Ερωτηματικό παραμένει αν οι μηχανισμοί που υπάρχουν μπορούν να εξασφαλίσουν και να προστατεύσουν από νοθεία, παραποιήσεις και «βαφτίσια» τα ΠΟΠ προϊόντα
Πλέγμα ασφάλειας που θα προστατεύει τα ελληνικά προϊόντα από τον αθέμιτο ανταγωνισμό, με ένδειξη ΠΟΠ ή χωρίς, ζητούν οι Έλληνες παραγωγοί και εξαγωγείς, κατά την εφαρμογή της συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Mercosur, της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής (Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη), η οποία καταργεί σε ποσοστό άνω του 90% τους δασμούς τόσο για εξαγωγές όσο και για εισαγωγές.
Η συμφωνία που προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση εισαγωγικών δασμών στις χώρες που συμμετέχουν εκτιμάται ότι μπορεί να φέρει οφέλη για ελληνικά προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια και μια σειρά άλλων που αποτελούν σημαντικά εξαγωγικά προϊόντα της χώρας μας. Παράλληλα όμως περιλαμβάνει και την ενισχυμένη προστασία είκοσι προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) ανάμεσα σε μια λίστα 344 τροφίμων και ποτών από το σύνολο των χωρών της ΕΕ.
Στα ερωτήματα που τίθενται μετά την ανακοίνωση της υπογραφής της συμφωνίας είναι εάν οι μηχανισμοί που υπάρχουν μπορούν να εξασφαλίσουν και να προστατεύσουν από νοθεία, παραποιήσεις και «βαφτίσια» τα ΠΟΠ προϊόντα, κάτι που κατά διαστήματα συμβαίνει ακόμα και εντός της ΕΕ, πλήττοντας εμβληματικά προϊόντα, ανάμεσά τους τη φέτα, το ελαιόλαδο. Μάλιστα, στην περίπτωση της φέτας, όπως και άλλων ΠΟΠ ευρωπαϊκών προϊόντων, υπάρχει μεταβατικό στάδιο επτά ετών, στη διάρκεια των οποίων στις χώρες αυτές χρησιμοποιείται η ένδειξη «φέτα». Συζήτηση όμως έχει ανοίξει και με το ποια ήταν τα κριτήρια με τα οποία επιλέχθηκαν τα προϊόντα αυτά.
Τι είναι τα ΠΟΠ και τα ΠΓΕ
Τι είναι όμως τα ΠΟΠ προϊόντα για τα οποία προβλέπει η Mercosur προστασία της ονομασίας τους εντός των χωρών της; Η απονομή του τίτλου ΠΟΠ σε ένα προϊόν αφορά προϊόντα που καλλιεργούνται, συγκομίζονται, μεταποιούνται και παράγονται σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, εν προκειμένω στην Ελλάδα, και φέρουν χαρακτηριστικά που αποδίδονται στη συγκεκριμένη περιοχή (π.χ. Καλαμάτα, Χίος, Κοζάνη κ.λπ.). Για τα προϊόντα αυτά οι πρώτες ύλες και τα βήματα παραγωγής πραγματοποιούνται στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και το τελικό προϊόν καθορίζεται από αυτά τα τοπικά συστατικά και την τεχνογνωσία των παραγωγών στις περιοχές αυτές.
Στην Ελλάδα υπάρχουν συνολικά 120 προϊόντα που προστατεύονται, εκ των οποίων τα 82 είναι ΠΟΠ και τα 38 Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ενδειξης (ΠΓΕ). Ο όρος ΠΓΕ συνδέει το προϊόν με μια γεωγραφική περιοχή, μέσω της ποιότητας, των χαρακτηριστικών και της φήμης του. Η καταχώριση ΠΓΕ απαιτεί τουλάχιστον μία από τις διαδικασίες παραγωγής, μεταποίησης ή προετοιμασίας να πραγματοποιείται στη συγκεκριμένη περιοχή. Ωστόσο, τα συστατικά δεν χρειάζεται να προέρχονται από αυτή την περιοχή. Τα ΠΓΕ δεν τυγχάνουν προστασίας από τη συμφωνία.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, η διάβρωση της λίστας για το σύνολο της ΕΕ ήταν μια σκληρή διαδικασία. Βασικό κριτήριο αποτέλεσε η αντιπροσωπευτικότητα όσο το δυνατόν περισσότερων περιοχών της χώρας αλλά και η μοναδικότητα των προϊόντων αυτών. Επιπλέον αναφέρουν ότι η προστασία αυτή θα βοηθήσει στην πώληση περισσότερων και σε υψηλότερες τιμές. Οι εκπρόσωποι των παραγωγών από την πλευρά τους σημειώνουν ότι μέχρι σήμερα δεν είχαν καμία απευθείας ενημέρωση αλλά και καμία συμμετοχή στις συζητήσεις για τη συμφωνία και την επιλογή των συγκεκριμένων ΠΟΠ, κάτι που θεωρούν ότι έπρεπε να έχει γίνει.
Όσο για τα υπόλοιπα προϊόντα που δεν προστατεύονται ως ΠΟΠ, σύμφωνα με το υπουργείο, υπάρχει κατάλογος 14 ευαίσθητων για την ΕΕ αγροδιατροφικών προϊόντων (εσπεριδοειδή, ελαιόλαδο, τυριά, ακτινίδια, ροδάκινα, αβγά, κρέας, ρύζι, μέλι μεταξύ αυτών), στα οποία προβλέπεται ειδική προστασία. Ειδικότερα, οι παραγωγοί θα προστατεύονται από αθέμιτο ανταγωνισμό, διαταραχές της αγοράς και αιφνίδιες αυξήσεις των εισαγωγών, μέσω ποσοστώσεων και ελέγχων, μέσω μηχανισμών διασφάλισης, εάν διαπιστωθεί αύξηση του όγκου των εισαγωγών άνω του 5% ετησίως ή μείωση άνω του 5% ετησίως της μέσης τιμής εισαγωγής ενός δεδομένου προϊόντος. Τέτοιοι μηχανισμοί είναι η επαναφορά των δασμών και ο περιορισμός ή η αναστολή των εισαγωγών.
Ευκαιρία, αλλά υπό προϋποθέσεις
Οι απόψεις παραγωγών και εξαγωγέων δεν είναι αφοριστικές καθώς θεωρούν ότι η συμφωνία μπορεί να ανοίξει νέες αγορές και να δημιουργήσει οφέλη, αφού μέχρι σήμερα συνολικά ο τζίρος των εξαγωγών ελληνικών προϊόντων στις χώρες της Mercosur είναι μόλις 34 εκατ. ευρώ. Έτσι, κρασιά, ελιές, ελαιόλαδο, φέτα, άλλα τυροκομικά, μαστίχα, κρόκος μπορούν να επιτύχουν καλύτερες επιδόσεις, ωστόσο, όπως λένε, αυτό δεν θα γίνει αυτόματα και θα πρέπει να υπάρξει σωστή εξαγωγική στρατηγική. Ανάλογα οφέλη μπορούν να έχουν και άλλα προϊόντα, όχι ΠΟΠ, τα οποία εξάγονται από τη χώρα μας.
Και ενώ με την εμπορική αυτή συμφωνία δημιουργείται μία από τις μεγαλύτερες αγορές στον κόσμο, με περισσότερους από 270 εκατομμύρια καταναλωτές, στην οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση τα ελληνικά προϊόντα, οι Έλληνες παραγωγοί εκφράζουν τις επιφυλάξεις τους και για τα προβλήματα στην εγχώρια αγορά αφού τα προϊόντα που θα έρχονται από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής θα είναι πολύ φθηνότερα από τα ελληνικά, ενώ δεν πληρούν και τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς παραγωγής, κάτι που εγείρει θέμα και αθέμιτου ανταγωνισμού, όπως λένε.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Εθνικής Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ) Παύλο Σατολιά, «οι κανονισμοί που θέτει η ΕΕ για την παραγωγή των αγροτικών προϊόντων είναι πολύ αυστηροί», σημειώνοντας ότι μεγάλος αριθμός φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων που στην Ευρώπη έχουν απαγορευτεί εδώ και χρόνια, στις χώρες της Mercosur χρησιμοποιούνται κανονικά. «Για να προστατευτεί ο πρωτογενής τομέας αλλά και οι καταναλωτές μας, θα πρέπει τα προϊόντα που εισάγονται από αυτές τις χώρες να έχουν το ίδιο πλαίσιο παραγωγής, και σε αυτό οι έλεγχοι θα πρέπει να είναι αυστηροί και εντατικοί», αναφέρει. Επιπλέον σημειώνει ότι είναι αναγκαία η οικονομική στήριξη των παραγωγών αν πληγεί η ανταγωνιστικότητά τους σε περίπτωση αθρόας εισαγωγής αγροτικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά, που λόγω της χαμηλότερης τιμής τους ενδεχομένως να αφήσουν στα αζήτητα τα ελληνικά προϊόντα. Όσο για την προστασία των ΠΟΠ, αναφέρει ότι και εκεί θα πρέπει οι έλεγχοι να είναι συνεχείς, καθώς και σήμερα, ακόμα και εντός της ΕΕ, όπου ισχύει προστασία, εντοπίζονται κρούσματα παραποίησης προϊόντων, όπως της φέτας.
Από την πλευρά του ο πρόεδρος της Ενωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου Δημήτρης Καπούνης, που παράγει την ΠΟΠ γραβιέρα Νάξου, η οποία δεν είναι στη λίστα των 20 ΠΟΠ της Μercosur, αναφέρει ότι «από τη μια διαφημίζονται τα 20 ελληνικά προϊόντα που προστατεύονται, από την άλλη «δυσφημίζονται» όλα τα υπόλοιπα, καθώς υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί η εντύπωση στον καταναλωτή ότι αυτά είναι υποδεέστερα από εκείνα που προστατεύει η συμφωνία». Σημείωσε επίσης ότι θα υπάρχει και το ενδεχόμενο απομιμήσεων καθώς οι χώρες της Mercosur μπορεί να παραγάγουν π.χ. τυρί τύπου «γραβιέρα» και αυτό να έρχεται στην Ευρώπη σε φθηνότερη τιμή από τη γραβιέρα Νάξου.
Αναζήτηση νέων αγορών
Ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων Αλκιβιάδης Καλαμπόκης αναφέρει ότι με την εμπορική συμφωνία δίνεται η δυνατότητα να «ξεκλειδώσουν» νέες αγορές για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα, καθώς μέχρι τώρα επιβαρύνονται με υπέρογκους δασμούς.
«Είναι μονόδρομος η αναζήτηση νέων αγορών», σημειώνει και προσθέτει ότι, αν και σήμερα «οι ελληνικές εξαγωγές γεωργικών προϊόντων σε Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη και Παραγουάη ανέρχονται μόλις σε περίπου 34 εκατ. ευρώ, μπορεί στο μέλλον να ανοίξουν οι αγορές αυτές για αρκετά ελληνικά προϊόντα, τόσο ΠΟΠ όσο και άλλα. Απαιτείται όμως μεγάλη προσπάθεια και χρόνος. Χρειάζεται στρατηγική, σταθερότητα και συνέπεια. Στο οικονομικό περιβάλλον που αναπτύσσεται και στις συνεχείς μεταβολές που πραγματοποιούνται διεθνώς είναι σημαντικό να αναπτύσσονται εμπορικές σχέσεις με τις τρίτες χώρες και να υπάρχουν διευκολύνσεις του εξωτερικού μας εμπορίου με αυτές τις χώρες».
Με δεδομένο μάλιστα ότι το 97% των Ελλήνων εξαγωγέων είναι μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις που συχνά δυσκολεύονται να εξάγουν εκτός ΕΕ, καθώς αυτό συνεπάγεται επιπλέον κόστος και διοικητικές διαδικασίες, η συμφωνία ΕΕ – Mercosur μπορεί να αλλάξει τη συνθήκη αυτή και να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες μέσω της απλοποίησης στις τελωνειακές διαδικασίες και του χαμηλότερου διοικητικού βάρους.
Όσο για τα ΠΟΠ προϊόντα, ο Αλκ. Καλαμπόκης σημειώνει ότι και σήμερα υπάρχουν σε ισχύ διμερείς συμφωνίες που τα προστατεύουν εκτός των ορίων της ΕΕ, ενώ υπογράμμισε ότι για το σύνολο των προϊόντων θα πρέπει να υπάρχουν περισσότεροι φυσικοί έλεγχοι.
