Η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με το πέμπτο κύμα καύσωνα αυτού του καλοκαιριού. Η ζέστη, με θερμοκρασίες που κοντά στους 40 βαθμούς Κελσίου, ακόμη και σε περιοχές γνωστές για τα δροσερά καλοκαίρια τους, έρχεται να συναντήσει μια ήδη ξηρή γη.
Και αυτό αυξάνει τον κίνδυνο για πυρκαγιές, απειλεί καλλιέργειες και ξηραίνει τις λεκάνες απορροής, που τροφοδοτούν τα ζωογόνα ποτάμια με νερό. Ήδη το πλήγμα για την οικονομία στην Ευρώπη μετριέται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με τους ειδικούς. Οι οποίοι προειδοποιούν ότι αυτή είναι μόνο η αρχή. Το κόστος της κλιματικής αλλαγής αναμένεται να αυξηθεί ταχύτερα από τις θερμοκρασίες. Και αυτό δεν αφορά μόνο την υγεία.
Ακραία ζέστη
Καθώς κλείνει ένας ακόμη θόλος θερμότητας υψηλής πίεσης πάνω από την Ευρώπη, οι θερμοκρασίες αυτή την εβδομάδα προβλέπεται να φτάσουν στη βόρεια Γαλλία κοντά στους 40°C, στην Αγγλία και τη Γερμανία ακόμη και τους 38. Ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες θα εμποδίσουν τα ποτάμια όπως ο Πάδος, ο Δούναβης και ο Ρήνος να αναπληρώσουν τα ύδατά τους, που είναι κρίσιμα όχι μόνο για τις καλλιέργειες, αλλά και για τις μεταφορές.
Σε σχεδόν το 70% της Γαλλίας έχουν επιβληθεί μέτρα περιορισμού της χρήσης του νερού, λόγω της ξηρασίας που επιδεικνύεται λόγω των επανειλημμένων κυμάτων καύσωνα που πλήττουν τη χώρα εδώ και τρεις μήνες.
Πλήγμα και για την ενέργεια
Οι συνέπειες από τους καύσωνες στην Ευρώπη είναι ήδη ορατές και στην ενέργεια. Σύμφωνα με το Bloomberg, οι ενδοημερήσιες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στη Γαλλία και τη Γερμανία διαπραγματεύονται πάνω από 170 ευρώ ανά μεγαβατώρα για την βραδινή αιχμή από τις 8 μ.μ. έως τις 10 μ.μ. Αιτία, το γεγονός ότι τα επίπεδα ηλιακής ενέργειας μειώνονται και η ζήτηση για κλιματισμό ψύξης αυξάνεται. Τις μεσημεριανές ώρες, οι τιμές και στις δύο ώρες πέφτουν κάτω από τα 20 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Και οι απώλειες από τις πυρκαγιές είναι ακόμη ένας παράγοντας κινδύνου.
Ευρώπη και πυρκαγιές – από την πρόσφατη καταστροφή στη Γαλλία / REUTERS/Manon Cruz/File Photo
Σκληρή πραγματικότητα
Οι φετινές καιρικές συνθήκες απέδειξαν και στους πιο δύσπιστούς ότι η κλιματική αλλαγή δεν είναι πρόβλημα του μέλλοντος. Οι καταστροφικές της συνέπειες στην Ευρώπη αποδεικνύονται ιδιαίτερα δαπανηρές. Προκάλεσε χάος στην παραγωγή ενέργειας, στην ποτάμια ναυσιπλοϊα και στα συστήματα δημόσιας υγείας.
Η ζημιά ήδη επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά, πυροδοτώντας άγριες διακυμάνσεις στον πληθωρισμό στην Ευρώπη. Επίσης, αναδιαμορφώνει τον τουριστικό χάρτη και αναγκάζει την Ένωση να επανεξετάσει τον τρόπο παραγωγής ενέργειας και τον τρόπο μεταφοράς αγαθών.
Σύμφωνα με τη Σεχρίς Ουσμάν, του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, το 2026 είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό από οικονομικής άποψης διότι «υπάρχουν πολλά επεισόδια ακραίων γεγονότων».
«Πάρτε για παράδειγμα καύσωνες, ξηρασίες, πυρκαγιές… Αυτά τα γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα και κυρίως στις ίδιες περιοχές, επιδεινώνοντας τον αντίκτυπό τους», δήλωσε στο Reuters.
Η κυκλοφορία στον Ρήνο και τον Δούναβη μειώθηκε δραματικά, λόγω της χαμηλής στάθμης του νερού. Μονάδες παραγωγής πυρηνικής ενέργειας έχουν κλείσει ή μειώσει την παραγωγή τους, γιατί δεν μπορούν να ψυχθούν. Και η συγκομιδή καλαμποκιού και ηλίανθου έχει ήδη υποστεί απώλειες της τάξης του 6-7%, μειώνοντας τις εκτιμήσεις για την αγροτική απόδοση στην Ευρώπη.
Ταυτόχρονα, εκτός από τις συνέπειες για την υγεία, και τους θανάτους εξαιτίας της ζέστης στην Ευρώπη (περίπου 10.000 μόνο στη Γερμανία), οι υψηλές θερμοκρασίες περιορίζουν και την ανθρώπινη παραγωγικότητα.
Πόσο κοστίζει η έκτακτη ανάγκη
Μεγάλες ασφαλιστικές εταιρείες επισημαίνουν πόσο έχει αυξηθεί στην Ευρώπη το κόστος αντιμετώπισης των εκτάκτων αναγκών. Όπου έκτακτες ανάγκες, η κατάσβεση πυρκαγιών ή ο περιορισμός της παραγωγής εέργειας.
Σύμφωνα με την ING, η διακοπή της κυκλοφορίας μόνο στον Ρήνο θα μειώσει το ΑΕΠ της Γερμανίας, της τρίτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο, κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες φέτος. Στην Ουγγαρία, το πλήγμα υπολογίζεται σε 0,1 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ για κάθε εβδομάδα που ο μεγαλύτερος πυρηνικός αντιδραστήρας της χώρας είναι εκτός λειτουργίας.
Συνολικά για την Ευρώπη, η Allianz εκτιμά ότι μόνο ο καύσωνας του Ιουνίου θα μειώσει το ΑΕΠ της κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες. Επίσης, ότι η κλιματική αλλαγή θα μειώσει την ανάπτυξη κατά 5-7% έως το 2030 για τις πιο εκτεθειμένες οικονομίες όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία.
Και αυτή η πρόβλεψη δεν λαμβάνει υπ’ όψιν πυρκαγιές, ξηρασίες, πλημμυρικά φαινόμενα ή το Ελ Νίνιο, που αναμένεται να έρθει επίσης, λέει στο Reuters ο Χαζέμ Κρίτσενε, της Allianz. Με δεδομένο ότι η ευρωζώνη αναμένεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 1% φέτος, το πλήγμα είναι σημαντικό.
Από τις πυρκαγιές στη Δυτική Αττική / REUTERS/Louisa Gouliamaki
Για την Ουσμάν, η πλήρης έκταση της οικονομικής ζημίας στην Ευρώπη θα γίνει αισθητή μόνο σε αρκετά χρόνια.
«Θα περίμενε κανείς ότι η ζημία θα είναι μεγαλύτερη τη χρονιά που θα συμβεί ένα ακραίο γεγονός και στη συνέχεια θα εξασθενίσει. Αλλά εμείς διαπιστώνουμε το αντίθετο», λέει. «Ο οικονομικός αντίκτυπος αυξάνεται τα επόμενα χρόνια επειδή τα ακραία καιρικά φαινόμενα πυροδοτούν μια αλυσίδα αργών οικονομικών συνεπειών», εξηγεί.
Νότια Ευρώπη και τουρισμός
Για τους οικονομολόγους, το μεγαλύτερο πλήγμα θα δεχθεί η νότια Ευρώπη. Εκεί, οι αιχμές της θερμοκρασίας είναι μεγαλύτερες. Και μειώνουν τα έσοδα από τον τουρισμό, επιδεινώνουν τις καταστροφές των καλλιεργειών, προκαλούν μετανάστευση προς άλλες περιοχές.
Ο Κάρστεν Μπρζέσκι, οικονομολόγος της ING, θέτει το εξής ερώτημα: «Μπορείτε να φανταστείτε τουρίστες να διασχίζουν τη νότια Ιταλία ή την Ισπανία με 45 βαθμούς Κελσίου; Εγώ όχι. Οπότε, νομίζω ότι η φύση του τουρισμού θα αλλάξει».
Όπως επισημαίνει, η νότια Ευρώπη μπορεί να προσελκύει περισσότερους τουρίστες όλο το χρόνο. Αλλά λόγω των ακραίων θερμοκρασιών του καλοκαιριού, οι παραθεριστές θα μετακινούνται βόρεια. Γεγονός που θα πλήξει την τουριστική βιομηχανία.
Κλιματική κρίση και πληθωρισμός
Άλλο ένα πλήγμα είναι το αυξανόμενο κόστος των τροφίμων. Καθώς η παραγωγή θα μειώνεται και θα υφίσταται απώλειες, οι τιμές των αγροτικών προϊόντων θα αυξάνονται. Και ο πληθωρισμός στη νότια Ευρώπη θα ανεβαίνει.
Ο Μαξιμίλιαν Κοτζ, ερευνητής στο Κέντρο Υπερυπολογιστών της Βαρκελώνης, εξηγεί στο Reuters: «Βλέπουμε μεγαλύτερες επιπτώσεις των ακραίων θερμοκρασιών στις τιμές των τροφίμων σε μέρη που είναι ήδη θερμότερα. Οπότε αν κάποιος ζει στη νότια Ευρώπη, θα δει μεγαλύτερο αποτέλεσμα». Όπως εκτίμησε, η ακραία ζέστη το 2022 αύξησε τον πληθωρισμό της ευρωζώνης κατά 0,34 ποσοστιαίες μονάδες μέσω των υψηλότερων τιμών των τροφίμων. Το πλήγμα στον νότο ήταν δυσανάλογα υψηλότερο.
Και με τη διακοπή –ή έστω τον περιορισμό- των ποτάμιων μεταφορών, πολλά μέρη στην Ευρώπη θα έχουν δυσκολότερη πρόσβαση σε καύσιμα. Ακόμη ένας παράγοντας που αυξάνει τον πληθωρισμό.
Πίεση στους προϋπολογισμούς και στην ΕΚΤ
Η Allianz εκτιμά ότι οι δημοσιονομικές συνέπειες βαρύνουν περισσότερο τις οικονομίες που είναι λιγότερο ικανές να τις απορροφήσουν. Για παράδειγμα, αναφέρει σε σημείωμά της, η απώλεια παραγωγής θα οδηγήσει σε μειωμένα φορολογικά έσοδα στην Ευρώπη. Ετησίως αυτή η απώλεια μπορεί να φτάσει το 1,8% στη Γαλλία, το 1,3% στην Ιταλία και την Ισπανία. Επειδή τα φορολογικά συστήματα είναι προοδευτικά, τα έσοδα μειώνονται ταχύτερα από την παραγωγή.
Επίσης, τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων θα μειωθούν. Με συνέπεια να μειωθούν οι επενδύσεις και να επιδεινωθεί η οικονομική ζημία.
Και οι κυβερνήσεις θα κληθούν, εν μέσω μείωσης των εσόδων, να αντιμετωπίσουν έκτακτες ανάγκες και να κάνουν επενδύσεις με το βλέμμα στο μέλλον. Για να προσαρμοστεί η παραγωγή ενέργειας στις νέες συνθήκες, για να βρεθούν άλλες μεταφορικές οδοί κ.ο.κ.
Όπως επισημαίνει η Χέδερ Γκράμπε, της δεξαμενής σκέψης Bruegel, «βασική ανησυχία είναι ότι οι χώρες εξακολουθούν να βασίζονται υπερβολικά σε ad hoc επείγουσα αντιμετώπιση. Αυτή είναι ταυτόχρονα δαπανηρή και συχνά αρκετά αναποτελεσματική».
Προς υψηλότερο δημόσιο χρέος
Ήδη το δημόσιο χρέος στην Ευρώπη –ιδίως στην Ιταλία και τη Γαλλία- είναι υψηλό. Οι χώρες έχουν δεσμευθεί να επενδύσουν περισσότερο στην άμυνα και στη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια. Η πίεση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερο δημόσιο χρέος.
Τι θα κάνει τότε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα; Θα προχωρήσει ξανά σε αγορά χρέους, όπως έκανε στο παρελθόν; Τότε όμως ο πληθωρισμός δεν ήταν τόσο υψηλός και το κόστος δανεισμού σε χαμηλά επίπεδα.
Σύμφωνα με τον Κάρστεν Μπρζέσκι, «με έναν τόσο μακρύ κατάλογο αναγκών δαπανών, η τάση θα είναι προς υψηλότερο δημόσιο χρέος». Και σε αυτό μπορεί να αντιδράσουν οι επενδυτές, παραδείγματος χάριν με ξαφνική ρευστοποίηση στις αγορές ομολόγων.
«Αυτό θα σημαίνει στη συνέχεια πίεση στην ΕΚΤ να παρέμβει και να κάνει περισσότερη ποσοτική χαλάρωση», λέει ο οικονομολόγος της ING.
IN.GR
