ΚείμενοΑλεξάνδρα Φωτάκη
Η Τουρκία θέτει στόχο την μετατροπή της σε ενεργειακό και εμπορικό κόμβο, δίνοντας ακόμα και εναλλακτική στους θαλάσσιους δρόμους.
Ποιο είναι το αποτέλεσμα του πολέμου ΗΠΑ – Ισραήλ εναντίον Ιράν για την Τουρκία και κατά πόσο ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν;
Η Τουρκία δεν είχε συνέπειες στο έδαφος της από τον πόλεμο στο Ιράν, αφού οι συστοιχίες Patriot του ΝΑΤΟ ήταν αυτές που εξουδετέρωσαν τους πυραύλους που εκτόξευσε η Τεχεράνη, εναντίον αμερικανο – ΝΑΤΟικών βάσεων σε τουρκικό έδαφος.
Τα σενάρια και η Τουρκία
Την ίδια στιγμή δεν έχουμε δει μέχρι στιγμής το Ιράν να βυθίζεται σε κρίση στο εσωτερικό του και να μετατρέπεται σε failed state, με αποτέλεσμα την πλήρη αποσταθεροποίηση του. Η αντιπολίτευση δεν έχει βγει στο δρόμο και οι Κούρδοι δεν έχουν αναλάβει το ρόλο που τους απέδιδαν τα σενάρια.
Δεν έχουμε δει ούτε ένα νέο κύμα προσφύγων να κατακλύζει την Τουρκία κάτι το οποίο επίσης αποτελούσε ένα σενάριο τρομακτικό για την Άγκυρα, όχι μόνο ως προς τη διαχείριση των ανθρώπων που ενδεχομένως θα έφταναν από το Ιράν, αλλά κυρίως για την απορρόφηση των αντιδράσεων των τούρκων πολιτών.
Αυτά τα σενάρια αποτέλεσαν και το έναυσμα η Άγκυρα να προχωρήσει σε συμμαχία με τα κράτη του Κόλπου και να εκφράσει την αντίθεση της στονν πόλεμο, επιδιώκοντας μάλιστα να πείσει και τον αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ να μην τον ξεκινήσει.
Ο πόλεμος έχει ήδη μπει στον τρίτο μήνα του και ακόμα δεν έχει τελειώσει.
Με όλα τα απειλητικά σενάρια να παραμένουν ανοιχτά ως ενδεχόμενα.
Η Τουρκία αναλύει τα δεδομένα του πολέμου
Για την τουρκική κυβέρνηση ωστόσο έχει ξεκινήσει ήδη η ανάλυση των διδαγμάτων του πολέμου με στόχο την αξιοποίηση τους προς την ενίσχυση της διπλωματική, αλλά και της οικονομικής ισχύος της χώρας.
Σημαντικό πεδίο το οποίο η Τουρκία θα πρέπει να διαχειριστεί, όπως τονίζει σε δημοσίευμα της η ισραηλινή εφημερίδα Haaretz, είναι η οικονομία, καθώς η Άγκυρα αναγκάστηκε να πουλήσει τόνους χρυσού, προκειμένου να μην καταρρεύσει η λίρα.
Σύμφωνα με την ισραηλινή εφημερίδα «ο Τούρκος υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ είχε θέσει ως στόχο το ποσοστό πληθωρισμού της χώρας να είναι 13-19% μέχρι το τέλος του 2026, ωστόσο ο πληθωρισμός πλησίασε το 40%. Επιπλέον, ο προϋπολογισμός βασίστηκε σε μια προβλεπόμενη τιμή πετρελαίου 65 δολαρίων/βαρέλι, απαιτώντας μια σημαντική προσαρμογή με τις τιμές του πετρελαίου να πλησιάζουν πλέον τα 110 δολάρια/βαρέλι.
Ακόμη και αν η τιμή ξαναπέσει, παραμένει ένα τεράστιο χάσμα μεταξύ της πρόβλεψης και της πραγματικότητας. Η κρατική επιδότηση ύψους 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων που λαμβάνει η εθνική εταιρεία φυσικού αερίου BOTAS θα πρέπει να τριπλασιαστεί για να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ των παγκόσμιων τιμών του φυσικού αερίου και της τιμής που πληρώνουν οι Τούρκοι καταναλωτές. Εν τω μεταξύ, ο φόρος επί του φυσικού αερίου που η κυβέρνηση είχε προγραμματίσει να επιβάλει για να γεμίσει τα ταμεία της έχει παγώσει. Κατά συνέπεια, το δημοσιονομικό έλλειμμα φέτος προβλέπεται να φτάσει τα 45 δισεκατομμύρια δολάρια, σε σύγκριση με την πρόβλεψη των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων».
Η Τουρκία προβάλλεται ως παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή
Παρά την κρίση στην οικονομία που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στην Τουρκία, η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει εαυτόν, ως την πιο ήσυχη και σταθερή χώρα στη Μέση Ανατολή.
Δεν είναι τυχαίο ότι τέλη Απριλίου πραγματοποιήθηκε στο Παλάτι Ντολμά Μπαχτσέ στην Κωνσταντινούπολη μια διάσκεψη με τίτλο «Επενδύοντας στην Τουρκία».
Στόχος οι επενδύσεις
Ο τούρκος πρόεδρος παρουσίασε εκεί το σχέδιο του για την προσέλκυση ξένων επενδυτών.
Ένα σχέδιο το οποίο προσφέρει φορολογικές απαλλαγές και γενναιόδωρες φορολογικές ελαφρύνσεις σε εταιρείες που θα λειτουργούν από το χρηματοοικονομικό κέντρο της Κωνσταντινούπολης, εκπτώσεις σε εταιρείες εμπορίου και απαλλαγές για εξαγωγείς, παράλληλα με μία σειρά μέτρων που έχουν στόχο να μετατρέψουν την Τουρκία σε ένα προτιμώμενο περιφερειακό «εμπορικό κέντρο».
Εκτιμήσεις αναλυτών κάνουν λόγο για προσπάθεια του Ερντογάν να αντικαταστήσει κράτη του Κόλπου, ακόμα και να πάρει τη θέση του Ντουμπάι, κάνοντας την Τουρκία παγκόσμιο εμπορικό κέντρο και ενεργειακό κόμβο.
«Η περιγραφή της Τουρκίας ως γέφυρας μεταξύ Ανατολής και Δύσης δεν αρκεί πλέον για να αποτυπώσει το στρατηγικό βάρος της χώρας. Η Τουρκία δεν είναι μόνο ένας διάδρομος, αλλά μια ζωτική βάση για τις εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές σε ολόκληρη την περιοχή», ήταν η φράση του Ερντογάν.
Η αξιοποίηση της επικινδυνότητας των Στενών του Ορμούζ
Οι κίνδυνοι που αναδεικνύονται από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ όσον αφορά την εξάρτηση από τον Περισκό Κόλπο κατέστησε τα κράτη του Κόλπου και την παγκόσμια οικονομία ομήρους.
Με την Άγκυρα να θέλει να πείσει ότι μπορεί να είναι η λύση για την απελευθέρωση των κρατών από την εξάρτηση αυτή και την όποια απειλή.
Το όραμα του Ερντογάν να κάνει την Τουρκία παγκόσμιο κέντρο ενέργειας και εμπορίου δεν είναι κάτι καινούριο, ωστόσο μέχρι στιγμής δεν κατέστη δυνατό να επιτευχθεί.
Με τον τούρκο πρόεδρο να θεωρεί ότι μπορεί να αναβιώσει τα παλιά του σχέδια, πατώντας στην επείγουσα ανάγκη για μία ρεαλιστική εναλλακτική λύση στην υφιστάμενη θαλάσσια οδό.
Ο Δρόμος Ανάπτυξης του Ιράκ
Σε αυτά τα σχέδια περιλαμβάνεται και ο Δρόμος Ανάπτυξης του Ιράκ, μία φιλόδοξη οδός μεταφοράς, που επιδιώκει να συνδέσει τελικά το Μεγάλο Λιμάνι του Αλ Φάου στο νότιο Ιράκ με την Τουρκία σε απόσταση 1.200 χιλιομέτρων. Ένα στρατηγικό έργο με εκτιμώμενο κόστος 20 δισ. δολάρια, που στοχεύει να μετατρέψει το Ιράκ σε κόμβο μεταφορών, παρακάμπτοντας τη Διώρυγα του Σουέζ. Περιλαμβάνει σιδηροδρομικές γραμμές, αυτοκινητοδρόμους, λιμάνια (όπως το Gran Al Faw) και ενεργειακούς αγωγούς.
Το πρώτο στάδιο της διαδρομής αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028. Τα επόμενα δύο στάδια έχουν προγραμματιστεί για το 2033 και το 2050. Δεν είναι σαφές αν θα βρεθούν τα χρήματα για την ολοκλήρωσή του. Δεν προσφέρει άμεση λύση στην κρίση μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Δεδομένου δε ότι πρόκειται για μία διαδρομή αρκετά μεγάλη υπάρχει πάντα ο φόβος του να πληγεί από τρομοκρατικές επιθέσεις, ωστόσο δίνει την εικόνα του πώς η Τουρκία αντιλαμβάνεται τη θέση της, με φόντο τα πολιτικά κίνητρα πίσω από το έργο.
Αυτή η διαδρομή άλλωστε έχει έναν ακόμα φιλόδοξο στόχο να παρακάμψει και ίσως να ματαιώσει το σχέδιο κατασκευής του IMEC μιας διαδρομής που θα εκτείνεται από την Ινδία μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας, της Ιορδανίας και του Ισραήλ προς τη Μεσόγειο Θάλασσα και τελικά την Ευρώπη.
Ενώ την ίδια στιγμή η Τουρκία αναζητά τρόπους μεταφοράς φυσικού αερίου από το Κατάρ μέσω του Ιράκ και της Συρίας, αφού το Ιράκ, μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, άρχισε να προσπαθεί να μεταφέρει πετρέλαιο από το Κιρκούκ στο λιμάνι Τσεϊχάν της Τουρκίας.
Σε κάθε περίπτωση η Άγκυρα δεν επιδιώκει απλά και μόνο να αναδειχθεί σε διαμετακομιστικό σταθμό φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Είναι ενδεικτικό ότι επιδιώκει σύσφιξη και των δεσμών της στο πεδίο της άμυνας τόσο με τη Σαουδική Αραβία όσο και με τα ΗΑΕ.
Η Τουρκία διατηρεί επίσης μια μεγάλη στρατιωτική βάση στο Κατάρ και ανασυγκροτεί τον συριακό στρατό. Το 2024, υπέγραψε μνημόνιο κατανόησης με το Ιράκ για στρατιωτική και πληροφοριακή συνεργασία στον πόλεμο κατά των κουρδικών αντάρτικων ομάδων.
Το ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ
Η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, δεν επηρεάζεται από την απειλή του Τραμπ να αποχωρήσει από τη στρατιωτική συμμαχία, η οποία, κατά την άποψή του, τον απογοήτευσε στον πόλεμο κατά του Ιράν. Η Άγκυρα θεωρεί εαυτόν εναλλακτικό στρατιωτικό στήριγμα όχι μόνο για τα κράτη του Κόλπου αλλά και για την ΕΕ, η οποία επιδιώκει να δημιουργήσει ένα στρατιωτικό πλαίσιο για να απελευθερωθεί από την απειλούμενη εξάρτησή της από τις ΗΠΑ.
Έστω και αν αυτός ο σχεδιασμός αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις από την Ευρώπη.
Η πρόταση της Άγκυρας δεν φαίνεται να υιοθετείται ούτε από τα κράτη της Με΄σης Ανατολής, με τη Σαουδική Αραβία να υπογράφει μεν αμυντική συμφωνία με το Πακιστάν, διευκρίζοντας δε στην Τουρκία, η οποία ήθελε να ενταχθεί ότι ρόκειται για διμερή συμμαχία χωρίς περιθώρια για επιπλέον εταίρους προς το παρόν.
Παρά τα εμπόδια πάντως η Άγκυρα δεν εγκαταλείπει τις προσπάθειες της, θεωρώντας ότι ο πόλεμος με το Ιράν, ακόμα δεν έχει τελειώσει και οι επιθέσεις της Τεχεράνης στους γείτονες της μπορεί να μεταβάλουν την επί του παρόντος αρνητική στάση των χωρών του Κόλπου απέναντι της.
IN.GR
