ΕπιμέλειαΝατάσα Ρουγγέρη
Πριν από λίγους μήνες, η Τουρκία χαρακτηριζόταν ως το απόλυτο παράδειγμα εκλογικής απολυταρχίας, που οδεύει προς τη δικτατορία – Τι άλλαξε για τον Ερντογάν και πόσο έβαλε «το χεράκι του» ο Τραμπ;
Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής αυτή την εβδομάδα στη Μέση Ανατολή. Στην πρώτη μεγάλη περιοδεία της δεύτερης θητείας του, ο Τραμπ έγινε δεκτός την Τρίτη στη βασιλική αυλή του Ριάντ, όπου προήδρευσε της υπογραφής μιας σειράς δυνητικά προσοδοφόρων επιχειρηματικών συμφωνιών με την πλούσια σε πετρέλαιο μοναρχία.
Το επενδυτικό υπερθέαμα – το οποίο, λόγω των πολλών δεσμών του με τις οικογενειακές επιχειρήσεις και τις προσωπικές διασυνδέσεις του Τραμπ, έχει εγείρει βαθιές ηθικές ανησυχίες – θα προχωρήσει στο Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου ετοιμάζονται κι άλλες συμφωνίες.
Κατά τη διάρκεια μιας ωριαίας ομιλίας προς τους Άραβες ηγέτες στην πρωτεύουσα της Σαουδικής Αραβίας, ο Τραμπ φάνηκε να παρακάμπτει ορισμένες από τις παγιωμένες πολιτικές προκλήσεις της περιοχής. Ανέφερε ελάχιστα το Ισραήλ και την άλυτη τραγωδία των Παλαιστινίων και μίλησε αόριστα για την εξεύρεση ενός νέου ειρηνικού status quo με το Ιράν.
Έκλεισε «το μάτι» στην ελπίδα, ότι η Σαουδική Αραβία θα προσχωρήσει στις συμφωνίες εξομάλυνσης μεταξύ ενός συμπλέγματος αραβικών κρατών και του Ισραήλ, γνωστές ως Συμφωνίες του Αβραάμ, αλλά πρόσθεσε ότι αυτό θα γίνει «στον δικό σας χρόνο». Και φάνηκε να επιτίθεται στους νεοσυντηρητικούς των ΗΠΑ – «τους λεγόμενους οικοδόμους εθνών», που «κατέστρεψαν πολύ περισσότερα έθνη από όσα έχτισαν», όπως είπε – για μια σειρά αποτυχημένων επεμβάσεων στη Μέση Ανατολή, τονίζει χαρακτηριστικά η εφημερίδα Washington Post.
Ίσως η πιο αξιοσημείωτη εξέλιξη ήταν η δήλωση του Τραμπ ότι οι μακροχρόνιες κυρώσεις των ΗΠΑ στη Συρία θα καταργηθούν, για να βοηθήσουν στην ενίσχυση της συριακής μετάβασης από τη δικτατορία του ανατραπέντος προέδρου, Μπασάρ αλ Άσαντ. «Θα διατάξω την παύση των κυρώσεων σε βάρος της Συρίας, προκειμένου να της δώσω μια ευκαιρία να μεγαλουργήσει», ανακοίνωσε.
Το ταξίδι Τραμπ στη Μέση Ανατολή συμπίπτει με τη «μεγάλη» εββδομάδα του Ερντογάν
Ο Τραμπ δήλωσε ότι η κίνηση αυτή οφείλεται εν μέρει στο αίτημα του σημαίνοντος Σαουδάραβα πρίγκιπα διαδόχου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος πιέζεται εδώ και εβδομάδες και από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος, σε διάφορες τηλεφωνικές συνομιλίες με τον Τραμπ, ζήτησε από τις ΗΠΑ να χαλαρώσουν τις κυρώσεις κατά της νέας κυβέρνησης της Συρίας.
«Ο Ερντογάν βλέπει πολλά από τον εαυτό του στον Τραμπ και τις πολιτικές του»
Η χρονική συγκυρία του ταξιδιού του Τραμπ συμπίπτει με τη «μεγάλη» εβδομάδα, τις τελευταίες μέρες που ήταν πολύ καλές για την Άγκυρα. Η Τουρκία θα φιλοξενήσει υψηλόβαθμες αντιπροσωπείες από την Ρωσία και την Ουκρανία – συμπεριλαμβανομένου του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι – για τις πρώτες απευθείας συνομιλίες μεταξύ των δύο χωρών, από τους πρώτους μήνες της πλήρους εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.
Ο Τραμπ έστειλε τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να παρακολουθήσει τις διαδικασίες, εν μέσω αυξανόμενων ελπίδων για μια διπλωματική τομή, για την οποία η κυβέρνηση Ερντογάν πέρασε χρόνια θέτοντας τις βάσεις.
Η συμφωνία με το PKK
Ξεχωριστά αυτή την εβδομάδα, το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) ανακοίνωσε ότι θα αφοπλιστεί και θα διαλυθεί, στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής πρωτοβουλίας με την Τουρκία. Αυτό θα έβαζε τέλος σε μια εξέγερση τεσσάρων δεκαετιών, που οδήγησε σε δεκάδες χιλιάδες θανάτους, τάραξε την τουρκική πολιτική και πέρασε τα σύνορα.
Οι διαπραγματεύσεις με την Άγκυρα ήταν πότε στο «κρύο» και πότε στο «ζεστό» κατά τη διάρκεια των σχεδόν δύο δεκαετιών του Ερντογάν στην εξουσία, με τις εσωτερικές και περιφερειακές εξελίξεις να ενθαρρύνουν το μεγάλο συμβιβασμό. Το «ξεπάγωμα» των συνομιλιών με το ΡΚΚ και τον φυλακισμένο ηγέτη του, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, πιθανώς επέτρεψε την πρόσφατη πολιτική συμφωνία μεταξύ των Κούρδων της Συρίας – οι οποίοι συνδέονται στενά με το ΡΚΚ – και της υποστηριζόμενης από την Τουρκία νεοσύστατης κυβέρνησης του Άχμεντ αλ-Σάρα.
Θα μπορούσε επίσης να εξασφαλίσει περισσότερους Κούρδους ψηφοφόρους στο στρατόπεδο του Ερντογάν, καθώς ο Τούρκος ηγέτης εξετάζει συνταγματικές μεταρρυθμίσεις για να παρατείνει την εξουσία του, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για τον όλο και πιο αυταρχικό χαρακτήρα της διακυβέρνησής του.
Ερντογάν: Από την απολυταρχία, μεγάλος παίκτης στο Ουκρανικό και νικητής στην Συρία
Λιγότερο από δύο μήνες πριν, οι τουρκικές αρχές καθαίρεσαν και φυλάκισαν τον Εκρέμ Ιμάμογλου, τον δημοφιλή δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης, που θεωρείται ευρέως ως ο πιο αξιόπιστος πολιτικός αντίπαλος του Ερντογάν, με κατηγορίες που οι υποστηρικτές του θεωρούν κατασκευασμένες. Ακολούθησαν μαζικές διαμαρτυρίες, που αντιμετώπισαν τη βίαιη καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας, ενώ δεκάδες πολίτες – κυρίως, φοιτητές – φυλακίσθηκαν.
«Αυτή είναι η μεγάλη επιστροφή του Ερντογάν στην παγκόσμια σκηνή», δήλωσε η Asli Aydintasbas, επισκέπτρια συνεργάτης στο Ινστιτούτο Brookings και σημείωσε χαρακτηριστικά: «Πριν από λίγους μήνες, η Τουρκία χαρακτηριζόταν ως το απόλυτο παράδειγμα εκλογικής απολυταρχίας, που οδεύει προς τη δικτατορία. Προχωρήστε γρήγορα στα μέσα Μαΐου και αυτό που έχετε είναι ο Ερντογάν – που βρισκόταν στο απυρόβλητο για τέσσερα χρόνια [υπό την προηγούμενη κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν] – να επιστρέφει τόσο ως νικητής στη Συρία, όσο και ως μεγάλος παίκτης στον χώρο Ουκρανίας – Ρωσίας».
Η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο άνοιξε τον δρόμο για αυτή την επιστροφή. Ο Τραμπ δεν έκρυψε την προσωπική του σχέση με τον Ερντογάν και τον θαυμασμό του για τον ισχυρό άνδρα της Τουρκίας. Οι δύο ηγέτες «είναι συναλλακτικοί εταίροι με συγκλίνουσες νοοτροπίες», έγραψε ο Alper Coskun, ανώτερος συνεργάτης στο Carnegie Endowment for International Peace.
Τραμπ – Ερντογάν: «Όμοιος τον όμοιο αγαπά»
«Ο Ερντογάν βλέπει πολλά από τον εαυτό του στον Τραμπ και τις πολιτικές του», εξήγησε ο Coskun. «Η επιθυμία του Τραμπ να ταρακουνήσει τους αμερικανικούς θεσμούς και την καθιερωμένη γραφειοκρατία του, η πολωτική ρητορική του στην εσωτερική σκηνή και η αποστροφή του για τις φιλελεύθερες, προοδευτικές ατζέντες ευθυγραμμίζονται με το ‘εγχειρίδιο’ του Ερντογάν, όπως και η αίσθηση του επείγοντος του Τραμπ για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία».
Παράλληλα, η επιρροή της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή και η ικανότητά της να αποτελεί σταθεροποιητική δύναμη στην περιοχή αποτελεί πλεονέκτημα στα μάτια του Τραμπ, ο οποίος φαίνεται πρόθυμος να συγχωρήσει άλλες γεωπολιτικές τριβές με τον σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
«Τα προηγούμενα 15 χρόνια, οι εντάσεις για το Ιράν, την Συρία, την Ρωσία και την Κίνα ώθησαν τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία από τη στρατηγική ευθυγράμμιση στην αμοιβαία δυσπιστία», τόνισε ο Gonul Tol, ανώτερος συνεργάτης του Ινστιτούτου Μέσης Ανατολής. «Οι διαφωνίες για τις κυρώσεις, οι αποκλίνουσες πολεμικές στρατηγικές και η εμβάθυνση των δεσμών της Άγκυρας με τη Μόσχα και το Πεκίνο διέβρωσαν την αμοιβαία εμπιστοσύνη». Αλλά τώρα, πρόσθεσε ο Tol, «μετά από χρόνια απόκλισης, η πόρτα για μια επαναφορά είναι ανοιχτή και ο Ερντογάν είναι έτοιμος να την περάσει».
Εξάλλου, ο Ντόναλντ Τραμπ ουδέποτε έκρυψε ότι η εσωτερική πολιτική χωρών όπως η Τουρκία ή η Σαουδική Αραβία – καθεστώτων αυταρχικών, δηλαδή – δεν τον αφορά. Όσο για την τουρκική αντιπολίτευση, καλείται τώρα να αποφασίσει τι σημαίνει γι’ αυτήν ένα κλίμα όπου η Δύση δεν προσεγγίζει την Τουρκία με κανονιστικές αξίες.
IN.GR
