Η ακρίβεια έχει εγκατασταθεί πλέον στον πυρήνα της ελληνικής κοινωνίας, διαμορφώνοντας μια νέα κανονικότητα όπου η οικονομική επιβίωση μετριέται με… αυστηρές προθεσμίες.
Η πλειονότητα των πολιτών δυσκολεύεται να καλύψει τις βασικές του ανάγκες, με αποτέλεσμα η ψυχαγωγία και οι διακοπές να μετατρέπονται πλέον σε απρόσιτες πολυτέλειες
Η αγωνία του να ζεις «από μήνα σε μήνα» αποτελεί έναν διαρκή ψυχολογικό και υλικό εγκλωβισμό: οι λογαριασμοί εξοφλούνται με υπολογισμούς ακριβείας, οι βασικές ανάγκες ιεραρχούνται εξαντλητικά και κάθε απρόβλεπτο έξοδο απειλεί να ανατρέψει μια ήδη εύθραυστη ισορροπία.
Στο περιβάλλον αυτό, η ποιότητα ζωής συρρικνώνεται με τις εντονότερες πιέσεις να εντοπίζονται στο κόστος ζωής. Η οικονομική ανασφάλεια αναδεικνύεται στον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο οργανώνονται οι στάσεις και οι εμπειρίες των πολιτών.
Νούμερο ένα πρόβλημα η ακρίβεια
Η οικονομική πίεση αποτυπώνεται έντονα στα ευρήματα της φετινής κοινωνικής έρευνας του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, σε συνεργασία με την Prorata.
Την ακρίβεια αναδεικνύει ως το σημαντικότερο πρόβλημα της χώρας το 69% των ερωτώμενων, ενώ το 64% δηλώνει ότι ζει «από μήνα σε μήνα». Παράλληλα, το 88% αξιολογεί ως υψηλό το ενεργειακό κόστος, το 69% θεωρεί δυσβάστακτο το ενοίκιο ή τη δόση του στεγαστικού δανείου και το 66% αναφέρει ότι η οικονομική αβεβαιότητα επηρεάζει αρνητικά την ψυχική του υγεία.
Η εικόνα διαφοροποιείται ως προς την εργασιακή ασφάλεια. Ο φόβος απώλειας της εργασίας παραμένει περιορισμένος, στο 20%, ενώ ένας στους δύο δηλώνει ότι θα μπορούσε να καλύψει έκτακτη δαπάνη 300 ευρώ χωρίς να καταφύγει σε δανεισμό.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η ανασφάλεια συνδέεται πρωτίστως με τη διαρκή επιβάρυνση του κόστους ζωής και λιγότερο με τον κίνδυνο ανεργίας. Η πίεση που νιώθουν οι ερωτώμενοι αντανακλάται στην απαισιοδοξία για την πορεία της χώρας, στη διάθεση μετανάστευσης των νεότερων και στην αναβολή αποφάσεων ζωής, όπως η απόκτηση παιδιού.
Κοινωνική δυσαρέσκεια και απαξίωση των θεσμών
Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι μονοσήμαντη. Η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν μετατρέπεται σε πλήρη απαξίωση των θεσμών, ενώ η εμπιστοσύνη σε θεσμούς κοινωνικής προστασίας, όπως το Εθνικό Σύστημα Υγείας, διατηρείται οριακά θετική. Κυρίως, παραμένει ισχυρή η πεποίθηση ότι η συλλογική δράση μπορεί να επιφέρει αλλαγές, ενώ απορρίπτεται η αντίληψη ότι η οικονομική δυσκολία αποτελεί αποκλειστικά ατομική ευθύνη.
Ψυχαγωγία… με το σταγονόμετρο
Όταν ο οικογενειακός προϋπολογισμός εξαντλείται στις βασικές υποχρεώσεις του μήνα, η αναψυχή παύει να θεωρείται κεκτημένο δικαίωμα και μετατρέπεται σε πολυτέλεια.
Από την έρευνα του Ινστιτούτου είναι φανερό ότι οι οικονομικοί περιορισμοί επηρεάζουν άμεσα τη δυνατότητα αναψυχής και διακοπών. Το 63% των ερωτηθέντων δεν έχει προγραμματίσει διακοπές, ενώ το 62% δηλώνει ότι δεν διαθέτει την οικονομική δυνατότητα για την ψυχαγωγία που επιθυμεί.
Ως προς τη διαμονή, καταγράφεται στροφή προς το ιδιόκτητο ή φιλικό εξοχικό, το οποίο επιλέγει το 38%, έναντι 32% που προσανατολίζεται σε ξενοδοχειακό κατάλυμα, ενώ η βραχυχρόνια μίσθωση συγκεντρώνει την προτίμηση του 19% των ερωτηθέντων.
Η αποχή από τις διακοπές συνδέεται με οικονομικούς παράγοντες: η οικονομική αδυναμία αναφέρεται ως λόγος από το 60%, ενώ το 48% αποδίδει την απόφασή του στις αυξημένες τιμές μεταφορών, καταλυμάτων και εστίασης. Ενδεικτικό της απόστασης ανάμεσα στη δημόσια εικόνα και την καθημερινή εμπειρία είναι ότι το 74% δηλώνει ότι η καθημερινότητά του συνοδεύεται από αίσθημα μιζέριας, παρότι η Ελλάδα προβάλλεται από την κυβέρνηση ως χώρα με υψηλή ποιότητα ζωής.
Η γενιά που δεν μπορεί να κάνει μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς
Η οικονομική ανασφάλεια δεν περιορίζεται στον τρέχοντα προϋπολογισμό των νοικοκυριών· ναρκοθετεί ευθεία τις προσδοκίες, τα όνειρα και τη στάση ζωής των νεότερων ηλικιακών ομάδων.
Για μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στη δημοσιονομική κρίση και καλείται τώρα να ανεξαρτητοποιηθεί σε συνθήκες ακρίβειας και στεγαστικού αδιεξόδου, ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός φαντάζει πολυτέλεια.
Το 48% των ατόμων 17 έως 34 ετών δηλώνει ότι έχει σκεφτεί σοβαρά το ενδεχόμενο μετανάστευσης μέσα στην επόμενη πενταετία, ποσοστό που ανέρχεται στο 49% μεταξύ των ανέργων. Παράλληλα, πολύ μεγάλο ποσοστό των νέων, που αγγίζει το 43%, αναφέρει ότι έχει αναβάλει την απόκτηση παιδιού για οικονομικούς λόγους.
Απαισιόδοξοι για τη χώρα, καχύποπτοι για τους θεσμούς
Η απαισιοδοξία για την πορεία της οικονομίας παραμένει κυρίαρχη μεταξύ των ερωτώμενων. Το 62% αναμένει επιδείνωση της οικονομίας, ενώ μόλις το 11% εκτιμά ότι θα υπάρξει βελτίωση. Το κλίμα περιορισμένων προσδοκιών δεν οδηγεί, ωστόσο, σε αρνητική αποτίμηση της ζωής: η ικανοποίηση που αντλούν οι ερωτώμενοι και οι ερωτώμενες από τη ζωή τους συγκεντρώνεται στο μέσο εύρος, με το 64% στις μεσαίες τιμές και το 23% στις υψηλές.
Πιο σύνθετη είναι η εικόνα όσον αφορά την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Το 73% θεωρεί ότι στην υπόθεση των Τεμπών υπήρξε προσπάθεια κυβερνητικής συγκάλυψης, με εξαιρετικά έντονη διαφοροποίηση ανάλογα με την κομματική τοποθέτηση: η αντίληψη αυτή περιορίζεται στο 8% μεταξύ των ψηφοφόρων της Νέας Δημοκρατίας, ενώ προσεγγίζει την καθολική αποδοχή μεταξύ των ψηφοφόρων της αντιπολίτευσης.
Παρά τη γενικευμένη επιφύλαξη, η δυσαρέσκεια από τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών δεν μεταφράζεται σε πλήρη απώλεια εμπιστοσύνης. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας: παρά τις αρνητικές αξιολογήσεις, η εμπιστοσύνη στο δημόσιο σύστημα υγείας διατηρεί οριακά θετικό ισοζύγιο, με 53% θετικές έναντι 42% αρνητικών τοποθετήσεων.
Πίστη στη συλλογική δράση
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται τη σχέση ανάμεσα στην ατομική εμπειρία και τη συλλογική δυνατότητα αλλαγής. Το 73% εκτιμά ότι η συλλογική δράση μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις, ενώ το 65% απορρίπτει την άποψη ότι η οικονομική δυσκολία αποτελεί αποκλειστικά αποτέλεσμα ατομικών επιλογών.
Την ίδια στιγμή, αναδεικνύεται η εξής αντίφαση: παρότι η οικονομική δυσκολία δεν ερμηνεύεται με όρους ατομικής ευθύνης, το 48% βιώνει το άγχος ως προσωπικό ζήτημα. Το ποσοστό αυξάνεται στο 53% μεταξύ των ανδρών και των νεότερων ηλικιακών ομάδων, στοιχείο που δείχνει ότι οι πιέσεις αναγνωρίζονται ως συλλογικές ως προς τα αίτιά τους, αλλά βιώνονται ατομικά ως προς τις ψυχολογικές τους συνέπειες.
IN.GR
