμενοι τον Πούτιν, είναι, μπροστά στον Τραμπ, οι Τσάμπερλεν (σ.σ. πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, η εξωτερική πολιτική του οποίου, τη δεκαετία του 1930, πέρασε στην Ιστορία ως Πολιτική Κατευνασμού) της εποχής μας. Παρακαλούν απεγνωσμένα τον Τραμπ να παραμείνει στην Ουκρανία. Κάνουν τη μία παραχώρηση μετά από την άλλη, μόνο για να μαθαίνουν ξανά και ξανά ότι προτιμά τον Πούτιν από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Ο Τραμπ πρέπει να αισθάνεται δικαιωμένος που μπορεί να κάνει και να απαιτεί ό,τι θέλει – και οι Ευρωπαίοι θα το καταπιούν. Το εντυπωσιακό ιστορικό των νικών του θα πείσει τον ίδιο και τους υποστηρικτές του ότι ο «σταθερός ιδιοφυής» του Λευκού Οίκου μπορεί να διαμορφώσει τον κόσμο σύμφωνα με τη θέλησή του.
Ακούγεται σαν αστείο όταν ο Γερμανός καγκελάριος λέει ότι η νομική κατάσταση γύρω από την απαγωγή του Μαδούρο είναι περίπλοκη (σ.σ. όπως και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, άλλωστε). Είναι πολύ απλή, ωστόσο: η βομβιστική επίθεση σε μια ξένη χώρα και η απαγωγή του προέδρου της αποτελεί παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου. Ο Μαδούρο είναι ένας δικτάτορας, αλλά το ίδιο ισχύει και για πολλούς άλλους – συμπεριλαμβανομένου του Ντόναλντ Τραμπ.
Το εύθραυστο προπύργιο ενάντια στην καταστροφή
Το διεθνές δίκαιο και οι διεθνείς κανόνες δεν πρέπει να υπερεκτιμούνται ηθικά ως «τάξη βασισμένη σε αξίες», αλλά είναι εξαιρετικά σημαντικοί ως μηχανισμοί περιορισμού του κινδύνου μεγάλων πολέμων. Συμβάλλουν στο να διασφαλίσουν ότι τα ανταγωνιστικά συμφέροντα και οι αντιπαλότητες μεταξύ των κρατών δεν θα ξεφύγουν από τον έλεγχο.
Ο Α’ και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν συνέπειες ενός πολυπολικού κόσμου ανταγωνιστικών μεγάλων δυνάμεων. Ένας πολυπολικός κόσμος δεν οδηγεί σε ένα ειρηνικό σύστημα ξεχωριστών σφαιρών επιρροής· στην καλύτερη περίπτωση, γίνεται ένας κόσμος βαριά οπλισμένης αποτροπής, με τον μόνιμο κίνδυνο της ανεξέλεγκτης στρατιωτικής κλιμάκωσης. Η παραβίαση και η απόρριψη του διεθνούς δικαίου και των διεθνών κανόνων καθιστούν τον κόσμο ένα πολύ πιο επικίνδυνο μέρος.
Οι υποστηρικτές του Τραμπ έχουν βάσιμα επιχειρήματα, για τους οποίους δεν είναι συνετό να προκληθεί ο ισχυρός πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών: Οι ΗΠΑ έχουν δίκιο να απαιτούν υψηλότερες αμυντικές δαπάνες από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ. Η Ευρώπη πρέπει να πληρώσει για τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η Ευρώπη πρέπει να αποδεχτεί υψηλότερους δασμούς για να κρατήσει τις ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.
Ο βομβαρδισμός του Ιράν είναι παράνομος, αλλά στοχεύει ένα φρικτό καθεστώς. Γιατί να χαλάσουμε τις σχέσεις μας με τον Τραμπ για τον Μαδούρο; Και δεν αξίζει να προκαλέσουμε τις ΗΠΑ για να υπερασπιστούμε ό,τι έχει απομείνει από το αποικιακό παρελθόν της Δανίας. Το να επαινέσουμε τον Τραμπ ως υπεράνθρωπο και να ικανοποιήσουμε το «εγώ» του φαίνεται ένα μικρό τίμημα για να αποφύγουμε το να στραφεί εναντίον της Ευρώπης.
Η παραχώρηση ακολουθεί μια νέα παραχώρηση, πάντα με την ελπίδα ότι η τελευταία θα ικανοποιήσει τελικά τον Τραμπ. Ωστόσο, ο κατευναστής χάνει κάθε φορά περισσότερο σεβασμό στα μάτια των κατευναζόμενων, και οι απαιτήσεις γίνονται όλο και πιο εξωφρενικές. Αυτοί οι «προσεκτικοί» ηγέτες είναι ντροπή για τον λαό τους, ο οποίος βλέπει ότι δεν κυβερνάται από πολιτικούς αλλά από «άθλιους λακέδες», τονίζει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας.
Ο Τραμπ εννοεί και κάνει ό,τι λέει. Η καταστροφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αναπόσπαστο μέρος της αντίληψής του για μια νέα παγκόσμια τάξη. Η Ευρώπη, με τον πολυμερή χαρακτήρα της που βασίζεται σε κανόνες και τις δημοκρατίες της, που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανέπαφες, είναι το σημαντικότερο αντίπαλο μοντέλο στον πολυπολικό χαρακτήρα των μεγάλων δυνάμεων. Ο αγώνας για την Ευρώπη είναι ένα συμφέρον που οι ΗΠΑ φαίνεται πλέον να μοιράζονται με την Κίνα και την Ρωσία.
Μια ήπειρος που αυτοκτονεί από φόβο για τον θάνατο
Υπάρχει, για την Ευρώπη – δεδομένων των προφανών αδυναμιών της – εναλλακτική λύση από την κατευναστική στάση απέναντι στον Τραμπ; Επί του παρόντος, η Ευρώπη αυτοκτονεί από φόβο για τον θάνατο! Αντί να φοβάται τα πάντα, η Ευρώπη θα πρέπει να ξεκινήσει με δύο ομολογουμένως αμφισβητήσιμες παραδοχές: η Ρωσία είναι πολύ αδύναμη για να κατακτήσει την Ευρώπη. Οι ΗΠΑ είναι πολύ αδύναμες για να κυριαρχήσουν στον κόσμο.
Με πολιτική βούληση, η Ευρώπη είναι αρκετά ισχυρή για να βοηθήσει την Ουκρανία να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της. Ναι, θα είναι μια πικρή και εύθραυστη ειρήνη για την Ουκρανία, αλλά μπορεί να κερδίσει την ειρήνη όσο παραμένει ένα ανεξάρτητο κράτος που ενσωματώνεται στην Ευρώπη.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ευρώπη πρέπει να γίνει ο άξονας μιας νέας έννοιας της μη ευθυγράμμισης. Παραμένει το φως της ελπίδας ότι η δημοκρατία – αυτή η εγγενώς εύθραυστη μορφή διακυβέρνησης, που προσφέρει τα καλύτερα για τους πολίτες της – μπορεί να επιβιώσει από την παγκόσμια επίθεση που αντιμετωπίζει.
Το να προσκαλέσουμε μεγάλες δημοκρατικές χώρες, όπως η Βραζιλία, το Μεξικό, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Νότια Αφρική και ίσως ακόμα και η Ινδία, σε μια συμμαχία που υποστηρίζει την ιδέα του πολυμερισμού έναντι του πολυπορισμού, θα ήταν μια καλύτερη στρατηγική από το να ελπίζουμε ότι ο Τραμπ δεν εννοεί αυτό που λέει. Αυτές οι χώρες μαζί είναι αρκετά μεγάλες για να αποτελέσουν αντίβαρο.
Η Ευρώπη δεν θα είναι σε θέση να δημιουργήσει συμμαχίες, αν δεν είναι διατεθειμένη να προσφέρει κάτι σε αντάλλαγμα. Επίσης, η πρόταση του Γερμανού καγκελαρίου προς τον Τραμπ – «αν δεν επιθυμείτε να συνεργαστείτε με την Ευρώπη, τουλάχιστον κάντε την Γερμανία συνεργάτη σας» – δεν συμβάλλει στην προώθηση της ευρωπαϊκής ενότητας.
Για να αντιμετωπίσει τις παγκόσμιες προκλήσεις, η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρούς θεσμούς και λήψη αποφάσεων με πλειοψηφία σε βασικούς τομείς πολιτικής. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να πείσουν τους πολίτες τους πως είναι δυνατό και επιθυμητό να υπερασπιστούμε τις κοινωνίες μας.
Οι οικονομικές και ρυθμιστικές πολιτικές, που έχουν υπονομεύσει τα κράτη πρόνοιας, επέτρεψαν την άνευ προηγουμένου φοροδιαφυγή των πλουσίων, αποξένωσαν τους πολίτες από τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ και κατέστρεψαν τη δημοκρατία από μέσα, πρέπει να αντικατασταθούν από πολιτικές χωρίς αποκλεισμούς για κοινή ευημερία.
Η επέκταση των αμυντικών δυνατοτήτων και η αύξηση της ανθεκτικότητας είναι ασυμβίβαστες με τις οικονομίες όπου ο νικητής τα παίρνει όλα. Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι οι ηγέτες των επιχειρήσεων απαιτούν περαιτέρω περικοπές στους φόρους, στα δικαιώματα των εργαζομένων και στις παροχές του κράτους πρόνοιας, σε μια στιγμή που η εθνική ενότητα, η βασική δικαιοσύνη και ο γνήσιος πατριωτισμός – που σημαίνει να υπερασπίζεσαι την ειρήνη, την ελευθερία, τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη – έχουν καταστεί ζητήματα επιβίωσης της Ευρώπης.
IN.GR
