ΕπιμέλειαΝατάσα Ρουγγέρη
Η προσπάθεια της ΕΕ να μειώσει τους κανονισμούς με στόχο την ανταγωνιστικότητα βάζει σε κίνδυνο τα ίδια τα θεμέλια της τεχνολογικής προόδου
Στον Οδηγό Ανταγωνιστικότητας που δημοσίευσε τον Ιανουάριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει μια αυστηρή διάγνωση: ενώ η ΕΕ διαθέτει πολλά οικονομικά πλεονεκτήματα, έχει μείνει πίσω από άλλες μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις. Για να ανακτήσει τη θέση της στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να επικεντρωθεί στην παραγωγικότητα που βασίζεται στην καινοτομία, με κεντρικό μοχλό την απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου.
Ωστόσο, παρουσιάζοντας την απορρύθμιση ως «απλοποίηση», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συσκοτίζει τη βαθιά αλλαγή πολιτικής που επιδιώκει. Ο Οδηγός αντιπροσωπεύει κάτι πολύ περισσότερο από μια αβλαβή προσπάθεια μείωσης της γραφειοκρατίας και άρσης των διοικητικών εμποδίων.
Αποκαλύπτει μια κρίση ταυτότητας στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού εγχειρήματος και σηματοδοτεί μια ιστορική αναδιάταξη των προτεραιοτήτων, η οποία ευνοεί τα εταιρικά συμφέροντα, ενώ εγκαταλείπει τις θεμελιώδεις αξίες που διακρίνουν από καιρό την Ευρώπη: ισότητα, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, κοινωνική προστασία και δημοκρατική λογοδοσία.
Το παράδοξο της καινοτομίας
Η κατάργηση των νομικών απαιτήσεων για τα πρότυπα ESG (Environmental, Social, Governance), τη δέουσα επιμέλεια και τον δημοκρατικό έλεγχο δεν θα βλάψει μόνο τους πολίτες, τους εργαζομένους και το περιβάλλον της ΕΕ. Πιθανότατα θα αποτύχει στον δηλωμένο στόχο της να επιταχύνει την καινοτομία.
Η προσέγγιση της Επιτροπής απειλεί τα ίδια τα θεμέλια πάνω στα οποία βασίζεται η καινοτομία, ιδίως στους αναδυόμενους τεχνολογικούς τομείς: τη νομική βεβαιότητα και συνοχή, την εμπιστοσύνη του κοινού, τις ισχυρές δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές και εκπαίδευση, καθώς και ένα σταθερό κλίμα για ιδιωτικές επενδύσεις.
Η οικονομολόγος Mariana Mazzucato καταδεικνύει με εντυπωσιακό τρόπο αυτό το παράδοξο στο βιβλίο της «Το επιχειρηματικό κράτος: καταρρίπτοντας τους μύθους για τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα». Δείχνει πώς οι μεγάλες τεχνολογικές καινοτομίες – από το διαδίκτυο έως την πράσινη τεχνολογία – εμφανίστηκαν όταν ο δημόσιος τομέας ανέλαβε ηγετικό ρόλο αλλά και τους μεγαλύτερους κινδύνους. Η καινοτομία ανθίζει, υποστηρίζει, όταν το κράτος δημιουργεί και διαμορφώνει ενεργά τις αγορές, και όχι όταν απλώς παραμένει στο περιθώριο.
about:blank
Οι μελετητές των επιστημών και της τεχνολογίας ενισχύουν αυτή την άποψη, σημειώνει στο Social Europe η Aida Ponce Del Castillo, ανώτερη ερευνήτρια στο Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο. Όπως εξηγεί, η Sheila Jasanoff του Χάρβαρντ τονίζει ότι η ρύθμιση δεν είναι εχθρός της καινοτομίας, αλλά ουσιαστικός συνεργάτης της. Η ρύθμιση καθιστά δυνατή, διαμορφώνει και σταθεροποιεί τις νέες τεχνολογίες. Η δημόσια συζήτηση και η δημοκρατική εποπτεία διασφαλίζουν πως η καινοτομία εξυπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνίας και όχι μόνο τα κέρδη των επιχειρήσεων.
Απειλείται το πλεονέκτημα της Ευρώπης στον τομέα της AI
Ο τομέας της τεχνολογίας αποτελεί παράδειγμα της επιτυχημένης θέσης της Ευρώπης ως παγκόσμιου φορέα θέσπισης προτύπων για την υπεύθυνη καινοτομία. Αυτή η ηγετική θέση είναι ιδιαίτερα εμφανής στον τομέα της ρύθμισης της τεχνητής νοημοσύνης. Ο νόμος για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act) – αναμφισβήτητα, η πιο φιλόδοξη προσπάθεια στον κόσμο για τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης προς το δημόσιο συμφέρον – αντιμετωπίζει πλέον πιέσεις για «απλοποίηση» στο όνομα της ανταγωνιστικότητας.
Αν και ο νόμος τέθηκε επίσημα σε ισχύ το 2024, πολλά κεφάλαια και άρθρα έχουν κλιμακωτές ημερομηνίες εφαρμογής. Η πλήρης ισχύς του νόμου προβλέπεται για το 2027. Ωστόσο, η αυξανόμενη αντίσταση της βιομηχανίας και η ίδια η ατζέντα της Επιτροπής για την απορρύθμιση έχουν ήδη προκαλέσει εκκλήσεις για αναβολή και παύση της εφαρμογής του. Ορισμένες διατάξεις ενδέχεται να υποστούν αποδυνάμωση ή να καταργηθούν εντελώς.
Η επίθεση της απορρύθμισης θα ξεδιπλωθεί μέσω μιας σειράς νομοθετικών πακέτων Omnibus (σ.σ. νομοθετικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που στοχεύουν στην απλοποίηση και την απομείωση του διοικητικού φόρτου για τις επιχειρήσεις, ιδίως στον τομέα της βιωσιμότητας και των ESG κριτηρίων), τα οποία έχουν αναπτυχθεί με ελάχιστη διαφάνεια και περιορισμένη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών πέραν των εκπροσώπων της βιομηχανίας.
Το εύρος είναι εντυπωσιακό: η ΕΕ στοχεύει να μειώσει το διοικητικό φόρτο κατά τουλάχιστον 25% συνολικά και κατά 35% για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις έως το τέλος της τρέχουσας θητείας της. Έχουν ήδη ανακοινωθεί τέσσερα πακέτα, τα οποία αφορούν στους κανονισμούς για τη βιωσιμότητα, τα επενδυτικά μέσα, την κοινή γεωργική πολιτική και τις μικρές εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης, ενώ ένα πέμπτο πακέτο απλοποιήσεων ειδικά για τον τομέα της άμυνας βρίσκεται σε φάση προετοιμασίας.
Τον Δεκέμβριο αναμένεται να δημοσιευθεί ένα ψηφιακό πακέτο, το οποίο θα περιλαμβάνει μια συνολική νομοθετική πράξη που θα αφορά στο νόμο για την τεχνητή νοημοσύνη, τον γενικό κανονισμό για την προστασία των δεδομένων (GDPR), το νόμο για την κυβερνοασφάλεια, το νόμο για τα ψηφιακά δίκτυα και το ευρωπαϊκό επιχειρηματικό «πορτοφόλι».
Μαθαίνοντας τα λάθος μαθήματα
Αυτή η στροφή προς την απορρύθμιση έρχεται ακριβώς τη στιγμή που ο παγκόσμιος αγώνας για την τεχνητή νοημοσύνη φτάνει στο αποκορύφωμά του. Η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να διακηρύσσει την φιλοδοξία της να «απελευθερώσει την ευημερία μέσω της απορρύθμισης», αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε στρατηγικές που καθοδηγούνται από το κράτος και σε στοχευμένες επενδύσεις.
Η Κίνα παρουσιάζει μια ακόμη πιο έντονη αντίθεση. Το κεντρικό κράτος συντονίζει ενεργά τους δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους μέσω πενταετών σχεδίων και παρέχει ισχυρή θεσμική υποστήριξη στους εθνικούς πρωταθλητές στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, των ηλεκτρικών οχημάτων, των μπαταριών και των ηλιακών πάνελ. Και στις δύο υπερδυνάμεις, η ενεργή κρατική παρέμβαση παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της καινοτομίας μεγάλης κλίμακας, ακόμη και όταν τα ρυθμιστικά πλαίσια απλοποιούνται για λόγους αποτελεσματικότητας.
Η ΕΕ, αντίθετα, κινδυνεύει να σπαταλήσει τη φήμη της ως αξιόπιστη, υπεύθυνη και με σεβασμό στα δικαιώματα καινοτομία. Η ανταλλαγή ισχυρών κανονιστικών ρυθμίσεων με βραχυπρόθεσμη διοικητική ανακούφιση αποτελεί επικίνδυνη και εσφαλμένη εκτίμηση. Καμία ευρωπαϊκή στρατηγική καινοτομίας δεν μπορεί να επιτύχει χωρίς μακροπρόθεσμη αξιοπιστία, εμπιστοσύνη των επενδυτών και του κοινού – όλα αυτά που θέτουν σε κίνδυνο τα πακέτα Omnibus.
Τα πακέτα αυτά δημιουργούν επιζήμια αβεβαιότητα, καθώς επαναφέρουν δημοκρατικά θεσπισμένα νομικά πλαίσια στα οποία οι επιχειρήσεις είχαν ήδη προσαρμοστεί. Σηματοδοτούν πολιτική αστάθεια στη χειρότερη δυνατή στιγμή. Κυρίως, αντανακλούν μια βαθιά παρανόηση του τι απαιτεί πραγματικά η καινοτομία: όχι κανονιστικό χάος, αλλά ένα σαφές, συνεκτικό και δημοκρατικά νομιμοποιημένο σύνολο κανόνων, που θα αποτελέσει τη βάση για βιώσιμη τεχνολογική πρόοδο.
IN.GR
