ΡεπορτάζΜαργαρίτα Βεργολιά
Με το βλέμμα στραμμένο στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση, η Ουκρανία καταστρώνει στρατηγική για επαναπατρισμό των εκατομμυρίων προσφύγων της, όμως πολλοί είναι επιφυλακτικοί και απρόθυμοι
Παραμονές του 2025, ο Ολέξι Τσερνίσοφ κάλεσε όσους τους συμπατριώτες του που έχουν εγκαταλείψει την Ουκρανία -και είναι πάρα πολλοί- να καλωσορίσουν το νέο έτος συντονισμένοι με την ώρα Κιέβου.
Το έκανε όχι με τη μέχρι πρότινος ιδιότητά του ως CEO της κρατικής εταιρείας ενέργειας Naftogaz, αλλά ως νέος αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ουκρανίας και, πρωτίστως, ως επικεφαλής του νεοσύστατου υπουργείου Εθνικής Ενότητας σε μια χώρα ρημαγμένη από τον πόλεμο.
Έμπιστος του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Τσερνίσοφ ανέλαβε τα νέα του καθήκοντα στις αρχές Δεκεμβρίου, ενόψει μιας κομβικής χρονιάς για το ουκρανικό.
Στον ορίζοντα είναι η δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, αρχής γενομένης επισήμως από τις 20 του μήνα, και η δεδηλωμένη πρόθεσή του να τερματίσει -άγνωστο ακριβώς το πώς- τον καταστροφικό πόλεμο που μαίνεται εδώ και σχεδόν τρία χρόνια στα εδάφη της Γηραιάς Ηπείρου, με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Πιθανόν τροχιοδεικτική για τα μελλούμενα, η δημιουργία του υπουργείου Εθνικής Ενότητας έγινε με εντολή Ζελένσκι.
Πρακτικά αποτελεί μετεξέλιξη του έως τώρα «Υπουργείου για την επανένταξη των Προσωρινά Κατεχόμενων Εδαφών», το οποίο εστίαζε μόνο στα υπό ρωσικό έλεγχο και μονομερώς -παράνομα κατά το διεθνές δίκαιο- προσαρτημένα τμήματα της Ουκρανίας, στα νότια και ανατολικά της χώρας.
about:blank
Ως έχει σήμερα η κατάσταση στα μέτωπα του πολέμου, αυτά αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα πέμπτο της ουκρανικής επικράτειας.
Τώρα, στην ατζέντα του νέου υπερ-υπουργείου σε πρώτο φόντο είναι η ουκρανική διασπορά.
Όπως εξήγησαν ο Ζελένσκι και ο Τσερνίσοφ, κύριος στόχος του υπουργείου είναι η ενότητα των Ουκρανών πολιτών στο εξωτερικό, η ενίσχυση των δεσμών τους με την εμπόλεμη πατρίδα και η ανάσχεση της ρωσικής επιρροής.
Βασικό ζητούμενο είναι να ενθαρρυνθούν οι Ουκρανοί που βρίσκονται εκτός της χώρας -πρόσφυγες του πολέμου, αλλά και μετανάστες προ αυτού- να επιστρέψουν σύντομα στα σπίτια τους, βοηθώντας στην ανοικοδόμηση.
Κύματα Ουκρανών προσφύγων προς τα σύνορα με την Πολωνία, λίγα 24ωρα μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στη χώρα τους, τον Φεβρουάριο του 2022 (EPA/LUKASZ GAGULSKI)
Εκατομμύρια εκτός πατρίδας
Ο Ολέξι Τσερνίσοφ έχει πυκνώσει τα ταξίδια του στο εξωτερικό, προωθώντας την δημιουργία γραφείων συνδέσμου, κυρίως σε χώρες όπου ζουν οι περισσότεροι Ουκρανοί πρόσφυγες- ειδικά στην Πολωνία και στη Γερμανία.
Αναμένεται να παρουσιάσει σύντομα ένα σχέδιο δράσης.
Προσώρας, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά θολό.
Ακόμη και οι δικές του εκτιμήσεις για το μέγεθος της ουκρανικής διασποράς ήταν ασαφείς.
Απευθυνόμενος στο κοινοβούλιο στο Κίεβο, στις αρχές Δεκεμβρίου, έκανε λόγο για «οκτώ, εννέα, δέκα εκατομμύρια ανθρώπους».
Μέσες άκρες, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες υπολογίζει ότι περίπου 6,8 εκατομμύρια Ουκρανοί ζουν σήμερα στο εξωτερικό, εκ των οποίων τα 6,2 εκατομμύρια βρίσκονται σε χώρες της Ευρώπης.
Κατά την κυβέρνηση του Κιέβου, υπάρχουν επίσης 3 έως 4 τέσσερα εκατομμύρια Ουκρανοί οικονομικοί μετανάστες, που ζούσαν ήδη στο εξωτερικό πριν ξεσπάσει ο πόλεμος.
Ανεξαρτήτως των εξελίξεων, εκτιμά το Κέντρο Οικονομικής Στρατηγικής (CES) -μια ουκρανική δεξαμενή σκέψης- έως και 2,3 εκατομμύρια πολίτες της Ουκρανίας πιθανότατα θα επιλέξουν να παραμείνουν στο εξωτερικό ακόμη και μετά το τέλος του πολέμου.
Οι ανησυχίες τους, όπως καταγράφουν πλείστες όσες έρευνες, είναι αντίστοιχες με αυτές των εσωτερικά εκτοπισμένων.
Μοιραία επικεντρώνονται σε θέματα ασφάλειας -και δη μακροπρόθεσμα- συνθηκών διαβίωσης, απασχόλησης και οικονομίας.
Οι εδώ και καιρό κυοφορούμενες φήμες πάντως ότι οι αρχές του Κιέβου ήταν διατεθειμένες να πληρώσουν μπόνους σε όσους θα επιστρέψουν από το εξωτερικό έχουν πια διαψευσθεί.
Πέραν από την προφανή διαμάχη που θα μπορούσε να πυροδοτήσει με τους «εντός» μια τέτοια επιλογή, τα περιθώρια για την κατεστραμμένη ουκρανική οικονομία για ανάλογες παροχές είναι προφανώς μηδενικά.
Τούτων λεχθέντων, οι ελπίδες στρέφονται πλέον στη διεθνή βοήθεια -πρωτίστως από την ΕΕ- για την παροχή κινήτρων επιστροφής των προσφύγων και στήριξης των κατοίκων της Ουκρανίας.
Ουκρανοί πρόσφυγες σε σιδηροδρομικό σταθμό της Πολωνίας, μετά τη ρωσική εισβολή στη χώρα τους, σχεδόν προ τριετίας (REUTERS/Hannah McKay)
Ουκρανία, η αβέβαιη επόμενη ημέρα
Εκτός από τις όποιες μελλοντικές δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο, κομβικής σημασίας θεωρείται η εξασφάλιση μιας κατάστασης σταθερότητας στη μεταπολεμική Ουκρανία, με οικονομικές και κοινωνικές ευκαιρίες για τους δοκιμαζόμενους πολίτες της.
Προϋποθέτει στήριξη της απασχόλησης, της στέγασης, της υγειονομικής περίθαλψης και του εκπαιδευτικού συστήματος -προς βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης- αλλά και ευρείες μεταρρυθμίσεις, με αποτελεσματική καταπολέμηση (και) της ενδημικής διαφθοράς.
Ενόσω πάντως όλα αυτά παραμένουν ένα μεγάλο «θα», η κυβέρνηση του Κιέβου προσπαθεί να ρίξει νέες «γέφυρες» με την ουκρανική διασπορά.
Προωθεί για παράδειγμα νόμο για αναγνώριση της διπλής υπηκοότητας (ουκρανικής και άλλης χώρας), που έως τώρα δεν αναγνωρίζεται συνταγματικά.
Παράλληλα ωστόσο κρατά «καρότο και μαστίγιο», εξετάζοντας κάθε είδους λύσεις.
Πέρα από τον περιορισμό πρόσβασης στις προξενικές υπηρεσίες για όσους άνδρες πολίτες της Ουκρανίας είναι σε ηλικία στράτευσης, αλλά διαμένουν στο εξωτερικό, τάσσεται υπέρ της περικοπής της βοήθειας που παρέχουν τα κράτη μέλη της ΕΕ σε Ουκρανούς πρόσφυγες, ως μέσο πίεσης υπέρ της επιστροφής τους.
Το Κίεβο εγείρει τακτικά το συγκεκριμένο ζήτημα.
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες ωστόσο βλέπουν τους Ουκρανούς πρόσφυγες ως χρήσιμα νέα εργατικά χέρια, εν μέσω ελλείψεων σε εργατικό δυναμικό και δημογραφικής κρίσης.
Αυτά, ενώ η ίδια η Ουκρανία βιώνει, εν μέσω της ρωσικής εισβολής, έναν αργό θάνατο.
Από 49 εκατομμύρια που ήταν ο πληθυσμός της βάσει της απογραφής του 2001, σήμερα εκτιμάται ότι έχει μειωθεί στα 31 εκατομμύρια -εξαιρουμένων προσφύγων, μεταναστών και των περίπου πέντε εκατομμυρίων Ουκρανών που ζουν σε κατεχόμενα από τη Ρωσία εδάφη.
Οι θάνατοι εν τω μεταξύ είναι σαφώς πια περισσότεροι από τις γεννήσεις.
Ενδεικτικά, τους πρώτους 10 μήνες του 2024 η αναλογία ήταν τρεις προς μια.
Εφόσον η κατάσταση αυτή δεν αναστραφεί, οι προοπτικές μεταπολεμικής ανάκαμψης της Ουκρανίας θεωρούνται από πολλούς καταδικασμένες.
Υπολογίζεται ότι θα απαιτήσει 411 δισεκατομμύρια δολάρια, 2,5 φορές περισσότερα από το προπολεμικό ΑΕΠ της χώρας.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένκσι, βρίσκεται ενώπιον όλο και πιο δύσκολων επιλογών (REUTERS/Johanna Geron/File Photo)
Τεράστιες ανάγκες, μέτρα «ασπιρίνη»
«Θα ενθαρρύνω όλους τους πρόσφυγες να επιστρέψουν, όχι μόνο αυτούς που δεν έχουν θέση εργασίας», δήλωσε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι σε συνέντευξη στην ουκρανική τηλεόραση, στις στις 3 Ιανουαρίου.
Σύμφωνα με στοιχεία του ουκρανικού υπουργείου Οικονομίας, θα χρειαστούν επιπλέον 3,1 έως 4,5 εκατομμύρια εργαζόμενοι μέχρι το 2032 για να επιτευχθεί ρυθμός ανάπτυξης 7%.
Προσώρας πάντως αυτό που είναι ορατό είναι οι εξαιρετικά δύσκολες επιλογές του Κιέβου για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός, εν μέσω νέα προέλασης των ρωσικών δυνάμεων στην ανατολική Ουκρανία.
Σε αυτό το φόντο, πολλοί επικρίνουν την ουκρανική κυβέρνηση για άλλη μια ανούσια επικοινωνιακή τακτική με την ίδρυση του υπουργείου Εθνικής Ενότητας.
Αφενός γιατί πρακτικά επικαλύπτει τη λειτουργία άλλων υπουργείων (όπως τα Εξωτερικών και Κοινωνικής Πολιτικής) και υφιστάμενων φορέων, χωρίς σαφή στρατηγική.
Αφετέρου, επειδή η ονομασία του προκαλεί συνειρμούς με την εποχή επί ΕΣΣΔ, παρατηρεί ο Γιέβχεν Χόλοβαxα, διευθυντής του Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Ουκρανίας.
Μιλώντας στο Radio Liberty χαρακτηρίζει πιθανή την κατάπαυση του πυρός και την προκήρυξη εκλογών στη χώρα του, προβλέποντας ότι μετά το τέλος του πολέμου ο Ζελένσκι μπορεί να γίνει «αποδιοπομπαίος τράγος», εισπράττοντας την οργή των πολιτών.
IN.GR
