Η ιστορία των δασμών, οι οικονομικές επιπτώσεις και τα σχέδια του Τραμπ
Υλοποιώντας μια από τις βασικές θέσεις της προεκλογικής του εκστρατείας ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε τα διατάγματα για την επιβολή οριζόντιων δασμών 25% στις εισαγωγές από τον Καναδά και το Μεξικό και 10% από την Κίνα. που θα τεθούν σε ισχύ στις 12:01 π.μ. της Τρίτης 4 Φεβρουαρίου.
Το Bloomberg κάνει μια πρώτη αποτίμηση σχετικά με πόσο αποτελεσματικοί είναι οι δασμοί και τι θα πετύχει με αυτούς ο Τραμπ.
Τι ισχύει μέχρι τώρα για τους δασμούς
Μέχρι σήμερα για τα εισαγόμενα βιομηχανικά αγαθά, τα οποία αποτελούν το 94% των αμερικανικών εισαγωγών εμπορευμάτων βάσει αξίας, οι ΗΠΑ έχουν έναν σταθμισμένο στο εμπόριο μέσο δασμολογικό συντελεστή 2%, σύμφωνα με το Γραφείο του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ. Τα μισά βιομηχανικά αγαθά εισέρχονται στη χώρα χωρίς δασμούς.
Ωστόσο, ορισμένοι αμερικανικοί δασμοί σε αγαθά από τις τρεις αυτές χώρες ήδη προσεγγίζουν ή και υπερβαίνουν τα επίπεδα που επιβάλλει ο Τραμπ. Αλλά αυτοί ισχύουν μόνο για επιλεγμένες κατηγορίες αγαθών. Η επιβολή τους σε όλους τους τομείς αλλάζει τελείως το τοπίο.
Τι προσπαθεί να επιτύχει ο Τραμπ
Ο νέος υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, υπουργός Οικονομικών του Τραμπ, κατά της διάρκειας της ακρόασης για την έγκριση του διορισμού του έδωσε ενδείξεις για το πώςο Τραμπ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τους νέους δασμούς κατά τη διάρκεια της ακρόασής του στην Γερουσία.
Δασμοί αντί κυρώσεων
Ο Μπέσεντ, είναι πρώην διαχειριστής hedge fund και μαζί με τον Τζορτζ Σόρος έχουν στοιχηματίσει κατά των νομισμάτων άλλων χωρών. Μιλώντας στους γερουσιαστές είπε ότι θα πρέπει να περιμένουν από τον Τραμπ να χρησιμοποιήσει τους δασμούς με τρεις τρόπους: για να διορθώσει τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, για να αυξήσει τα έσοδα για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό και για να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός στις διαπραγματεύσεις με ξένες δυνάμεις αντί των κυρώσεων, που ο Τραμπ πιστεύει ότι έχουν χρησιμοποιηθεί υπερβολικά.
Ενίσχυση της αμερικανικής παραγωγής
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα του Τραμπ είναι ότι θα χρησιμοποιήσει του δασμούς για την αναζωογόνηση της μεταποίησης ενώ θα σταματήσουν οι άλλες χώρες να «κλέβουν» τις ΗΠΑ μέσω των εμπορικών πλεονασμάτων. Έχει διατυπώσει την ιδέα να χρησιμοποιήσει ένα μείγμα δασμών και κινήτρων, όπως η ταχεία έγκριση αδειών, ως έναν τρόπο για να προσελκύσει τις εταιρείες να κατασκευάσουν τις εγκαταστάσεις τους στις ΗΠΑ.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρίας του, επέβαλε μια σειρά δασμών στα κινεζικά προϊόντα, οι επιπτώσεις των οποίων εξακολουθούν να αξιολογούνται. Πολλοί οικονομολόγοι πιστεύουν ότι λειτούργησαν ως φόρος για τους Αμερικανούς καταναλωτές και συγκράτησαν την οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ.
Μελέτη της Fed Νέας Υόρκης διαπίστωσε μεγάλες απώλειες για τις ΗΠΑ από τον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας. Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2018-19, οι ΗΠΑ επέβαλαν εισαγωγικούς δασμούς από 10 έως 50% σε εισαγωγές από την Κίνα αξίας άνω των 300 δισ. δολαρίων και, ως απάντηση, η Κίνα αντέδρασε με υψηλούς δικούς της δασμούς στις αμερικανικές εξαγωγές. Η εκτίμηση του συνολικού αντίκτυπου του εμπορικού πολέμου στην αμερικανική οικονομία είναι δύσκολη, επειδή οι δασμοί μπορούν να επηρεάσουν την οικονομία μέσω πολλών διαφορετικών διαύλων.
Σημαντικό επίσης είναι ότι η χώρα που επιβάλει τους δασμούς θα πρέπει να έχει την αντίστοιχη εγχώρια παραγωγή για να προσφέρει τα αγαθά που δασμολογούνται σε αντίθετη περίπτωση οι καταναλωτές θα βρεθούν αντιμέτωποι με υψηλότερες τιμές.
Τίποτα από αυτά δεν έχει μειώσει τον ενθουσιασμό του Τραμπ
«Θα φέρουμε πίσω τις εταιρείες», δήλωσε κατά τη διάρκεια συνέντευξης με τον αρχισυντάκτη του Bloomberg John Micklethwait στο Economic Club of Chicago τον Οκτώβριο. «Θα μειώσουμε ακόμη περισσότερο τους φόρους για τις εταιρείες που θα κατασκευάζουν το προϊόν τους στις ΗΠΑ. Θα προστατεύσουμε αυτές τις εταιρείες με ισχυρούς δασμούς».
Ο υποψήφιός του για τη θέση του υπουργού Εμπορίου, Χάουαρντ Λούτνικ, διαμόρφωσε το σχέδιο δασμών ως μέσο για να ανακτήσει τον σεβασμό του κόσμου. Υπσοτήριξε μιλώντας στους γερουσιαστές ότι οι σύμμαχοι και οι αντίπαλοι των ΗΠΑ «μας εκμεταλλεύονται, δεν μας σέβονται και θα ήθελα να το δω αυτό να τελειώνει».
Αύξηση των εσόδων
Τα έσοδα από τους δασμούς θα μπορούσαν να αναπληρώσουν το δημοσιονομικό κενό που θα δημιουργήσουν οι φορολογικές μείωσες που υποσχέθηκε ο Τραμπ. Θέλει να παρατείνει τις μειώσεις στους φόρους εισοδήματος που εγκρίθηκαν το 2017 κατά την πρώτη του προεδρία, πολλές από τις οποίες πρόκειται να λήξουν στο τέλος του 2025. Έχει μάλιστα διατυπώσει προτάσεις για την επέκταση αυτών των φοροαπαλλαγών, για παράδειγμα με την απαλλαγή από τη φορολόγηση των φιλοδωρημάτων και των κερδών κοινωνικής ασφάλισης. Στόχος του είναι επίσης να μειώσει τον εταιρικό φορολογικό συντελεστή στο 15% από 21%.
Οι δασμοί Τραμπ αν εφαρμοστούν πλήρως θα μπορούσαν να αποφέρουν έσοδα ύψους 2,5 έως 3 τρισ. δολαρίων
Τα μέτρα αυτά αναμένεται να οδηγήσουν σε απώλεια κρατικών εσόδων ύψους 4,6 τρισ. δολαρίων σε διάστημα 10 ετών.. Οι αυξήσεις των δασμών του Τραμπ, εάν εφαρμοστούν πλήρως, θα μπορούσαν να αποφέρουν έσοδα ύψους 2,5 έως 3 τρισ. δολαρίων κατά την ίδια χρονική περίοδο, σύμφωνα με τον Μπέσεντ.
Ο Πίτερ Ναβάρο, σύμβουλος του Τραμπ σε θέματα εμπορίου, μιλώντας στο CNBC εξήγησε ότι οι δασμοί μπορεί να αντικαταστήσει τα έσοδα από τις μειώσεις φόρων. «Ο πρόεδρος Τραμπ θέλει να μετακινηθεί από τον κόσμο των φόρων εισοδήματος και των αμέτρητων υπαλλήλων της IRS στον κόσμο όπου οι δασμοί, όπως στην εποχή του [προέδρου William] McKinley, θα πληρώσουν για πολλές κυβερνητικές δαπάνες που πρέπει να πληρώσουμε και να μειώσουμε τους φόρους μας».
Οι δασμοί ως διπλωματικό όπλο – Το πείραμα της Κολομβίας
Ο Τραμπ έχει γίνει επιφυλακτικός απέναντι στις κυρώσεις, επειδή απομακρύνουν άλλες χώρες από το δολάριο και βλέπει τους δασμούς ως έναν τρόπο να αποκτήσει μόχλευση στις διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με τον Μπέσεντ.
Η σύντομη αντιπαράθεση του Τραμπ τον Ιανουάριο με την Κολομβία -στην οποία απείλησε να επιβάλει δασμούς για τις πτήσεις επαναπατρισμού παράτυπων μεταναστών- έδωσε μια γεύση της στρατηγικής του Τραμπ. Για λίγες ώρες, φάνηκε ότι ένας εμπορικός πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ και ενός από τους στενότερους συμμάχους τους στη Λατινική Αμερική ήταν αναπόφευκτος. Στη συνέχεια, ο Τραμπ απέσυρε την απειλή του μετά την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών. Ο Λευκός Οίκος διεκδίκησε τη νίκη, λέγοντας ότι η Κολομβία «συμφώνησε σε όλους τους όρους του προέδρου Τραμπ» και θα δεχόταν απελάσεις με αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη. Η Κολομβία δήλωσε ότι οι απελαθέντες επέστρεψαν με το στρατιωτικό της αεροσκάφος.
Η ιστορία των δασμών
Για μεγάλο μέρος της ιστορίας του οι ΗΠΑ φορολόγησαν σε μεγάλο βαθμό τις εισαγωγές πριν εγκαταλείψουν σε μεγάλο βαθμό την πολιτική αυτή από τη δεκαετία του 1930, καθώς επέλεξαν το ελεύθερο εμπόριο.
Ένας σημαντικός λόγος γι’ αυτό ήταν οι επιπτώσεις του νόμου Smoot-Hawley του 1930, ο οποίος οδήγησε σε μια εκτιμώμενη αύξηση περίπου 20% στους μέσους εισαγωγικούς δασμούς. Ο νόμος προοριζόταν να συμβάλει στην άμβλυνση των επιπτώσεων της Μεγάλης Ύφεσης, αλλά κατέληξε να επιδεινώσει την κατάσταση. Η εν λόγω πανωλεθρία έδωσε το έναυσμα για μια περίοδο πολλών δεκαετιών, κατά την οποία σημειώθηκε η άνοδος του ελεύθερου εμπορίου, που κορυφώθηκε με τη δημιουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου το 1995. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι δασμοί έγιναν ανάθεμα για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Επέστρεψαν κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Τραμπ από το 2017 έως το 2021, όταν στράφηκε σε αυτούς σε μια προσπάθεια να αναζωογονήσει την αμερικανική βιομηχανία και να αντιμετωπίσει αυτό που οι ΗΠΑ θεωρούν ως αθέμιτες εμπορικές πρακτικές της Κίνας. Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν συνέχισε την τάση αυτή.
Μπορεί ο Τραμπ να αυξήσει τους δασμούς χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου;
Ναι. Μέσω μιας σειράς καταστατικών, το Κογκρέσο έχει εξουσιοδοτήσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ να τροποποιεί τους δασμούς για την αντιμετώπιση διαφόρων προβλημάτων. Αυτές περιλαμβάνουν την απειλή για την εθνική ασφάλεια, πόλεμο ή κατάσταση έκτακτης ανάγκης, βλάβες ή δυνητικές βλάβες σε μια βιομηχανία των ΗΠΑ και αθέμιτες εμπορικές πρακτικές από μια ξένη χώρα.
Ενώ οι εταιρείες θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να καταπολεμήσουν τους υψηλότερους δασμούς στα δικαστήρια, λόγω του σεβασμού που έχει δοθεί στο παρελθόν στις προεδρικές εξουσίες, τέτοιες προκλήσεις «θα αντιμετωπίσουν μια απότομη ανηφόρα», σύμφωνα με άρθρο που δημοσιεύθηκε από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών και το οποίο συνυπογράφει ο Warren Maruyama, πρώην γενικός σύμβουλος του Γραφείου του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ.
Πώς λειτουργούν οι δασμοί;
Ένας δασμός υπολογίζεται συνήθως ως ποσοστό της αξίας ενός αγαθού (όπως δηλώνεται κατά τη διαδικασία εκτελωνισμού.) Μπορεί επίσης να επιβάλλεται ως σταθερό ποσό σε κάθε είδος. Στα εμπορεύματα που διασχίζουν τα σύνορα δίνονται αριθμητικοί κωδικοί στο πλαίσιο μιας τυποποιημένης ονοματολογίας που ονομάζεται «διεθνές εναρμονισμένο σύστημα». Τα δασμολόγια μπορούν να αποδοθούν σε συγκεκριμένους κωδικούς προϊόντων που αφορούν, για παράδειγμα, ένα πλαίσιο φορτηγού ή σε ευρείες κατηγορίες, όπως τα ηλεκτρικά οχήματα. Οι τελωνειακές υπηρεσίες εισπράττουν δασμούς για λογαριασμό των κυβερνήσεων.
Ποιος πληρώνει δασμούς;
Οι δασμοί καταβάλλονται από τον εισαγωγέα ή από έναν ενδιάμεσο που ενεργεί για λογαριασμό του εισαγωγέα, αν και το κόστος συνήθως μετακυλίεται. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι, τελικά, ο εξαγωγέας είναι αυτός που ουσιαστικά καταλήγει να επωμίζεται το κόστος ενός δασμού. Μελέτες έχουν δείξει ότι το βάρος είναι πιο διάχυτο. Η ξένη εταιρεία που παράγει το προϊόν μπορεί να αποφασίσει να μειώσει τις τιμές ως παραχώρηση στον εισαγωγέα. Ή μπορεί να δαπανήσει σημαντικά ποσά για να κατασκευάσει ένα εργοστάσιο κάπου για να παρακάμψει τον δασμό. Ή ένας εισαγωγέας – η Walmart και η Target είναι από τις μεγαλύτερες στις ΗΠΑ – θα μπορούσε να αυξήσει τις τιμές του προϊόντος όταν πωλείται. Σε αυτή την περίπτωση, ο καταναλωτής είναι αυτός που επωμίζεται έμμεσα το κόστος των δασμών.
Πώς εμπλέκεται η Κίνα σε όλα αυτά;
Για δεκαετίες, η πίστη στο ελεύθερο εμπόριο υποστηριζόταν από τη διακομματική συναίνεση στις ΗΠΑ και από τις πολυεθνικές εταιρείες που ήθελαν πρόσβαση σε φθηνές και αποτελεσματικές αλυσίδες εφοδιασμού στο εξωτερικό. Η άνοδος της Κίνας ως παγκόσμιας οικονομικής δύναμης διέλυσε τη συναίνεση. Έγινε δεκτή στον ΠΟΕ το 2001 .
Κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρίας του Τραμπ, η κυβέρνησή του επέβαλε νέους δασμούς στις κινεζικές εισαγωγές αξίας περίπου 380 δισ. δολαρίων
Η Κίνα απέκτησε μεγαλύτερη πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές, ακόμη και όταν οι επικριτές της λένε ότι παραβίασε το γράμμα και το πνεύμα των κανόνων ελεύθερου εμπορίου, για παράδειγμα επιδοτώντας τις βιομηχανίες της και υποχρεώνοντας τις ξένες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Κίνα να αποχωριστούν την τεχνογνωσία τους. Ορισμένοι ερευνητές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο ανταγωνισμός από την Κίνα προκάλεσε μείωση της απασχόλησης στις ΗΠΑ μεταξύ των κατασκευαστών που αντιμετώπισαν αύξηση των εισαγωγών.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρίας του Τραμπ, η κυβέρνησή του επέβαλε νέους δασμούς στις κινεζικές εισαγωγές αξίας περίπου 380 δισ. δολαρίων το 2018 και το 2019. Η κυβέρνηση Μπάιντεν διατήρησε αυτές τις εισφορές και αύξησε κι άλλες το 2024 σε αγαθά αξίας επιπλέον 18 δισ. δολαρίων. Ο νέος ενθουσιασμός για τους δασμούς εξαπλώθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ψήφισε στις αρχές Οκτωβρίου να επιβάλει δασμούς ύψους 45% στα ηλεκτρικά οχήματα από την Κίνα, η οποία με τη σειρά της απείλησε να προβεί σε αντίποινα κατά των ευρωπαϊκών προϊόντων.
Στην προεκλογική εκστρατεία του 2024, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι οριζόντιοι φόροι επί των εισαγωγών θα είχαν οφέλη πέρα από την υπεράσπιση των εγχώριων βιομηχανιών: Θα πλημμύριζαν το υπουργείο Οικονομικών με δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα, θα ωθούσαν τις εταιρείες που δεν παράγουν προϊόντα στις ΗΠΑ να το πράξουν και θα επέτρεπαν στις ΗΠΑ να αποσπάσουν παραχωρήσεις τόσο από τους εμπορικούς συμμάχους όσο και από τους αντιπάλους τους.
Πώς έχουν επηρεάσει οι αυξήσεις των δασμών τις ΗΠΑ μέχρι στιγμής;
Μπορεί να είναι δύσκολο να αποτιμηθούν οι οικονομικές επιπτώσεις των δασμών. Μπορούν να τονώσουν την απασχόληση προσελκύοντας επενδύσεις, καθώς οι εταιρείες προσπαθούν να παρακάμψουν τους δασμούς μεταφέροντας εργοστάσια στη χώρα που επιβάλλει τους φόρους. Ταυτόχρονα, μπορούν να προκαλέσουν αντίποινα δασμών που κοστίζουν θέσεις εργασίας σε άλλα τμήματα της οικονομίας.
Ένα πιθανό πρόβλημα με τους δασμούς είναι ότι οι τοπικοί κατασκευαστές δεν σπεύδουν πάντα να ικανοποιήσουν την εγχώρια ζήτηση για ένα αγαθό που υπόκειται σε νέους δασμούς. Και αν το έθνος που επιβάλλει τους δασμούς δεν έχει εναλλακτική εγχώρια προσφορά των εν λόγω αγαθών, τότε οι τιμές των εν λόγω αγαθών μπορεί να αυξηθούν.
Οι οικονομολόγοι εξακολουθούν να ξετυλίγουν το κουβάρι των πληθωριστικών επιπτώσεων των αρχικών δασμών του Τραμπ από ένα πολύ μεγαλύτερο σοκ στις αλυσίδες εφοδιασμού και την οικονομική δραστηριότητα που ξεκίνησε λίγο μετά την έναρξη του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ-Κίνας: την πανδημία Covid-19.
Οι επιπτώσεις σε ΑΕΠ και πληθωρισμό
Τον Φεβρουάριο του 2019, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα του Σαν Φρανσίσκο εκτίμησε ότι οι δασμοί προσθέτουν 0,1% στον πληθωρισμό και 0,4% στη μέτρηση που μετρά το κόστος των επιχειρήσεων για επενδύσεις. Η Έρικα Γιορκ, ανώτερη οικονομολόγος στο μη κομματικό Tax Foundation, εκτίμησε ότι οι υψηλότεροι δασμοί που επέβαλαν ο Τραμπ και ο Μπάιντεν αύξησαν το ετήσιο κόστος για τα αμερικανικά νοικοκυριά κατά 625 δολάρια.
Επιπλέον, η York εκτίμησε ότι οι αυξήσεις θα καταργήσουν 142.000 θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης και, μακροπρόθεσμα, θα μειώσουν το μακροπρόθεσμο ΑΕΠ κατά 0,2% κατά μέσο όρο.
Πηγή: ΟΤ
