ΕπιμέλειαΕυγενία Κοτρώτσιου
Βίντεο με αισθητική Lego, πυραύλους και τον Ντόναλντ Τραμπ γίνονται viral, αποκαλύπτοντας μια νέα, ισχυρή μορφή προπαγάνδας μέσω τεχνητής νοημοσύνης
Πύραυλοι εκτοξεύονται από το Ιράν μέσα σε έναν κόσμο φτιαγμένο σαν από Lego. Πάνω τους διακρίνεται καθαρά η επιγραφή «επιζώσες του Έπσταϊν», καθώς διασχίζουν τον ουρανό προς μακρινούς στόχους, σε ένα καταιγιστικό, σχεδόν υπερρεαλιστικό σκηνικό. Η εικόνα μοιάζει με animation παιδικής ταινίας — όμως το περιεχόμενο είναι βαθιά πολιτικό.
Αυτά τα viral βίντεο τεχνητής νοημοσύνης, με την άμεσα αναγνωρίσιμη αισθητική Lego, περιλαμβάνουν σκηνές με νεκρά παιδιά, μαχητικά αεροσκάφη και τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Ποιος βρίσκεται πίσω από την παραγωγή
Στο πλαίσιο του νέου podcast του BBC, «Top Comment», εκπρόσωπος της Explosive Media, ενός από τους βασικούς λογαριασμούς που δημιουργούν αυτά τα βίντεο, τοποθετήθηκε σε σχέση με τα εν λόγω βίντεο. Ζήτησε να τον αποκαλούν «Mr Explosive».
Πρόκειται για έναν έμπειρο διαχειριστή social media, ο οποίος αρχικά αρνείται ότι εργάζεται για την ιρανική κυβέρνηση. Σε προηγούμενες συνεντεύξεις, η εταιρεία είχε υποστηρίξει ότι είναι «απολύτως ανεξάρτητη». Ωστόσο, όταν πιέστηκε περισσότερο, ο ίδιος παραδέχθηκε ότι το καθεστώς αποτελεί «πελάτη» — κάτι που δεν είχε επιβεβαιώσει δημόσια μέχρι σήμερα, όπως μεταδίδει το BBC.
Το βασικό αφήγημα αυτών των βίντεο είναι ότι το Ιράν αντιστέκεται σε έναν πανίσχυρο αντίπαλο: τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σκηνές έντονης προπαγάνδας
Τα βίντεο είναι εκκωφαντικά και χωρίς καμία διάθεση διακριτικότητας — κάτι που δεν φαίνεται να μειώνει τη διάδοσή τους.
Σε ένα από αυτά, ο Ντόναλντ Τραμπ πέφτει μέσα σε έναν στρόβιλο από τα λεγόμενα «αρχεία Έπσταϊν» ενώ ακούγεται ραπ στίχος: «τα μυστικά διαρρέουν, η πίεση αυξάνεται».
Σε άλλο βίντεο, εμφανίζεται ο Τζορτζ Φλόιντ κάτω από το γόνατο αστυνομικού, ενώ ακούγεται ότι το Ιράν «στέκεται στο πλευρό όλων όσων έχει αδικήσει το σύστημά σας».
«Slopaganda» και η ισχύς της τεχνητής νοημοσύνης
Ο όρος «slopaganda» — που εμφανίστηκε σε ακαδημαϊκή μελέτη πέρυσι — θεωρείται ανεπαρκής για να αποδώσει την ισχύ αυτού του «εξαιρετικά εξελιγμένου» περιεχομένου, σύμφωνα με την ειδικό στην προπαγάνδα Δρ. Έμμα Μπράιαντ.
Τα προπαγανδιστικά βίντεο που δημιουργούνται με AI εκτιμάται ότι έχουν συγκεντρώσει εκατοντάδες εκατομμύρια προβολές κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Κατά τη διάρκεια της βιντεοκλήσης, σύμφωνα με το BBC, ο Mr Explosive εμφανίζεται σε σκιά, πλαισιωμένος από κόκκινο και πράσινο φως — τα χρώματα της ιρανικής σημαίας. Στο γραφείο του υπάρχει ένα κράνος με πράσινα φτερά, που συνδέεται με τον Χουσεΐν ιμπν Αλί, μορφή που εμφανίζεται και σε αρκετά από τα βίντεο.
Όπως λέει, η ομάδα του αποτελείται από λιγότερα από δέκα άτομα και χρησιμοποιεί γραφικά τύπου Lego «επειδή είναι μια παγκόσμια γλώσσα». Λογαριασμοί ιρανικών και ρωσικών κρατικών μέσων στο X τα αναπαράγουν σε εκατομμύρια χρήστες.
Γιατί κυριαρχούν τα αρχεία Έπσταϊν
Όταν ρωτήθηκε γιατί τα αρχεία Έπσταϊν εμφανίζονται τόσο συχνά, απάντησε ότι στόχος είναι να αναδειχθεί «το είδος της σύγκρουσης που παρακολουθεί το κοινό» — ανάμεσα στο Ιράν, που «αναζητά την αλήθεια και την ελευθερία», και σε «εκείνους που συνδέονται με κανίβαλους».
Πρόκειται για αναφορά σε θεωρία που συνδέει τα αρχεία Έπσταϊν με τον Ντόναλντ Τραμπ και κανιβαλισμό — ισχυρισμός για τον οποίο δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη απόδειξη.
Ανακρίβειες και εναλλακτικές αφηγήσεις
Τα βίντεο είναι γεμάτα ανακρίβειες. Σε ένα από αυτά, παρουσιάζεται ο ιρανικός στρατός να συλλαμβάνει πιλότο αμερικανικού μαχητικού.
Στην πραγματικότητα, Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν επιβεβαιώσει ότι ο πιλότος — που είχε εγκλωβιστεί σε ορεινή περιοχή του Ιράν μετά την κατάρριψη του αεροσκάφους — διασώθηκε από ειδικές δυνάμεις στις 4 Απριλίου και μεταφέρθηκε στο Κουβέιτ για περίθαλψη.
Ο Mr Explosive απορρίπτει αυτή την εκδοχή, λέγοντας: «Ίσως δεν υπήρξε καν χαμένος πιλότος, ούτε επιχείρηση διάσωσης. Ο βασικός τους στόχος ήταν να κλέψουν ουράνιο από το Ιράν».
Όταν του επισημαίνεται η επίσημη εκδοχή, απαντά: «Μόνο το 13% όσων λέει ο Τραμπ βασίζονται σε γεγονότα».
Τα βίντεο αυτά έχουν συμβάλει στη διάδοση τέτοιων αφηγήσεων σε αγγλόφωνο κοινό. Μάλιστα, influencer στο TikTok υποστήριξε ότι ήταν «σοκαριστικά ακριβή μέχρι στιγμής» και ότι αποκάλυψαν πως η αποστολή του πιλότου «δεν ήταν διάσωση αλλά ειδική επιχείρηση για ουράνιο».
Η AI ως εργαλείο επιρροής
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει επιτρέψει στο Ιράν και σε άλλες χώρες να απευθύνονται πιο αποτελεσματικά σε δυτικό κοινό, χρησιμοποιώντας εργαλεία που έχουν εκπαιδευτεί κυρίως με δυτικά δεδομένα.
Αυτό, σύμφωνα με ειδικούς, είναι κάτι που «έλειπε στο παρελθόν από αυταρχικά καθεστώτα που ήθελαν να στοχεύσουν τη Δύση».
Η Δρ. Τίνε Μουνκ περιγράφει αυτή τη στρατηγική ως «αμυντικό μιμητικό πόλεμο», που οι δημιουργοί θεωρούν αναγκαίο απέναντι στη ρητορική των ΗΠΑ.
Πόλεμος και εικόνες καταστροφής
Τα βίντεο της Explosive Media εμφανίστηκαν στις αρχές του 2025, αλλά η δημοτικότητά τους αυξήθηκε σημαντικά μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν.
Τα clips γίνονται ολοένα και πιο λεπτομερή, παρουσιάζοντας συγκεκριμένες τοποθεσίες στον Περσικό Κόλπο — όπως εργοστάσια ηλεκτρικής ενέργειας, αεροδρόμια και βιομηχανικές εγκαταστάσεις — να καταστρέφονται ολοκληρωτικά από ιρανικούς πυραύλους.
Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες από αυτές έχουν υποστεί περιορισμένες ζημιές.
Τα βίντεο παράγονται συχνά σε «πραγματικό χρόνο» και δημοσιεύονται ακόμη και πριν από επίσημες ανακοινώσεις — όπως συνέβη με clip για συμφωνία κατάπαυσης πυρός.
Χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στο Ιράν, στον Λίβανο και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής, σύμφωνα με τοπικούς αξιωματούχους. Η σύγκρουση ξεκίνησε τον Φεβρουάριο, μετά από επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν.
Η παραδοχή για το καθεστώς
Μετά από διαδοχικές ερωτήσεις, ο Mr Explosive παραδέχεται ότι η ιρανική κυβέρνηση είναι «πελάτης» της εταιρείας του. Σε παλαιότερα μηνύματα στο Instagram είχε δηλώσει ότι η ομάδα του είχε αναλάβει έργα κατόπιν απευθείας ανάθεσης από Ιρανούς αξιωματούχους.
Παρά το γεγονός ότι πριν από τον πόλεμο είχαν σκοτωθεί χιλιάδες διαδηλωτές σε βίαιη καταστολή — με τουλάχιστον 7.000 νεκρούς σύμφωνα με τη Human Rights Activists News Agency (Hrana) — ο ίδιος υπερασπίζεται τη συνεργασία του, λέγοντας ότι ήταν «τιμητικό να δουλεύεις για την πατρίδα».
Απορρίπτει επίσης τις διαδηλώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «πραξικόπημα» που χρηματοδοτήθηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ.
Κατηγορίες για αντισημιτισμό και έλεγχος του διαδικτύου
Ο Mr Explosive απορρίπτει και τις κατηγορίες ότι τα βίντεο χρησιμοποιούν αντισημιτικά μοτίβα: «Τα βίντεό μας δεν είναι αντισημιτικά· είναι αντισιωνιστικά», υποστηρίζει.
Υπερασπίζεται μάλιστα και σκηνές όπως εκείνη όπου ο Μπενιαμίν Νετανιάχου εμφανίζεται να πίνει αίμα, λέγοντας ότι τέτοιες εικόνες αναδεικνύουν τις «θηριωδίες που έχει διαπράξει».
Την ίδια ώρα, οι περισσότεροι Ιρανοί δεν έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο λόγω γενικευμένου μπλακάουτ. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι μπόρεσε να επικοινωνήσει με το BBC μέσω «δημοσιογραφικού ίντερνετ» που του παρείχε η κυβέρνηση.
Το Ιράν συγκαταλέγεται σταθερά στις πιο καταπιεστικές χώρες παγκοσμίως όσον αφορά την ελευθερία του Τύπου.
Μια νέα μορφή «ψηφιακής διπλωματίας»
Παρότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης κατεβάζουν λογαριασμούς που δημοσιεύουν αυτά τα βίντεο, νέοι εμφανίζονται διαρκώς.
Σύμφωνα με ειδικούς, πρόκειται για μια ευέλικτη και επιθετική μορφή «διαδικτυακής διπλωματίας» που φαίνεται πως ήρθε για να μείνει.
Όπως επισημαίνει η Μουνκ, «παρακάμπτει τους μεσάζοντες, παρακάμπτει τον Τύπο και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και δημιουργεί μια συνεχή ροή περιεχομένου».
Και καταλήγει: «Η παραδοσιακή διπλωματία δεν υπάρχει εδώ. Θολώνει την κατανόηση του τι πραγματικά συμβαίνει, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο παρερμηνειών και κλιμάκωσης».
«Βρισκόμαστε σε ένα είδος ενδιάμεσης κατάστασης».
IN.GR
