Οριακή μείωση του πληθυσμού της Ευρώπης, ανακοπή της μετανάστευσης, γήρανση του εργατικού δυναμικού και ισχνή ανάπτυξη της οικονομίας της Ευρωζώνης προβλέπει το Ageing Report 2027 που έδωσε στη δημοσιότητα η Κομισιόν.
Σε ό, τι αφορά την Ελλάδα, ο πληθυσμός της προβλέπεται να μειωθεί δραματικά από τα 10,4 εκατομμύρια σήμερα, σε 9,2 εκατομμύρια το 2050 και 7,6 εκατομμύριο το 2080. Σε αυτή την πληθυσμιακή «πυραμίδα» το ποσοστό των ηλικιωμένων βαίνει αυξημένο ως απόρροια της βελτίωσης του προσδόκιμου ζωής, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό των νέων υποχωρεί με σταθερό ρυθμό.
Πιο συγκεκριμένα, το προσδόκιμο ζωής στη χώρα μας από τα 84,5 έτη το 2025 θα αυξηθεί στα 87 έτη το 2050 για τις γυναίκες, ενώ για τους άντρες από τα 79,5 έτη θα πάει στα 82,6 έτη.
Ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας (20 έως 64 ετών) θα υποχωρήσει από τα 6,01 εκατομμύρια σήμερα, στα 4,57 εκατομμύρια μέσα σε μια 25ετία. Το εργατικό δυναμικό από 4,64 εκατομμύρια θα φτάσει στα 3,63 εκατομμύρια κατά το ίδιο διάστημα, και στα 3 εκατομμύρια το 2080, μειωμένο κατά 34%.
Οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι άνω των 65 ετών που αντιπροσωπεύουν σήμερα ποσοστό 17,9%, θα αναρριχηθούν έως το 2050 στο 37,9% (κυρίως λόγω επικείμενης αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης).
Οι μετανάστες που το 2025 αντιπροσώπευαν το 0,4% του πληθυσμού της χώρας, το 2050 εκτιμάται πως θα ανέρχονται μόλις στο 0,2% πριν αρχίσουν να αυξάνονται ξανά. Θετική εξέλιξη αποτελεί η πρόβλεψη για τον δείκτη γονιμότητας στην Ελλάδα, που δείχνει να βελτιώνεται από το 1,20 το 2025 στο 1,22 το 2030 και στο 1,37 το 2050.
Ειδική αναφορά κάνει το Ageing Report για τις μεταρρυθμίσεις του 2012 και του 2014 που αύξησαν το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 έτη και το όριο ηλικίας για πρόωρη συνταξιοδότηση από τα 60 στα 62 έτη. Η επανεξέταση των ορίων κάθε τριετία, με γνώμονα το προσδόκιμο ζωής, ακυρώθηκε το 2021 λόγω της πανδημίας, ενώ το 2024, η μεταβολή στο προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών -σε σχέση με το 2010- ήταν μικρότερη από ένα έτος, επομένως ο μηχανισμός επανεξέτασης δεν ενεργοποιήθηκε, διατηρώντας τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στα 67 και 62 έτη.
Ένας στους 3 Ευρωπαίους άνω των 65 ετών
Σε ότι αφορά τον συνολικό πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναμένεται να αυξηθεί από 452 εκατομμύρια κατοίκους σήμερα, σε 453 εκατομμύρια το 2029. Στη συνέχεια, εκτιμάται ότι θα μειωθεί στα 414 εκατομμύρια το 2080, σημειώνοντας πτώση κατά 8% σε σύγκριση με το 2025.
Ωστόσο η διακύμανση αυτή δεν θα είναι ίδια για όλες τις χώρες, καθώς σε 10 κράτη-μέλη ο πληθυσμός το 2080 αναμένεται να είναι μεγαλύτερος από τα σημερινά επίπεδα.
Κοινή συνισταμένη σε όλη αυτή την πληθυσμιακή εξέλιξη είναι το γεγονός πως όλες οι χώρες θα παρουσιάσουν μετατόπιση της ηλικιακής κατανομής του πληθυσμού τους προς τις μεγαλύτερες ηλικίες. Με άλλα λόγια, οι μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες θα διευρυνθούν, ενώ οι νεότερες ηλικιακές ομάδες θα συρρικνωθούν. Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται να αυξηθεί από το σημερινό 22% το 33% έως το 2080, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω θα υπερδιπλασιαστεί, από 6% σε 14%.
Ταυτόχρονα, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20 έως 64 ετών θα μειωθεί σε όλες τις χώρες, από 58% σε 51% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ. Η διάμεση ηλικία του πληθυσμού αναμένεται να αυξηθεί από τα 45 στα 51 έτη.
Η αναλογία του πληθυσμού ηλικίας 65 ετών και άνω, προς τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών, αποτελεί τον δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων (old-age dependency ratio).
Ο συγκεκριμένος δείκτης αποτυπώνει τη σχετική μεταβολή μεταξύ των δυνητικών συνταξιούχων και των δυνητικά εργαζομένων και, κατ’ επέκταση, τον τρόπο με τον οποίο η γήρανση του πληθυσμού μεταβάλλει την ισορροπία μεταξύ των δικαιούχων και σε εκείνους που με την εργασία τους συνεισφέρουν στο ασφαλιστικό σύστημα.
Ως αποτέλεσμα των προβλεπόμενων δημογραφικών εξελίξεων, ο συγκεκριμένος δείκτης αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά σε όλα τα κράτη – μέλη κατά τις επόμενες δεκαετίες. Μεσοσταθμικά, ο δείκτης αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 27 ποσοστιαίες μονάδες, από 38% το 2025 σε 65% το 2080, με το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης να αναμένεται να σημειωθεί έως το 2050.
Με άλλα λόγια, η αναλογία στην ΕΕ μεταβάλλεται από 26 άτομα εργάσιμης ηλικίας για κάθε 10 συνταξιούχους το 2025, σε 16 εργαζόμενους για κάθε 10 συνταξιούχους το 2080.
Τα ποσοστά γονιμότητας, θνησιμότητας και μετανάστευσης
Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας στην ΕΕ προβλέπεται να αυξηθεί από το ιστορικά χαμηλό επίπεδο των 1,3 γεννήσεων ζώντων τέκνων ανά γυναίκα το 2024, σε 1,5 έως το 2080. Αυτή η σχετικά περιορισμένη ανάκαμψη αντανακλά, σε βάθος χρόνου, τη σύγκλιση προς τα κράτη – μέλη που παρουσιάζουν τις ευνοϊκότερες εξελίξεις στον τομέα της γονιμότητας. Σε όλες τις χώρες, τα ποσοστά γονιμότητας θα παραμείνουν χαμηλότερα από το επίπεδο φυσικής αναπλήρωσης του πληθυσμού (2,1 γεννήσεις ανά γυναίκα), κυμαινόμενα μεταξύ 1,3 και 1,7 έως το 2080.
Το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση για τους άνδρες αναμένεται να αυξηθεί κατά 7 έτη στην ΕΕ, από τα 79 έτη το 2025 στα 86 έτη το 2080. Αντίστοιχα, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση για τις γυναίκες αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 6 έτη, από τα 84 έτη το 2025 στα 90 έτη το 2080, οδηγώντας έτσι σε περαιτέρω σύγκλιση μεταξύ των δύο φύλων.
Όσον αφορά το υπολειπόμενο προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών, η μέση αύξηση εκτιμάται σε περίπου 5 έτη και για τα δύο φύλα. Οι προβλέψεις αυτές βασίζονται στην υπόθεση μιας μερικής σύγκλισης προς τα πάνω όσον αφορά τη μακροβιότητα μεταξύ των κρατών μελών.
Σε ότι αφορά την καθαρή μετανάστευση, αυτή εκτιμάται πως θα μειωθεί από τα αυξημένα επίπεδα των τελευταίων ετών και θα σταθεροποιηθεί από τη δεκαετία του 2030 και έπειτα σε περίπου 1,4 εκατομμύρια άτομα ετησίως (0,3% του πληθυσμού της ΕΕ), προσεγγίζοντας περισσότερο τα επίπεδα που παρατηρούνταν πριν από το 2022.
Επιπλέον, σε περίπτωση μείωσης του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας, θεωρείται ότι το 10% αυτής της μείωσης θα αντισταθμιστεί μέσω πρόσθετης μετανάστευσης από χώρες εκτός ΕΕ. Παράλληλα, εκτιμάται ότι τα δύο τρίτα των εκτοπισμένων Ουκρανών που απολαμβάνουν σήμερα προσωρινής προστασίας, θα εγκατασταθούν μόνιμα στη χώρα υποδοχής τους.
Γερνάει το εργατικό δυναμικό
Το ποσοστό συμμετοχής του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας της ΕΕ στο εργατικό δυναμικό προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου 3 ποσοστιαίες μονάδες, από 81% σε 84%. Για τα άτομα ηλικίας 55 έως 64 ετών, η αύξηση αναμένεται να είναι σχεδόν 8 ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας περίπου στο 78%.
Η συμμετοχή των ατόμων ηλικίας 65 έως 69 ετών στο εργατικό δυναμικό αναμένεται σχεδόν να διπλασιαστεί, από 20% σε 38%, με τη μεγαλύτερη αύξηση να προβλέπεται στις χώρες που προσαρμόζουν τα θεσμοθετημένα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, λαμβάνοντας υπόψη την αύξηση του προσδόκιμου ζωής.
Η ανοδική αυτή τάση αντανακλά τη συνδυασμένη επίδραση των συνταξιοδοτικών μεταρρυθμίσεων στην έξοδο των μεγαλύτερων ηλικιακά ομάδων από την αγορά εργασίας, οδηγώντας σε αύξηση της μέσης ηλικίας αποχώρησης κατά περίπου 2 έτη. Παράλληλα, αντανακλά τη σταδιακή ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, με το ποσοστό συμμετοχής των ηλικιών 20 έως 64 ετών να αυξάνεται κατά περίπου 5 ποσοστιαίες μονάδες έως το 2080, έναντι αύξησης κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες για τους άνδρες .
Ωστόσο, στις περισσότερες χώρες, η αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό αναμένεται να μην είναι επαρκής για να αντισταθμίσει την προβλεπόμενη μείωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας.
Ως αποτέλεσμα, το εργατικό δυναμικό της ΕΕ προβλέπεται να μειωθεί κατά 17% (36 εκατομμύρια άτομα) κατά την περίοδο 2025-2080, δηλαδή κατά 0,3% ετησίως.
Το γεγονός αυτό θα επηρρεάσει εύλογα τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ στην ΕΕ, ο οποίος προβλέπεται να διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στο 1% για την περίοδο 2026-2080, παρουσιάζοντας σταδιακή μείωση από 1,2% (κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2020) σε 0,9% κατά τη δεκαετία του 2070.
Από τη μία πλευρά, η συμβολή της εργασίας στην αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται να καταστεί αρνητική από τις αρχές της δεκαετίας του 2030 και έπειτα, περιορίζοντας την οικονομική ανάπτυξη κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες κατά την περίοδο των προβλέψεων. Η μείωση αυτή οφείλεται στο μικρότερο ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε εργάσιμη ηλικία, στο πλαίσιο της συνολικής συρρίκνωσης του πληθυσμού. Στον αντίποδα, η παραγωγικότητα της εργασίας ανά ώρα αναμένεται να αυξηθεί κατά μέσο όρο κατά 1,3%.
INSIDER.GR
