ΕπιμέλειαΝατάσα Ρουγγέρη
Τελικά, μια Γερμανία που πονάει για σταθερότητα και μεταρρυθμίσεις δεν χρειάζεται να στραφεί σε νέα κόμματα, αλλά σε ένα οικείο και αξιόπιστο μοντέλο, υποστηρίζουν διεθνείς αναλυτές
Η Γερμανία, η πολιτική της οποίας υπήρξε κάποτε σταθερή και… θλιβερά προβλέψιμη, βρίσκεται σε σύγχυση, δύο ημέρες πριν από τις κρίσιμες εκλογές της 23ης Φεβρουαρίου, που θα καθορίσουν το μέλλον της και θα επηρεάσουν ολόκληρη την Ευρώπη.
Στο τέλος του περασμένου έτους, η κυβέρνηση συνασπισμού του καγκελάριου Όλαφ Σολτς κατέρρευσε, προκαλώντας τις πρώτες πρόωρες εκλογές στη χώρα μετά από 20 χρόνια. Στη συνέχεια, στο τέλος Ιανουαρίου, ο Φρίντριχ Μερτς, επικεφαλής της κεντροδεξιάς Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU) και επικρατέστερος καγκελάριος, προώθησε στο κοινοβούλιο μια σκληρή πρόταση για την αυστηροποίηση της γερμανικής μεταναστευτικής πολιτικής.
Για να το πετύχει αυτό, όμως, στηρίχθηκε στην υποστήριξη της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), σπάζοντας για πρώτη φορά ένα ομοσπονδιακό «τείχος προστασίας» που επέβαλαν τα κεντρώα κόμματα κατά της συνεργασίας με την AfD.
Η κίνηση του Μερτς μετέτρεψε μια ήδη αμφιλεγόμενη εκλογική αναμέτρηση στην πιο έντονη και πολωτική εκστρατεία της πρόσφατης γερμανικής ιστορίας. Το διακύβευμα της ψηφοφορίας, που έχει οριστεί για τις 23 Φεβρουαρίου, είναι εξαιρετικά υψηλό. Οι συζητήσεις σχετικά με τη μετανάστευση, οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικό της γερμανικής πολιτικής εδώ και μια δεκαετία, έχουν πρόσφατα ενταθεί.
Η γερμανική οικονομία που «στενάζει» και η απειλή Τραμπ
Η γερμανική οικονομία, πλέον από τις πιο αργά αναπτυσσόμενες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αντιμετωπίζει έντονες απειλές από την Κίνα. Μια σειρά από δασμούς από τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι απίθανο να ακολουθήσουν. Η Γερμανία βρίσκεται στην κορυφή της οικονομικής λίστας του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, χάρη στο μεγάλο εμπορικό πλεόνασμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις προσεκτικές αμυντικές δαπάνες της.
Στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια, στα μέσα Φεβρουαρίου, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς κατέστησε σαφές ότι η γερμανική εσωτερική πολιτική βρίσκεται επίσης στο στόχαστρο των Ηνωμένων Πολιτειών, όταν τάχθηκε εμμέσως υπέρ της συνεργασίας με την AfD, την οποία ο Έλον Μασκ αποκάλεσε πρόσφατα «την τελευταία σπίθα ελπίδας της Γερμανίας».
Μπροστά σε αυτές τις προκλήσεις, το πολιτικό Κέντρο της Γερμανίας παραπαίει και μακροχρόνιοι παρατηρητές ανησυχούν ότι τα κεντροδεξιά κόμματα μπορεί τελικά να συνεργαστούν με την AfD, η οποία βρίσκεται δημοσκοπικά στη δεύτερη θέση. Αλλά το πολιτικό και οικονομικό αδιέξοδο της Γερμανίας δεν πρέπει να οδηγήσει σε ένα μέλλον που θα ορίζεται από την ακροδεξιά, τονίζουν διεθνείς αναλυτές.
Οι Γερμανοί προτιμούν ένα μεγάλο συνασπισμό
Εδώ και δεκαετίες, η πολιτική της χώρας βασίζεται στον συμβιβασμό και τη συναίνεση των κυρίαρχων κομμάτων της, συμπεριλαμβανομένου του CDU, του αδελφού κόμματός του, της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης (CSU) – με το οποίο έχει συμμαχήσει – και του κεντροαριστερού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD) του Σολτς. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι τα κόμματα αυτά μπορεί να έχουν αρκετές έδρες για να σχηματίσουν έναν ακόμη «μεγάλο συνασπισμό» μεταξύ τους.
Στο παρελθόν, οι μεγάλοι συνασπισμοί έχουν δικαίως επικριθεί για έλλειψη φιλοδοξίας και ικανότητας για μεταρρυθμίσεις, καθώς και για μείωση των εναλλακτικών επιλογών στην κάλπη, συμβάλλοντας έτσι έμμεσα στην άνοδο της AfD. Αυτή τη φορά, ωστόσο, ένας άλλος μεγάλος συνασπισμός μπορεί να είναι η καλύτερη επιλογή για μια σταθερή κυβέρνηση. που μπορεί επίσης να αναζωογονήσει την οικονομία, καθώς και τη θέση της Γερμανίας στη διεθνή σκηνή, σημειώνει το αμερικανικό περιοδικό Foreign Affairs.
Ένας συνασπισμός μεταξύ CDU/CSU και SPD είναι επίσης αυτό που προτιμούν οι Γερμανοί ψηφοφόροι έναντι οποιουδήποτε άλλου αποτελέσματος, σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Αυτό δείχνει ότι παρά τις πρόσφατες επιτυχίες της ακροδεξιάς AfD, παραμένει η λαϊκή υποστήριξη για κεντρώες πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων δαπανών για την άμυνα, τις υποδομές και την καινοτομία , με τη μεταρρύθμιση του λεγόμενου «φρένου χρέους» της Γερμανίας, μιας συνταγματικής διάταξης για την εξισορρόπηση του προϋπολογισμού.
Η ακροδεξιά στροφή Μερτς που ενόχλησε και την Μέρκελ
Ένας κεντρώος συνασπισμός θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην ενίσχυση της άμυνας της ΕΕ έναντι της κινεζικής πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας, η οποία πλήττει τη γερμανική και την ευρωπαϊκή μεταποίηση, και να προσπαθήσει να βελτιώσει τις σχέσεις με την κυβέρνηση Τραμπ. Τελικά, μια Γερμανία που πονάει για σταθερότητα και μεταρρυθμίσεις δεν χρειάζεται να στραφεί σε νέα κόμματα, αλλά σε ένα οικείο και αξιόπιστο μοντέλο.
Η πρόωρη και χαοτική κατάρρευση του δυσλειτουργικού τρικομματικού συνασπισμού του Σολτς με τους προοδευτικούς Πράσινους και το φιλικό προς τις επιχειρήσεις Ελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (FDP) απογοήτευσε πολλούς Γερμανούς, που ήθελαν μεταρρυθμίσεις μετά τα σταθερά αλλά στάσιμα χρόνια της Άνγκελα Μέρκελ.
Μετά από ένα ελπιδοφόρο ξεκίνημα, ο συνασπισμός εξελίχθηκε σε μια ατελείωτη σειρά συγκρούσεων, λόγω των βαθιών ιδεολογικών διαιρέσεων των κομμάτων, και φάνηκε όλο και πιο ανίκανος να αντιμετωπίσει πραγματικά ζητήματα πολιτικής. Μπροστά στη σταθερή επιδείνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων, το FDP αποχώρησε από τον συνασπισμό μόλις μία ημέρα μετά τις αμερικανικές εκλογές, σπρώχνοντας την Γερμανία σε βαθιά αβεβαιότητα.
Οι ελπίδες για επιστροφή στη σταθερότητα στηρίζονται τώρα στον Μερτς, τον πρώην συνάδελφο και αντίπαλο της Μέρκελ στο CDU. Ο Μερτς και το CDU/CSU προηγούνται στις δημοσκοπήσεις με περίπου 30% των ψήφων, μπροστά από την AfD, που είναι κοντά στο 21%, και το SPD του Σολτς, στο 16%.
Η Γερμανία βρίσκεται στη μέση μιας διαρκούς ύφεσης
Όμως η απόφαση του Μερτς να δεχτεί τις ακροδεξιές ψήφους στην πρόταση για το μεταναστευτικό δεν βοήθησε ιδιαίτερα την εκστρατεία του – αντίθετα προκάλεσε τη δυσφορία και της Άνγκελα Μέρκελ. Αν και η πλειοψηφία των Γερμανών τάσσεται υπέρ μιας πιο σκληρής στάσης σε θέματα που σχετίζονται με τη μετανάστευση, οι περισσότεροι θέλουν να διατηρήσουν άθικτο το τείχος προστασίας έναντι της AfD και δεν θέλουν να δουν το ακροδεξιό κόμμα να μπαίνει στην κυβέρνηση.
Το στοίχημα του Μερτς είναι ακόμη πιο αινιγματικό, επειδή η μετανάστευση είναι μόνο μία από τις πολλές μεγάλες ανησυχίες των ψηφοφόρων. Εξίσου σημαντική είναι η οικονομία. Η Γερμανία εξακολουθεί να έχει τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, αλλά βρίσκεται στη μέση μιας διαρκούς ύφεσης. Το ΑΕΠ της χώρας έχει σχεδόν ισοπεδωθεί από το 2019, εν μέσω των κραδασμών της πανδημίας, του αυξημένου ανταγωνισμού με την Κίνα και της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η οποία προκάλεσε την εκτόξευση των τιμών της ενέργειας.
Το πολιτικό και οικονομικό αδιέξοδο της Γερμανίας δεν πρέπει να οδηγήσει σε ένα μέλλον που θα καθορίζεται από την ακροδεξιά
Η αποκατάσταση των ζημιών που θα προκύψουν θα είναι δύσκολη, σε μεγάλο βαθμό επειδή το διεθνές οικονομικό περιβάλλον έχει αλλάξει σημαντικά μετά την πανδημία. Για δεκαετίες, η Γερμανία επωφελούνταν από μια παγκόσμια αγορά στην οποία κυριαρχούσαν οι εξαγωγές της, προσφέροντας στη χώρα σημαντικά εμπορικά πλεονάσματα. Αλλά τώρα, άλλες χώρες έχουν πάρει το μερίδιό της.
«Ομπρέλα» προστασίας από τον Τραμπ;
Αν και η Γερμανία παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ανεπηρέαστη από το πρώτο σοκ της Κίνας, στα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα – όταν το Πεκίνο προσχώρησε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και η συνακόλουθη εισροή φθηνών κινεζικών εισαγωγών κατατρόπωσε ορισμένους τομείς της μεταποίησης σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών – είναι επικίνδυνα εκτεθειμένη στο δεύτερο σοκ.
Τα τελευταία χρόνια, το Πεκίνο έχει υιοθετήσει μια επιθετική, υποστηριζόμενη από το κράτος, εξαγωγική στρατηγική που παράγει τεράστια πλεονάζοντα αποθέματα, τα οποία απειλούν τη βιομηχανική ραχοκοκαλιά της Γερμανίας, ιδίως την αυτοκινητοβιομηχανία της και την παραγωγή ηλεκτρονικών ειδών υψηλής τεχνολογίας.
Ένας μεγάλος συνασπισμός θα μπορούσε επίσης να προσπαθήσει να προστατεύσει την Γερμανία από την κυβέρνηση Τραμπ, μετατρέποντας το Βερολίνο σε ενεργό πάροχο ασφάλειας και αναιρώντας τις κατηγορίες ότι εκμεταλλεύεται δωρεάν την Ουάσινγκτον.
Επιστροφή στο… μέλλον
Το αν ένας συνασπισμός υπό τον Φρίντριχ Μερτς μπορεί να εκπληρώσει αυτές τις φιλοδοξίες, θα εξαρτηθεί από την ικανότητά του να σχηματίσει μια σταθερή κυβέρνηση και να αντιμετωπίσει επείγουσες μεταρρυθμίσεις. Το γερμανικό πολιτικό τοπίο έχει γίνει πιο κατακερματισμένο, με την εμφάνιση ακροδεξιών και ακροαριστερών κομμάτων που ξεπερνούν το όριο του πέντε% για να εισέλθουν στο γερμανικό κοινοβούλιο, αλλά οι θέσεις των κομμάτων αυτών στην εξωτερική πολιτική έχουν ιστορικά σχεδόν αποτρέψει την ένταξή τους σε κυβερνητικούς συνασπισμούς.
Ως αποτέλεσμα, οι επιλογές για τον σχηματισμό ενός σταθερού κυβερνητικού συνασπισμού έχουν μειωθεί και οι περισσότεροι Γερμανοί προτιμούν την παραδοσιακή δικομματική ρύθμιση.
Παρόλο που οι συνεργασίες μεταξύ CDU/CSU και SPD τείνουν να ευνοούν τη στασιμότητα και όχι τις μεταρρυθμίσεις, η δημόσια ζήτηση και οι μεταβαλλόμενες συνθήκες θα πρέπει να είναι επαρκείς για να τους ωθήσουν να συνεργαστούν για σημαντικές αλλαγές.
Κλειδί στις εξελίξεις το «φρένο χρέους»
Το SPD του Σολτς υποστηρίζει εδώ και καιρό εξαιρέσεις από το «φρένο χρέους», για παράδειγμα, γεγονός που μπορεί να βοηθήσει τον Μερτς να πείσει το δικό του δημοσιονομικά συντηρητικό κόμμα να ακολουθήσει το παράδειγμά του. Αυτό είναι κρίσιμο, διότι μια συνταγματική αλλαγή στο «φρένο χρέους» θα απαιτήσει από τα κεντρώα κόμματα να οργανώσουν μια πλειοψηφία δύο τρίτων στην Μπούντεσταγκ (σ.σ. ομοσπονδιακή Βουλή).
Το SPD έχει επίσης προωθήσει την αύξηση των αμυντικών δαπανών, ακόμη και αν έχει υπαναχωρήσει κάπως από τις προηγούμενες θέσεις του κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, προκειμένου να ανακτήσει ψήφους από αριστερά κόμματα, που είναι επιφυλακτικά απέναντι στην υποστήριξη της Ουκρανίας.
Ένας μεγάλος συνασπισμός θα μπορούσε επίσης να αναλάβει δράση για την αναζωογόνηση της γερμανικής οικονομίας, η οποία εξακολουθεί να κατέχει ηγετική θέση σε πολλούς βιομηχανικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της πράσινης τεχνολογίας, και θα μπορούσε να επωφεληθεί από την ευελιξία που παρέχουν τα σχετικά χαμηλά επίπεδα χρέους της χώρας.
Δεν θέλουν επανάληψη του «πειράματος» Σολτς
Ελλείψει μεγάλου συνασπισμού με το SPD, το CDU/CSU θα μπορούσε να συνεργαστεί με τους Πράσινους, οι οποίοι βρίσκονται ελάχιστα πίσω από το SPD στις δημοσκοπήσεις, ενδεχομένως μαζί με το FDP, το οποίο συγκεντρώνει ποσοστό λίγο κάτω από το 5%. Αυτό θα επανέφερε το είδος του τρικομματικού συνασπισμού που επέβλεπε ο Σολτς.
Υπάρχει όμως ένας λόγος για τον οποίο οι Γερμανοί δεν είναι πρόθυμοι να επαναλάβουν αυτό το πείραμα: Οι προοδευτικοί Πράσινοι και το CDU αντιπροσωπεύουν αντίθετα άκρα σε πολλά σημαντικά κοινωνικοπολιτιστικά ζητήματα, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε επανάληψη των χαοτικών εσωτερικών αντιπαραθέσεων του συνασπισμού υπό τον Όλαφ Σολτς. Το FDP, από την πλευρά του, αντιτίθεται στη μεταρρύθμιση του «φρένου χρέους», που αποτελεί προϋπόθεση για τις αναγκαίες επενδύσεις.
Εάν δεν προκύψει συνασπισμός, το CDU/CSU θα μπορούσε ενδεχομένως να σχηματίσει μόνη του κυβέρνηση μειοψηφίας. Αλλά αυτό θα εξασφάλιζε την αστάθεια και την παραίτηση από τον διεθνή ρόλο της Γερμανίας. Μια κυβέρνηση μειοψηφίας θα μπορούσε επίσης να στείλει τους Γερμανούς ξανά στις κάλπες, εγκαινιάζοντας ίσως μια νέα, ανεπιθύμητη εποχή αστάθειας για τη χώρα.
Κάντο όπως η Μέρκελ…
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι πρόωρες εκλογές ήταν σπάνιες στη Γερμανία και η ομοσπονδιακή δημοκρατία παραμένει δικαιολογημένα επιφυλακτική απέναντι στην κοινοβουλευτική αστάθεια, δεδομένης της εμπειρίας της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης του Μεσοπολέμου. Εκείνη την περίοδο, η συνεχής διάλυση και επανεκλογή του κοινοβουλίου άνοιξε τον δρόμο στον φασισμό, και έτσι οι μεταπολεμικοί ιδρυτές της Γερμανίας έδωσαν έμφαση στη σταθερότητα.
Οι Γερμανοί πολιτικοί θα πρέπει να έχουν κατά νου αυτό το μάθημα Ιστορίας. Χωρίς μια σταθερή, κεντρώα κυβέρνηση που θα πιέζει για μεταρρυθμίσεις, η Γερμανία θα συνεχίσει την οικονομική της κατρακύλα και θα ενθαρρύνει την ακροδεξιά. Θα γίνει μια χώρα που κανείς – όχι οι πολιτικοί της, οι πολίτες της ή οι εταίροι της – δεν επιθυμεί.
Ο Μερτς μπορεί να ήταν ο αντίπαλος της Μέρκελ, αλλά για να ηγηθεί με επιτυχία της χώρας, θα πρέπει να υιοθετήσει τη δέσμευσή της για συμβιβασμό. Αν το κάνει, έχει την ευκαιρία να γυρίσει σελίδα στο εσωτερικό και να ηγηθεί μιας γερμανικής επιστροφής στο εξωτερικό. Ίσως αυτή είναι η τελευταία ευκαιρία της χώρας για μεγάλο χρονικό διάστημα.
IN.GR
