Ο πρώην πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, υποστηρίζει ότι η ομοφωνία παραλύει την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική και ζητεί πιο ευέλικτους μηχανισμούς άμυνας και αποφάσεων
Τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει να ενεργοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το Αρθρο 42.7, ώστε να παίζει ρόλο όταν μια χώρα της ΕΕ δέχεται επίθεση, δηλώνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ.
Ο πρώην πρόεδρος της Κομισιόν εκφράζει τις θέσεις του σε σειρά καίριων ζητημάτων που απασχολούν την Ευρώπη. Ανάμεσά τους οι ενισχυμένες συνεργασίες, οι αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία, ο διεθνής ρόλος της ΕΕ, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, η ευρωπαϊκή ηγεσία και ο ρόλος του γαλλογερμανικού άξονα.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως φάνηκε και στον πόλεμο στο Ιράν, απουσιάζει από σημαντικές γεωπολιτικές εξελίξεις. Μπορεί η ΕΕ να έχει ρόλο επιρροής διεθνώς;
Η αρχική πρόθεση των λεγόμενων Πατέρων της Ευρώπης δεν ήταν να εισέλθουν ως μεγάλος παράγοντας στη διεθνή σφαίρα. Με τον καιρό ανακαλύψαμε ότι μπορούσαμε να παίξουμε ρόλο, ξεκινώντας τη δεκαετία του ’70 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βενετίας, όπου για πρώτη φορά στην ιστορία υιοθετήσαμε θέση στην ισραηλινο-αραβική σύγκρουση.
Στη συνέχεια η ενιαία πράξη του ’87, αλλά κυρίως η Συνθήκη του Μάαστριχτ, μας έδωσαν μια εξωτερική διάσταση. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι δεν είμαστε πραγματικά παρόντες στις μεγάλες διεθνείς συγκρούσεις, αλλά βήμα-βήμα αρχίζουμε να αποκτούμε εργαλεία διεθνούς επιρροής. Αυξάνουμε τις αμυντικές μας ικανότητες γρήγορα, μιλάμε σε όσους εμπλέκονται στις περιοχές συγκρούσεων.
Τις τελευταίες δεκαετίες δεν ήμασταν ποτέ παίκτες, αλλά πάντα πληρωτές. Τώρα, αργά αλλά σταθερά, αποκτάμε διεθνή ταυτότητα, αλλά δεν έχουμε όλα τα εργαλεία που χρειάζεται ένας διεθνής παράγοντας.
Σε ποια εργαλεία αναφέρεστε, που θα δώσουν στην ΕΕ τη δυνατότητα να ασκήσει ουσιαστική διεθνή επιρροή;
Υπάρχει μια αυξανόμενη κατανόηση εντός της ΕΕ ότι πρέπει να συμφωνήσουμε μεταξύ μας εάν θέλουμε να έχουμε επιρροή. Οσο δεν μπορούμε να αποφασίζουμε σε θέματα που αφορούν τις διεθνείς σχέσεις με ειδική πλειοψηφία, όσο τηρούμε τον κανόνα της ομοφωνίας, βρισκόμαστε πάντα υπό την απειλή εκείνων που έχουν τις δικές τους εθνικές απόψεις για τα διεθνή ζητήματα, όπως έκανε η Ουγγαρία.
Ηρθε η ώρα να αποφασίσουμε εντός της ΕΕ ότι τα επόμενα χρόνια πρέπει να λαμβάνουμε αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία ή υπερ-ειδική πλειοψηφία.
Πώς, όμως, οι αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία θα διασφαλίζουν τα συμφέροντα χωρών, όπως της Ελλάδας και της Κύπρου έναντι της Τουρκίας, για παράδειγμα;
Στη διεθνή σφαίρα η Ευρώπη δεν υπάρχει, επειδή αποφασίζουμε με ομοφωνία. Αν αποφασίζουμε με ειδική ή υπερ-ειδική πλειοψηφία, η εικόνα θα είναι διαφορετική. Η ομοφωνία οδηγεί ουσιαστικά στον αποκλεισμό των μικρών και μεσαίων κρατών-μελών.
Οι μικρότερες χώρες, η Κύπρος, το Λουξεμβούργο είναι καλύτερο να αναλογιστούν το ερώτημα, «είναι καλύτερο να βρίσκονται γύρω από το τραπέζι όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις ή να βρίσκονται σε άλλο δωμάτιο;».
Ο κόσμος δεν καθοδηγείται από τις μειοψηφίες, αλλά μπορεί να συνηγηθεί από μια μεγαλύτερη ομάδα εθνών όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία.
Η ιδέα της ενισχυμένης συνεργασίας και του συνασπισμού των προθύμων κερδίζει έδαφος. Ποιους κινδύνους βλέπετε;
Είμαι υπέρ του να δοθεί η δυνατότητα στα κράτη-μέλη που θέλουν να προχωρήσουν περισσότερο από εκείνα που επιμένουν στα αποκλειστικά τους εθνικά συμφέροντα, αλλά αυτή η δυνατότητα πρέπει να ανοιχτεί με ομόφωνη απόφαση.
Εάν όλα τα κράτη-μέλη λένε ότι μπορούμε να δεχτούμε ομάδες ενισχυμένης συνεργασίας και μια ευέλικτη προσέγγιση όσον αφορά τις ευρωπαϊκές αποφάσεις, καθορίζοντας ακριβώς τους τομείς όπου αυτό είναι δυνατό, τότε θα ήταν μια χαρά. Αλλά αυτός δεν μπορεί να είναι ο εύκολος τρόπος για να επιβάλουν τα μεγαλύτερα κράτη την άποψή τους.
Πρέπει να γίνει στο πλαίσιο μιας κοινής γενικής συμφωνίας. Το κάναμε όταν εισαγάγαμε το ευρώ. Αλλά προβλεπόταν ως δυνατότητα στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Εγινε στο πλαίσιο του Σένγκεν, πάντα στο πλαίσιο της Συνθήκης. Αν θέλουμε να διευρυνθούμε, πρέπει να υιοθετήσουμε αυτόν τον ευέλικτο τρόπο λήψης αποφάσεων.
Πώς βλέπετε τη συζήτηση γύρω από το Αρθρο 42.7, που αναζωπυρώθηκε όταν η βρετανική βάση στην Κύπρο χτυπήθηκε από ιρανικά drones;
Συζητήσαμε το Αρθρο 42.7 όταν υιοθετήσαμε τη Συνθήκη. Αλλά δεν έγινε εις βάθος συζήτηση. Καταρχάς δεν διαχωρίζω ένα χτύπημα στα βρετανικά στρατεύματα από ένα χτύπημα στον κυπριακό λαό. Η επίθεση των drones ήταν μια επίθεση στην Κύπρο. Τα κράτη-μέλη πρέπει να σκεφτούν τρόπους και εργαλεία για να ενεργοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το Αρθρο 42.7, το πιο ευγενές άρθρο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.
Πρέπει να παίξει ρόλο όταν ένα κράτος της ΕΕ δέχεται επίθεση. Δεν χρειάζεται να έχεις ευρωπαϊκό στρατό για να βοηθήσεις μια χώρα που δέχεται επίθεση. Αυτό βέβαια δεν μειώνει την ανάγκη για έναν κοινό ευρωπαϊκό στρατό.
Εχουμε, όμως, γερμανικό στρατό, γαλλικό, ιταλικό, ελληνικό. Αυτές οι χώρες μαζί με τη συμβολή άλλων κρατών μελών, είτε οικονομική είτε ανθρωπιστική, μπορούν να παρέχουν αποτελεσματική βοήθεια σε ένα κράτος-μέλος που δέχεται επίθεση από ξένη δύναμη.
Οι ειδικοί πρέπει να βρουν πώς μπορεί να γίνει αυτό, αλλά ένας ή δύο εθνικοί στρατοί μπορούν να βοηθήσουν για παράδειγμα ένα κράτος της Βαλτικής εάν δεχθεί επίθεση από τη Ρωσία. Ομως χρειάζεται οι χώρες που μπορούν να προστατεύσουν ένα κράτος-μέλος που δέχεται επίθεση να δηλώσουν την προθυμία τους να το κάνουν, προκειμένου να ενισχύσουν το Αρθρο 42.7.
Η στάση των Ευρωπαίων έναντι των αιτημάτων Τραμπ στο πόλεμο του Ιράν έδειξε ότι η Ευρώπη δεν συνεχίζει να κατευνάζει τον Τραμπ.
Ο κατευνασμός δεν ήταν ποτέ ο δρόμος που έπρεπε να ακολουθηθεί. Κατευνάσαμε τον Τραμπ; Ναι. Αλλά ήταν πράγματι κατευνασμός; Οχι. Ηταν προσπάθεια να του θυμίσουμε ότι είμαστε σύμμαχοι. Κατευνάσαμε τον Τραμπ στον εμπορικό πόλεμο το 2018; Οχι. Λαμβάναμε αντίμετρα. Και τον προειδοποιούσαμε ότι θα λαμβάναμε επιπλέον αντίμετρα αν επέμενε να τιμωρεί την ευρωπαϊκή οικονομία.
Στη συνέχεια υποχώρησε. Δεν χρειάζεται να γονατίζουμε μπροστά στις ΗΠΑ και τον αμερικανό πρόεδρο και να δίνουμε την εντύπωση ότι είμαστε έτοιμοι να κάνουμε ό,τι ζητούν. Οχι. Εχουμε τα δικά μας συμφέροντα. Αυτό που αποδυναμώνει τη θέση μας είναι ότι πρέπει να αποφασίσουμε ομόφωνα. Η ΕΕ, παρά τις αδυναμίες, είναι σεβαστή.
Η Ευρώπη έχει χάσει την εμπιστοσύνη της στην ηγεμονία των ΗΠΑ. Η βασισμένη σε κανόνες τάξη υπονομεύεται. Παράλληλα ο γαλλο-γερμανικός άξονας δεν λειτουργεί. Μπορεί να προχωρήσει η Ευρώπη χωρίς ηγεσία;
Ποτέ δεν πίστεψα σε μεμονωμένους ηγέτες στην Ευρώπη. Δεν είχαμε ποτέ και είναι καλύτερα να μη συμβεί ποτέ. Χρειαζόμαστε κοινούς κανόνες που να γίνονται σεβαστοί από κάθε κράτος μέλος, ευκολότερες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, αλλά δεν είναι δυνατόν να έχουμε έναν μοναδικό ηγέτη επειδή είμαστε Ενωση.
Πιστεύω ακράδαντα στα πλεονεκτήματα της γαλλο-γερμανικής συνεργασίας εκτός και εντός της Ευρώπης, αλλά τίποτα δεν έγινε μόνο και μόνο επειδή το ήθελαν οι Γερμανοί και οι Γάλλοι. Υπήρχε πάντα μια ομάδα άλλων κρατών που τους πλαισίωνε ή τους ενέπνεε, ζητώντας τους να αναλάβουν σε συγκεκριμένη στιγμή την ηγεσία.
Και πολύ συχνά υπήρχε διαφωνία μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας, οπότε χρειαζόταν η ικανότητα οικοδόμησης γεφυρών άλλων μικρότερων και μεσαίων εθνών. Ημουν μέλος του Συμβουλίου Υπουργών για 30 χρόνια. Συμμετείχα σε 175 Συμβούλια. Ποτέ δεν συνέβη μόνο η Γερμανία και η Γαλλία να υπαγορεύουν τους κανόνες.
