Είναι απίθανο ο Τραμπ να μπορέσει να επιτύχει μια συνολική συμφωνία για την Ουκρανία, δεδομένης της πολυπλοκότητας των θεμάτων και της απροθυμίας της ΕΕ να στηρίξει οποιαδήποτε ανταμοιβή στη Ρωσία.
Η κυβέρνηση Τραμπ πιθανώς δεν μπορεί να διαπραγματευτεί άμεσα μια συνολική συμφωνία για την Ουκρανία και θα πρέπει να βρει μια αρχική λύση προκειμένου να προσπαθήσει να σταματήσει τις εχθροπραξίες (εικόνα καταστροφής και εγκατάλειψης στη φωτογραφία αρχείου του Reuters, επάνω, από την Ουκρανία).
Αυτός είναι ένας δύσκολος δρόμος, εν μέρει επειδή οι Ρώσοι έχουν μηδενική εμπιστοσύνη σ’ οτιδήποτε προέρχεται από τη Δύση, εν μέρει επειδή οι Ουκρανοί είναι απρόθυμοι εταίροι και εν μέρει επειδή η Ευρώπη θέλει να συνεχίσει τον πόλεμο.
Οι ευρωπαίοι ομόλογοι των ΗΠΑ πιέζουν για περισσότερο πόλεμο, όχι λιγότερο
Ο Ζελένσκι στην οθόνη της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου (φωτογραφία αρχείου Reuters/Wolfgang Rattay)
Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σε συνέντευξή του στη New York Post δήλωσε ότι είχε τουλάχιστον μία τηλεφωνική συζήτηση με τον ρώσο ομόλογό του Βλαντιμίρ Πούτιν.
Το Κρεμλίνο δεν έχει επιβεβαιώσει, ούτε έχει διαψεύσει τις τηλεφωνικές συνομιλίες, αλλά επίσημα η Ρωσία βεβαιώνει ότι δεν έχει λάβει καμία πρόταση από την πλευρά των ΗΠΑ.
Στο μεταξύ, η Ουάσιγκτον στέλνει τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τον απόστρατο στρατηγό Κιθ Κέλογκ στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Ο Ζελένσκι θα παραστεί επίσης, ενώ ο στρατηγός λέει ότι ετοιμάζει «επιλογές» για τον πρόεδρο Τραμπ, αλλά δεν θα τις αποκαλύψει στη διάσκεψη, αναφέρει σε ανάλυσή του ο Stephen Bryen, πρώην αναπληρωτής υφυπουργός Αμυνας των ΗΠΑ, ειδικός στη στρατηγική και την τεχνολογία ασφάλειας.
Η πρόκληση του Μονάχου
Δεν είναι ξεκάθαρο τι μπορεί να επιτευχθεί στο Μόναχο. Στην πραγματικότητα, η συμμετοχή υψηλού επιπέδου των ΗΠΑ στη διάσκεψη θα μπορούσε να ματαιώσει οποιαδήποτε συμφωνία με τη Ρωσία, καθώς οι ευρωπαίοι ομόλογοι της Αμερικής πιέζουν για περισσότερο πόλεμο, όχι λιγότερο (φυσικά, περιμένουν από τις ΗΠΑ να συνεχίσουν να πληρώνουν τον λογαριασμό για τη σύγκρουση).
Η Ρωσία βλέπει ελάχιστο ή καθόλου λόγο να διαπραγματευτεί με τον Ζελένσκι ή με τους Ευρωπαίους. Ο Πούτιν, ωστόσο, τάσσεται σαφώς υπέρ της διαπραγμάτευσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Προφανώς πιστεύει ότι η μόνη πιθανή συμφωνία θα είναι μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ, εάν μπορέσει να βρεθεί συμφωνία.
Στο πεδίο της μάχης, οι Ουκρανοί έχουν ρίξει πρόσθετες εφεδρείες για να πολεμήσουν στο Κουρσκ, αλλά όπως φαίνεται τώρα, μετά από κάποια αρχικά κέρδη, σημειώνεται οπισθοδρόμηση.
Το Κίεβο θέλει να κερδίσει χρόνο
Αλλού η Ουκρανία προσπαθεί επίσης ν’ αμυνθεί σε πόλεις-κλειδιά, στο Τσάσιβ Γιάρ και το Ποκρόφσκ, κινητοποιώντας επιπλέον στρατεύματα για να κρατήσει θέσεις και στις δύο τοποθεσίες. Είναι πολύ νωρίς για να πούμε εάν η ρωσική προέλαση, αργή και ορμητική όπως είναι, μπορεί να σταματήσει.
O στρατηγός Κέλογκ προτείνει τώρα την ουσιαστική αύξηση των κυρώσεων ως τρόπο να πιεστεί η Ρωσία για μια συμφωνία (φωτογραφία αρχείου EPA-EFE/Sarah Silbiger)
Ομως η Ουκρανία αγωνίζεται σκληρά ν’ αντιστρέψει τις πολλαπλές ήττες της στο πεδίο της μάχης και τώρα χρησιμοποιεί τα F-16 της για πρώτη φορά προκειμένου να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις στην πρώτη γραμμή.
Συνολικά, το Κίεβο προσπαθεί να κερδίσει χρόνο και ν’ αποτρέψει ένα μεγάλο ξέσπασμα από τη Ρωσία που θα μπορούσε ν’ αποβεί μοιραίο για τις ουκρανικές άμυνες.
Το πρόβλημα του Ζελένσκι είναι διπλό: χάνει στρατιώτες με υψηλό ρυθμό, συμπεριλαμβανομένων των φημολογούμενων χιλιάδων λιποταξιών. Και δεν μπορεί πλέον να βασίζεται σε τεράστιες παραδόσεις όπλων από τις ΗΠΑ, κάτι που αναπόφευκτα θ’ αποδυναμώσει περαιτέρω τη μαχητική ικανότητα του στρατού του.
Επιθυμούν αντικατάσταση Ζελένσκι
Δεν νομίζω ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα δώσει μεγάλες υποσχέσεις στον Ζελένσκι. Στην πραγματικότητα, υπάρχει πλέον κάτι περισσότερο από φήμες ότι η αμερικανική κυβέρνηση θέλει εκλογές στην Ουκρανία, ίσως μέχρι το ερχόμενο φθινόπωρο, κι ενώ δεν το λένε, θα ήθελαν να δουν τον Ζελένσκι ν’ αντικαθίσταται από μια πιο ευέλικτη ηγεσία. Φυσικά, ο ίδιος δεν συμφωνεί και ισχυρίζεται ότι οι εκλογές θα διέλυαν τον στρατό.
Ενώ ο στρατηγός Κέλογκ θα προετοιμάσει επιλογές για να εξετάσει ο Τραμπ, πολλά από τα πιθανά στοιχεία μιας συμφωνίας με τη Ρωσία είναι ήδη ξεκάθαρα (και διάφορες διαρροές στον Τύπο τείνουν να επιβεβαιώνουν αυτό που σκέφτεται η κυβέρνηση).
Μία επιλογή μπορεί ν’ αφαιρεθεί εντελώς από το τραπέζι, εκτός εάν τροποποιηθεί με κάποιο τρόπο. Αυτή είναι η ιδέα να σταματήσουν οι μάχες με κατάπαυση του πυρός. Οι Ρώσοι έχουν καταστήσει σαφές ότι μια κατάπαυση του πυρός θα επιτρέψει στην Ουκρανία ν’ ανοικοδομήσει τον στρατό της και ν’ αποκτήσει ένα νέο, μεγαλύτερο οπλοστάσιο.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν παρόμοια θεωρητικά με τις συμφωνίες (2014 και 2015) του Μινσκ. Δεν λειτούργησαν τότε και το επίπεδο εμπιστοσύνης βρίσκεται τόσο χαμηλά τώρα που είναι αμφίβολο εάν οι Ρώσοι θ’ αποδεχτούν οποιεσδήποτε υποσχέσεις, όπως το να μην παραδίδονται περαιτέρω όπλα στην Ουκρανία.
Αναγνώριση ρωσικών κτήσεων
Το εικαζόμενο σχέδιο των ΗΠΑ περιλαμβάνει αναγνώριση των κτήσεων της Ρωσίας, αν και δεν είναι σαφές το κατά πόσον αυτή σημαίνει de facto αποδοχή του status quo ή de jure συμφωνία για τα καταληφθέντα εδάφη ότι νομικά αποτελούν τμήματά της.
Κατεστραμμένα σπίτια στην πόλη Σούτζα του Κουρσκ (φωτογραφία στο Telegram από Governor of Kursk region)
Βάσει των πεθαμένων πλέον συμφωνιών του Μινσκ, το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ θα είχαν παραμείνει μέρος της Ουκρανίας, θα υπόκειντο σε (ορισμένους) νόμους και θα τελούσαν υπό ουκρανική διοίκηση, αλλά θα συνιστούσαν κατά κάποιον απροσδιόριστο τρόπο αυτόνομες περιοχές με μέτρα προστασίας για τον ρωσόφωνο πληθυσμό τους.
Είναι σαφές ότι το μοντέλο έχει αντικατασταθεί από τις προσαρτήσεις τους από τη Ρωσία, που περιλαμβάνουν επίσης τη Ζαπορίζια, τη Χερσώνα και την Κριμαία.
Ο πόλεμος της Ουκρανίας δεν μπορεί να τελειώσει εάν δεν συμφωνηθεί το μέλλον αυτών των εδαφών με τρόπο που τα εξωτερικά και εσωτερικά μέρη μπορούν ν’ αποδεχτούν μακροπρόθεσμα.
Το αγκάθι του ΝΑΤΟ
Φαίνεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν είναι αντίθετη στο ν’ ακυρώσει τη μελλοντική ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ένα βασικό αίτημα που διατυπώνουν οι Ρώσοι. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα. Ο Ζελένσκι απαίτησε εγγυήσεις ασφαλείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες και 200.000 νατοϊκούς στρατιώτες για να προστατεύσει τη χώρα του εάν δεν ενταχθεί επίσημα στο ΝΑΤΟ.
Μπορεί κανείς να ρωτήσει, ποια είναι η διαφορά στην πράξη εάν υπάρχουν στρατεύματα του ΝΑΤΟ (ίσως επίσημα ως ειρηνευτικές δυνάμεις) και εγγυήσεις ασφαλείας; Στην ουσία, πρόκειται γι’ ανταλλαγή ενός προβλήματος, της ένταξης στο ΝΑΤΟ, μ’ ένα άλλο, στρατιωτών του ΝΑΤΟ και εγγυήσεων ασφαλείας.
Μία διέξοδος από το δίλημμα είναι κάποιο είδος ουδέτερης ζώνης, που μέχρι στιγμής δεν έχει ξεκαθαριστεί. Θα εγκαθίστατο πράγματι η λεγόμενη ειρηνευτική δύναμη στη νεκρή ζώνη ή θα παρέμενε εκτός αυτής; Πώς θα μπορούσε να γίνει η διαχείρισή της και ποιος θα ήταν υπεύθυνος γι’ αυτήν;
Τ’ αποθεματικά της Ρωσίας
Στις συμφωνίες του Μινσκ, ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) υποτίθεται ότι θα βοηθούσε στη διατήρηση της ειρήνης και στην αποτροπή των παραβιάσεών της. Ο ΟΑΣΕ απέτυχε και είναι απίθανο να παίξει ξανά αυτόν τον ρόλο. Σήμερα δεν υπάρχουν πολλοί εναλλακτικοί υποψήφιοι.
Οπως ο ΟΑΣΕ, τα Ηνωμένα Εθνη θα μπορούσαν ν’ αναλάβουν κάποιου είδους ρόλο παρακολούθησης, αν και οι επιδόσεις τους σ’ άλλα μέρη δεν ήταν καθόλου ικανοποιητικές.
Στιγμιότυπο από τις συνομιλίες στο Μινσκ τον Φεβρουάριο του 2015, με τους, από αριστερά, Αλεξάντερ Λουκασένκο, Βλαντιμίρ Πούτιν, Ανγκελα Μέρκελ, Φρανσουά Ολάντ και Πέτρο Ποροσένκο (φωτογραφία Reuters)
Υπάρχουν πολλά άλλα ζητήματα που αφορούν την εμπλοκή της Ουκρανίας. Η Ρωσία θα θέλει τα ταμειακά της αποθέματα σ’ ευρωπαϊκές και αμερικανικές τράπεζες να επιστραφούν (ίσως με τόκους). Η κατάσχεση ρωσικών κονδυλίων συνιστά πιθανότατα παραβίαση του διεθνούς δικαίου, εάν αυτό έχει πλέον κάποια αξία.
Τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία αποτιμώνται σε περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια, ίσως και περισσότερα. Οι τόκοι που αποκτήθηκαν από αυτά τα κεφάλαια έχουν αποδοθεί στην Ουκρανία.
Nordstream και κυρώσεις
Ενα άλλο θέμα με σημαντική βαρύτητα είναι οι αγωγοί φυσικού αερίου και πετρελαίου. Ο Nordstream, για παράδειγμα, καταστράφηκε στο μεγαλύτερο μέρος του από «άγνωστες» δυνάμεις. Μπορεί η Ρωσία, ένας από τους μετόχους του, ν’ απαιτήσει αποζημίωση;
Επιπλέον, υπάρχει το ευρύτερο φάσμα των κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένου του τραπεζικού συστήματος και του συστήματος SWIFT, του αποκλεισμού της διαμετακόμισης και των παραδόσεων αγαθών και άλλων περιορισμών που επηρεάζουν τη Ρωσία. Μπορεί ο Τραμπ να προσφέρει στους Ρώσους ελάφρυνση των κυρώσεων και να πείσει την Ευρώπη να συνεργαστεί; Λάβετε υπόψη ότι ο στρατηγός Κέλογκ προτείνει τώρα την ουσιαστική αύξησή τους ως τρόπο να πιεστεί η Ρωσία για μια συμφωνία.
Υπάρχει το θέμα της προστασίας των Ρωσόφωνων σε πόλεις και κωμοπόλεις που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Ουκρανίας. Το Κίεβο έχει ψηφίσει πολιτιστικούς και θρησκευτικούς νόμους που παραβιάζουν τα δυτικά πρότυπα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μια ειρηνευτική συμφωνία θ’ απαιτήσει την ακύρωσή τους;
Απίθανη μια συνολική συμφωνία
Είναι απίθανο ο Τραμπ να μπορέσει να επιτύχει μια συνολική συμφωνία, δεδομένης της πολυπλοκότητας των θεμάτων και της απροθυμίας της ΕΕ και των βασικών παικτών της (Γερμανία και Γαλλία) να υποστηρίξουν οποιαδήποτε ρύθμιση που ανταμείβει τους Ρώσους.
Αυτό υποδηλώνει ότι η ομάδα Τραμπ πιθανότατα θα επιδιώξει έναν συμβιβασμό, θέτοντας πιθανούς μελλοντικούς μηχανισμούς λύσης μ’ αντάλλαγμα τον τερματισμό των μαχών, και αφήνοντας τ’ άλλα ζητήματα για μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Ακόμη κι αυτό οδηγεί σ’ έναν δύσκολο δρόμο, κι ενώ οι Ρώσοι μπορεί να πειστούν, θα θέλουν πολύ ισχυρές και δεσμευτικές διαβεβαιώσεις για τις προμήθειες όπλων στην Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένων ιδιαίτερα όπλων μεγάλης εμβέλειας όπως τα αμερικανικά HIMARS και ATACMS και το βρετανο-γαλλικό Stormshadow/SCALP EG.
Δεν είναι σαφές τι θα φέρουν ο Βανς και ο Κέλογκ από το Μόναχο, εκτός από την πίεση να συνεχιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία. Ο Τραμπ θα πρέπει να προσπαθήσει να συνεργαστεί με τους Ρώσους για να δει αν υπάρχει δρόμος προς τα εμπρός, ενώ θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός λόγω των εταίρων του στο ΝΑΤΟ.
