Στην Αρκτική διεξάγεται εδώ και δεκαετίες ένας αθόρυβος γεωπολιτικός πόλεμος, με τη Ρωσία να έχει χτίσει σταθερά πλεονέκτημα σε έδαφος, οικονομία και στρατιωτική παρουσία
Μέχρι που άρχισε να φωνάζει ο Ντόναλντ Τραμπ πως η Γροιλανδία έπρεπε πάση θυσία να γίνει δική του, η Αρκτική ήταν μία από τις λίγες περιοχές του κόσμου που χαρακτηρίζονταν «χαμηλής έντασης».
Η Αρκτική αντιπροσωπεύει ένα κλάσμα της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά η Ρωσία ελέγχει τα δύο τρίτα του ΑΕΠ της περιοχής
Στην πραγματικότητα, όμως, ένας πόλεμος μαίνεται εδώ και δεκαετίες για τον έλεγχό της. Και από καιρό, η Ρωσία τον κερδίζει. Η σχετική – όσο και προσωρινή, το δίχως άλλο – ησυχία την οποία έφερε η «συμφωνία-πλαίσιο» για τη Γροιλανδία που ανακοινώθηκε στο Νταβός, επιτρέπει να εστιάσει κανείς στην ουσία της γεωπολιτικής, αφήνοντας στην άκρη το θέαμα.
Και η ουσία είναι πως η Μόσχα κυριαρχεί στην Αρκτική. Καταρχάς, ελέγχει περίπου το ήμισυ της ξηράς και το ήμισυ της ΑΟΖ βόρεια του Αρκτικού Κύκλου. Επιπλέον, τα δύο τρίτα των κατοίκων της Αρκτικής ζουν στη Ρωσία.
Και ενώ η Αρκτική αντιπροσωπεύει μόνο ένα κλάσμα της παγκόσμιας οικονομίας – περίπου 0,4% σύμφωνα με το Συμβούλιο της Αρκτικής, το φόρουμ που εκπροσωπεί τα κράτη της – η Ρωσία ελέγχει τα δύο τρίτα του ΑΕΠ της περιοχής. Πέραν αυτών, η Ρωσία επεκτείνει εδώ και δεκαετίες το στρατιωτικό της αποτύπωμα στην περιοχή, επενδύοντας σε νέες και υπάρχουσες εγκαταστάσεις.
Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου είχε περιορίσει κι εκείνη, όπως σχεδόν όλα τα κράτη της Αρκτικής, τη στρατιωτική της παρουσία εκεί – αντιστοίχως, οι ΗΠΑ έκλεισαν τότε αρκετές βάσεις στη Γροιλανδία και την Ισλανδία. Ομως η Μόσχα ξεκίνησε τη στρατιωτική και οικονομική επανεπένδυση στην Αρκτική πολύ νωρίτερα από τις δυτικές δυνάμεις, ήδη από τη δεκαετία του 2020, υπό τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
https://imasdk.googleapis.com/js/core/bridge3.740.0_en.html?gdpr=1#deid=%22%22&eventfe_experiment_ids=%5B%5D&fid=%22goog_661337980%22&genotype_experiment_data=%7B%22experimentStateProto%22%3A%22%5B%5B%5B45713128%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5Bnull%2C745150931%2Cnull%2C%5Bnull%2C1%5D%5D%2C%5Bnull%2C749060184%2Cnull%2C%5Bnull%2C128%5D%5D%2C%5B841585769%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B45722344%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45706017%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B45740207%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45668885%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45685340%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45734716%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45735891%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45663239%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45715032%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B45661356%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B839547366%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B45676441%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45675307%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B45675308%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5Bnull%2C45645574%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45688859%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45656766%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45710689%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45710688%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B45685601%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5Bnull%2C45685602%2Cnull%2C%5Bnull%2C500%5D%5D%2C%5B45747172%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B775241416%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B781107959%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B781107958%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B792614055%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B781107957%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45729602%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45658982%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5B45725657%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%5D%2C%5B%5B16%2C%5B%5B1%2C%5B%5B31089630%5D%2C%5B31089631%2C%5B%5B45668885%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5B1000%2C%5B%5B95332046%5D%5D%5D%2C%5Bnull%2C%5B%5B95332047%5D%5D%5D%2C%5B10%2C%5B%5B95333808%5D%2C%5B95333809%2C%5B%5B635466687%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5B10%2C%5B%5B95338769%2C%5B%5Bnull%2C45645574%2Cnull%2C%5Bnull%2C1%5D%5D%5D%5D%2C%5B95338770%2C%5B%5Bnull%2C45645574%2Cnull%2C%5Bnull%2C2%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5B50%2C%5B%5B95345206%5D%2C%5B95345207%2C%5B%5B45661356%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5B1%2C%5B%5B95351425%5D%2C%5B95351426%2C%5B%5B45676441%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5B20%2C%5B%5B95356068%5D%2C%5B95356069%2C%5B%5B45685601%2Cnull%2Cnull%2C%5B%5D%5D%2C%5Bnull%2C45685602%2Cnull%2C%5B%5D%5D%5D%5D%2C%5B95356070%2C%5B%5B45685601%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5Bnull%2C45685602%2Cnull%2C%5B%5D%5D%5D%5D%2C%5B95356071%2C%5B%5B45685601%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5Bnull%2C45685602%2Cnull%2C%5Bnull%2C100%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5B1%2C%5B%5B95373378%2C%5B%5B792614055%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%2C%5B95373379%2C%5B%5B45747172%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B781107959%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B792614055%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B781107957%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5Bnull%2C%5B%5B95375930%5D%2C%5B95375931%2C%5B%5B45734716%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%2C%5B95376520%2C%5B%5B45734716%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%2C%5B45735891%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5Bnull%2C%5B%5B95378095%5D%2C%5B95378096%2C%5B%5B45740207%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2C%5B10%2C%5B%5B95378629%5D%2C%5B95378630%2C%5B%5B45729602%2Cnull%2Cnull%2C%5B1%5D%5D%5D%5D%5D%5D%5D%5D%5D%2Cnull%2Cnull%2C%5Bnull%2C1000%2C1%2C1000%5D%5D%22%7D&imalib_experiments=%5B95322027%2C95331589%2C95332046%5D&is_eap_loader=false&managed_js_experiment_id=0&page_correlator=3325272501884984&pvsid=3552004496641748&top_accessible_page_url=%22https%3A%2F%2Fwww.in.gr%2F2026%2F02%2F01%2Fworld%2Farktiki-stous-pagous-o-poutin-exei-pano-xeri%2F%22
about:blank
Η Αρκτική και το ρωσικό πυρηνικό δόγμα
Εκτιμάται πως υπάρχουν τουλάχιστον 66 στρατιωτικές εγκαταστάσεις και εκατοντάδες ακόμη αμυντικές υποδομές και φυλάκια στην ευρύτερη περιοχή της Αρκτικής. Από αυτές, 30 βρίσκονται στη Ρωσία και 36 σε χώρες του ΝΑΤΟ που διαθέτουν αρκτικά εδάφη: 15 στη Νορβηγία – συμπεριλαμβανομένης μιας βρετανικής βάσης –, οκτώ στις ΗΠΑ, εννέα στον Καναδά, τρεις στη Γροιλανδία και μία στην Ισλανδία.
Κι ενώ, όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά το CNN, δεν είναι όλες οι βάσεις ίδιες – σύμφωνα με ειδικούς, η Ρωσία δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να ανταγωνιστεί τις στρατιωτικές δυνατότητες του ΝΑΤΟ –, η κλίμακα της στρατιωτικής της παρουσίας και ο ρυθμός με τον οποίο η Μόσχα την έχει επεκτείνει τα τελευταία χρόνια αποτελούν σοβαρό λόγο ανησυχίας.
Η Αρκτική διαδραματίζει καίριο ρόλο στο ρωσικό πυρηνικό δόγμα. Εκεί, και πιο συγκεκριμένα στο Σεβερομόρσκ, στη Χερσόνησο Κόλα, εδρεύει ο Βόρειος Στόλος της Ρωσίας, ο οποίος επιχειρεί έξι από τα δώδεκα υποβρύχια της χώρας που φέρουν πυρηνικά όπλα. Η Ρωσία διατηρεί επίσης υψηλό επίπεδο ετοιμότητας στον χώρο πυρηνικών δοκιμών της στη Νόβαγια Ζεμλιά, αρχιπέλαγος της Αρκτικής, όπου τον περασμένο Οκτώβριο δοκιμάστηκε ο πυρηνοκίνητος πύραυλος κρουζ Burevestnik.
Παράλληλα, προωθεί τη χρήση της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, η οποία περνά βόρεια της ηπειρωτικής Ρωσίας, μέσα από τον Αρκτικό Ωκεανό, και προσφέρει τη δυνατότητα σημαντικά συντομότερων χρόνων ναυσιπλοΐας μεταξύ Κίνας και Ευρώπης – η Ρωσία τη χρησιμοποιεί για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την Κίνα, αφού οι κυρώσεις την απέκοψαν από τους προηγούμενους ευρωπαϊκούς πελάτες της.
Γιατί φυσικά, το ολόπλευρο ενδιαφέρον για την Αρκτική, ο λόγος που η Κίνα αυτοανακηρύχθηκε το 2018 κράτος «εγγύς της Αρκτικής» και παρουσίασε την πρωτοβουλία Πολικός Δρόμος του Μεταξιού για τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, ο λόγος επίσης που ξεκίνησε το 2024 κοινή περιπολία στην Αρκτική μαζί με τη Ρωσία, δεν έχει σχέση μόνο με την ασφάλεια.
Ο παράγοντας της κλιματικής κρίσης
Καθώς η κλιματική κρίση βαθαίνει, η περιοχή μετασχηματίζεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη στον κόσμο. Θερμαίνεται περίπου τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Ο θαλάσσιος πάγος μειώνεται με ραγδαίο ρυθμό.
Κι ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αυτό θα μπορούσε να έχει απολύτως καταστροφικές συνέπειες για το φυσικό περιβάλλον και τα μέσα διαβίωσης των ανθρώπων που εξαρτώνται από αυτό, αρκετοί προτιμούν να εστιάζουν στις τεράστιες οικονομικές ευκαιρίες που μπορεί να δημιουργήσει η τήξη των πάγων, ιδίως στον τομέα της εξόρυξης και της ναυσιπλοΐας.
Ο ορυκτός πλούτος της Γροιλανδίας θεωρούνταν ευρέως ένας βασικός λόγος της επιμονής του Τραμπ να «την αποκτήσει».
Να σημειωθεί πως οι επονομαζόμενες «Nordic» χώρες που γειτνιάζουν με τη Ρωσία – οι σκανδιναβικές συν τη Φινλανδία και την Ισλανδία – παρακολουθούσαν από χρόνια με εντεινόμενη ανησυχία την ενίσχυση της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στην Αρκτική, καλώντας το ΝΑΤΟ να εμπλακεί περισσότερο, χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία – εν μέρει, εξηγούν οι «Financial Times», λόγω της εναντίωσης χωρών όπως… οι ΗΠΑ.
Εντούτοις, η «συμφωνία-πλαίσιο» για τη Γροιλανδία που ανακοίνωσε ο Τραμπ στο Νταβός μετά τη συνάντησή του με τον γ.γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει θεωρητικά ως κύριο στόχο την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας και της ασφάλειας στην Αρκτική.
Παράλληλα, πολλά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, ανάμεσά τους οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Γαλλία, έχουν εντείνει την εκπαίδευσή τους σε συνθήκες Αρκτικής στη Νορβηγία, τη Φινλανδία και τη Γροιλανδία.
Τον Μάρτιο, περίπου 25.000 στρατιώτες από όλη τη Συμμαχία – συμπεριλαμβανομένων 4.000 από τις ΗΠΑ – θα συμμετάσχουν στην άσκηση Cold Response στη Βόρεια Νορβηγία, με στόχο την εξάσκηση σε αεροπορικό, ναυτικό και χερσαίο πόλεμο σε σκληρές χειμερινές συνθήκες. Αρκεί βέβαια να έχει επιβιώσει μέχρι τότε το ΝΑΤΟ, και δη στην παρούσα μορφή του.
