Μετά από έξι μήνες πολέμου στη Μέση Ανατολή, η κατάσταση παραμένει ρευστή. Η πρόσφατη απόφαση των ΗΠΑ να μετατοπίσουν το κέντρο βάρος από το στρατιωτικό στο οικονομικό πεδίο, συνοδεύτηκε από τυμπανοκρουσίες για την οικονομική D-Day κατά του Ιράν και απειλές στα κράτη που συνεχίζουν να έχουν εμπορικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Τελικά αντί για D-Day ο πλανήτης είδε τον αμερικανό υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, να ρίχνει προειδοποιητική βολή.
Το μήνυμα ήταν ότι εάν οι επιχειρηματικοί εταίροι του Ιράν συνεχίζουν να έχουν οικονομικές σχέσεις με την Τεχεράνη θα χάσουν την πρόσβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ.
Ο Μπέσεντ δεν έθεσε κάποιο χρονοδιάγραμμα «συμμόρφωσης», δίνοντας «σε κράτη και εταιρίες την ευκαιρία να αλλάξουν πορεία».
Σε ερώτημα δημοσιογράφου γιατί οι κυρώσεις αυτές δεν εφαρμόζονται αμέσως, ο Μπέσεντ απάντησε με μία «αποκαλυπτική» ερώτηση: «Γιατί να θέλω να τινάξω στον αέρα το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα;».
Αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο οι δευτερογενείς κυρώσεις που αφορούν μία σειρά από χώρες όπως η Κίνα, η Τουρκία, το Κατάρ να οδηγήσουν σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ, οι ΗΠΑ μοιάζει σαν να μπλοφάρουν για έναν οικονομικό πόλεμο, ή να μην έχουν αποφασίσει μέχρι ποιο σημείο θα τραβήξουν το σχοινί.
Δεν θα ήταν η πρώτη φορά εξάλλου που η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ κήρυξε οικονομικό πόλεμο σε φίλους και εχθρούς αλλά τελικά υποχώρησε, τακτική που χάρισε στον πρόεδρο των ΗΠΑ το προσωνύμιο «TACO».
Η προσπάθεια της Ουάσιγκτον να στραγγαλίσει οικονομικά την Τεχεράνη, διαβάζεται από αναλυτές ως παραδοχή ότι δεν κατάφερε να την υποτάξει στρατιωτικά.
Χωρίς συμμάχους οι κυρώσεις είναι «καμένο χαρτί»
Η αλλαγή πλεύσης θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στην ήδη τραυματισμένη οικονομία του Ιράν, αλλά για να μπορέσει το μέτρο των κυρώσεων να έχει πιθανότητα επιτυχίας θα πρέπει οι ΗΠΑ να έχουν την στήριξη συμμάχων και μη.
«Μπορεί να λειτουργήσει αν καταφέρουμε να εξασφαλίσουμε την αποδοχή των εταίρων μας», δήλωσε στο CNN ο Μαξ Μέιζλις, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του υπουργείου Οικονομικών, αναφερόμενος συγκεκριμένα στην Bank Melli, μια ιρανική εμπορική τράπεζα που ελέγχεται από την κυβέρνηση και λειτουργεί στη Γαλλία, τη Γερμανία και αλλού και αποτελεί γρανάζι στις προσπάθειες του Ιράν να αποφύγει τις κυρώσεις.
Στιγμιότυπο από τη συνέντευξη Τύπου του Σκοτ Μπέσεντ
Ο Κένεθ Ρογκόφ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ και νυν πρόεδρος του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, δήλωσε στο CNN: «Ουσιαστικά, οι κυρώσεις λειτουργούν αν μπορείς να κάνεις το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου να σε στηρίξει. Αλλά αν δεν το κάνουν, είναι πολύ δύσκολο».
Ο Τραμπ μπορεί να είχε μεγαλύτερη επιτυχία με μια τέτοια προσέγγιση πριν αποξενώσει τους συμμάχους των ΗΠΑ με έναν πόλεμο που πολλοί θεωρούν αδιέξοδο και επιζήμιο, αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN που υπενθυμίζει ότι ο πρόεδρος ξεκίνησε εκ νέου αυτή την εβδομάδα έναν εμπορικό πόλεμο με τον Καναδά.
Η αντίδραση της Κίνας
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν και αγοραστής του μεγαλύτερου μέρους του πετρελαίου της χώρας, δήλωσε, μετά τις ανακοινώσεις Μπέσεντ, ότι η συνεργασία της με την Τεχεράνη είναι σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο και ότι θα διασφαλίσει τη συνέχιση της προστασίας των «νόμιμων δικαιωμάτων και συμφερόντων» της.
Αυτό θα μπορούσε να εκληφθεί ως μία προειδοποίηση για πιθανά αντίποινα. Στον πόλεμο δασμών που ξεκίνησε πέρυσι ο Τραμπ, η Κίνα απείλησε να περιορίσει της εξαγωγές σπάνιων γαιών – πολύτιμων για την αμερικανική αμυντική και τεχνολογική βιομηχανία – αποδεικνύοντας ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τις απειλές των ΗΠΑ.
Από την άλλη ο Τραμπ θα υποδεχτεί τον επόμενο μήνα τον κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ στις ΗΠΑ, που θα ανταποδώσει την επίσκεψη του Αμερικανού στο Πεκίνο. Μία επιβολή κυρώσεων θα χαλούσε την ατμόσφαιρα, και ίσως την ίδια τη συνάντηση.
Το Ιράν δηλώνει προετοιμασμένο
Το Ιράν δηλώνει ότι είναι πλήρως προετοιμασμένο για τις κυρώσεις και θα ανταποδώσει.
«Οι εχθροί θέλουν να εξαπολύσουν μια οικονομική τρομοκρατική επίθεση εναντίον μας, αλλά και εμείς διαθέτουμε τα δικά μας μέσα και ξέρουμε πώς να παίξουμε αυτό το παιχνίδι», είπε ο ιρανός υπουργός Οικονομίας Αλί Μαδάνι Ζαντέ.
Ο Σαρντάρ Μοχέμπι, εκπρόσωπος του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ανέφερε ότι η ανακοίνωση των ΗΠΑ για μια εντατικότερη οικονομική εκστρατεία εναντίον του Ιράν ισοδυναμεί με «σιωπηρή παραδοχή» της αποτυχίας στον στρατιωτικό τομέα. «Αν είχατε νικήσει στον στρατιωτικό τομέα, δεν θα χρειαζόταν να ξεκινήσετε έναν οικονομικό πόλεμο», πρόσθεσε.
Τις τελευταίες ημέρες, ιρανοί αξιωματούχοι απειλούν ότι οι ΗΠΑ, και όσοι τις στηρίξουν στον νέο οικονομικό πόλεμο εναντίον της Τεχεράνης, θα υποστούν συνέπειες που εκτείνονται από την πλήρη διακοπή ροής πετρελαίου μέχρι νέα στρατιωτικά πλήγματα.
Υπενθυμίζουν επίσης ότι το Ιράν υφίσταται κυρώσεις τα τελευταία πενήντα χρόνια αλλά δεν έχει υποκύψει, και στέλνουν μήνυμα ανθεκτικότητας τόσο στο εξωτερικό όσο και το εσωτερικό.
Η κακή κατάσταση της ιρανικής οικονομίας
Η προπολεμική κακή οικονομική κατάσταση της Ισλαμικής Δημοκρατίας πράγματι επιδεινώνεται από τις συνέπειες του πολέμου. Το ριάλ καταγράφει ιστορικό χαμηλό και ο πληθωρισμός καλπάζει. Το ΔΝΤ προβλέπει ότι το 2026 ο πληθωρισμός στο Ιράν θα φτάσει το 68,9% ενώ το ΑΕΠ θα συρρικνωθεί κατά 5,4%.
Σύμφωνα με το Στατιστικό Κέντρο του Ιράν, όπως μεταδίδει το Axios, οι τιμές καταναλωτή τον Ιούλιο ήταν 87,9% υψηλότερες σε σχέση με τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους.
Στα τρόφιμα και τα ποτά η εικόνα είναι ακόμη πιο δραματική: οι τιμές αυξήθηκαν περισσότερο από 128% σε ετήσια βάση.
Με απλά λόγια, ένα καλάθι τροφίμων που κόστιζε 100 πριν από έναν χρόνο κοστίζει πλέον πάνω από 228.
Κεντρική αγορά της Τεχεράνης
Η εξέγερση που ξέσπασε στο τέλος του 2025 τροφοδοτήθηκε από την οικονομική κρίση και τις ανισότητες και παρά το γεγονός ότι η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση ανέκοψε αυτή τη δυναμική, οι δυσκολίες στην καθημερινότητα είναι πιθανό να δοκιμάσουν την ικανότητα του καθεστώτος να απορροφά κραδασμούς.
Η επιλογή της καταστολής, όπως πχ η αύξηση των εκτελέσεων με τις κατηγορίες της προδοσίας κυρίως ανθρώπων που συμμετείχαν στην πρόσφατη εξέγερση, μπορεί να μην αποδειχτεί αρκετή.
Το ιρανικό καθεστώς θα χρειαστεί ίσως να αναμετρηθεί με το εάν μπορεί να πείσει ότι η προτεραιότητά του είναι η επιβίωση της κοινωνίας και όχι η δική του σε καιρό πολέμου, όπως εξάλλου διατείνεται.
Επιπτώσεις στις ΗΠΑ
Σε κάθε περίπτωση η επιβολή περαιτέρω κυρώσεων είναι μία διαδικασία που τα αποτελέσματά της δεν θα φανούν άμεσα. Την ίδια στιγμή όμως τα Στενά του Ορμούζ θα παραμένουν κλειστά, απειλώντας την παγκόσμια οικονομία, ενώ και οι ΗΠΑ δεν μένουν ανεπηρέαστες.
Χαρακτηριστικό είναι άρθρο των Financial Times, που μιλά για την αύξηση της τιμής του ντίζελ και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αγρότες των ΗΠΑ. Η επιβράδυνση της ναυσιπλοΐας έχει επιβαρύνει επίσης την αγορά λιπασμάτων.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση λιπάσματος πλούσιου σε φώσφορο, το οποίο πριν από μία δεκαετία κόστιζε περίπου 470 δολάρια τον τόνο και σήμερα ξεπερνά τα 900 δολάρια.
Παράλληλα, η μέση τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί στα 5,45 δολάρια το γαλόνι, από 3,81 δολάρια πριν από την έναρξη της πολεμικής κρίσης, γεγονός που αυξάνει τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ που πολύ σύντομα θα έχει την πρώτη της επίσημη δοκιμασία, στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
IN.GR
