Συμβολική φωταγώγηση με κόκκινο χρώμα, του Μνημείου «Πυρρίχιο Πέταγμα» στην πλατεία Αλεξάνδρας προς τιμήν των θυμάτων του Ποντιακού Ελληνισμού
Με σεβασμό στην ιστορική μνήμη πραγματοποιήθηκε χθες, στην πλατεία Αλεξάνδρας, στο Μνημείο Γενοκτονίας «Πυρρίχιο Πέταγμα», η επετειακή εκδήλωση για τη συμπλήρωση 107 χρόνων από τη Γενοκτονία των 353.000 Ελλήνων του Πόντου.
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τον Δήμο Πειραιά, σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Ποντιακών Σωματείων Νοτίου Ελλάδος και Νήσων της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα διατήρησης της ιστορικής αλήθειας και απόδοσης τιμής στις χιλιάδες ψυχές του Ποντιακού Ελληνισμού που χάθηκαν.
Στο πλαίσιο της τελετής, το μνημείο φωταγωγήθηκε συμβολικά με κόκκινο χρώμα, ως ένδειξη μνήμης, σεβασμού και διαρκούς υπενθύμισης των τραγικών γεγονότων της Γενοκτονίας.
Της τελετής προηγήθηκε η είσοδος στο μνημείο της νεαρής Κατερίνας και της Μερόπης, μελών της Ένωσης Ποντίων Πειραιώς – Κερατσινίου – Δραπετσώνας, του πρώτου ποντιακού σωματείου που ιδρύθηκε στην Ελλάδα. Οι δύο γυναίκες άναψαν τη φλόγα του μνημείου, με τη Μερόπη, εκπρόσωπο της γενιάς που κράτησε ζωντανές τις μνήμες της προσφυγιάς, να παραδίδει τη φλόγα στην Κατερίνα, εκπρόσωπο της νέας γενιάς, η οποία αναλαμβάνει την ευθύνη διατήρησης της ιστορικής μνήμης.
Ακολούθησε επιμνημόσυνη δέηση χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πειραιώς κ.κ. Σεραφείμ. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν ομιλίες, οι οποίες ανέδειξαν τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης και της μετάδοσης της ιστορικής παρακαταθήκης στις νεότερες γενιές, ενώ ακολούθησε κατάθεση στεφάνων.
Η τελετή συνεχίστηκε με την απόδοση της ωδής προς τον Άγνωστο Στρατιώτη «Αητέντς επαραπέτανεν» και ακολούθησε μουσικοθεατρικό δρώμενο με τίτλο «Δεν ξεχνώ… Θυμάμαι και τιμώ», το οποίο ανέδειξε μέσα από τον λόγο και τη μουσική τη διαχρονική παρακαταθήκη του Ποντιακού Ελληνισμού.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με τους πυρριχιστές του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων Νοτίου Ελλάδος και Νήσων της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, οι οποίοι χόρεψαν τον πυρρίχιο χορό υπό την καθοδήγηση του Όμηρου Παχατουρίδη και του Ηλία Τσεραχίδη.
Η τελετή ολοκληρώθηκε με την τήρηση ενός λεπτού σιγής και την ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.
Την εκδήλωση πλαισίωσε μουσικά η Φιλαρμονική Ορχήστρα Πνευστών του Δήμου Πειραιά.
Το Μνημείο της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου «Πυρρίχιο Πέταγμα», έργο του εικαστικού Παναγιώτη Τανιμανίδη, ανεγέρθηκε στην πλατεία Αλεξάνδρας το 2017, με δωρεά του Προέδρου της ΠΑΕ Ολυμπιακός Ευάγγελου Μαρινάκη.
Ο Δήμαρχος Πειραιά Γιάννης Μώραλης, αφού καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους στην επετειακή εκδήλωση, στον χαιρετισμό του, τόνισε:
«Με βαθιά συγκίνηση βρισκόμαστε απόψε εδώ, στην ιστορική πλατεία Αλεξάνδρας, κάτω από τη σκιά του εμβληματικού αυτού Μνημείου, για να αποτίσουμε τον ελάχιστο φόρο τιμής στους 353.000 Έλληνες του Πόντου, οι οποίοι εξολοθρεύτηκαν σε μια από τις πιο εγκληματικές πράξεις κατά της ανθρωπότητας στη σύγχρονη ιστορία.
Συναντιόμαστε απόψε εδώ, παραμονές της 19ης Μαΐου, ημέρα που έχει καθιερωθεί από τη Βουλή των Ελλήνων ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Ο Δήμος Πειραιά, σε στενή και διαρκή συνεργασία με τον Σύνδεσμο Ποντιακών Σωματείων Νοτίου Ελλάδος και Νήσων της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, στέλνει για ακόμα μια χρονιά από αυτό εδώ το σημείο, πάνω από τη θάλασσα του Πειραιά, ένα ηχηρό μήνυμα: Δεν ξεχνάμε.
Η πόλη μας, χάρη στη θάλασσα και το μεγάλο της λιμάνι, υπήρξε ανέκαθεν η πρώτη αγκαλιά, ο τόπος υποδοχής και φιλοξενίας χιλιάδων προσφύγων. Εδώ έφτασαν από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, κουβαλώντας μαζί τους μόνο τις μνήμες, τα ιερά κειμήλια και τη θέλησή τους για ζωή. Αυτοί οι άνθρωποι, παρά τον πόνο της απώλειας, κατάφεραν να ριζώσουν και να μεγαλουργήσουν στις νέες τους πατρίδες, τον Πειραιά και ολόκληρη την Ελλάδα.
Ως Δημοτική Αρχή, νιώθουμε ιδιαίτερη υπερηφάνεια που το μνημείο αυτό, το «Πυρρίχιο Πέταγμα», το οποίο ανεγέρθηκε πριν από 9 χρόνια στην πόλη μας, έχει καθιερωθεί πλέον ως σημείο αναφοράς για τους απανταχού Ποντίους.
Στο σημείο αυτό, οφείλω να εκφράσω για ακόμα μια φορά τις δημόσιες ευχαριστίες μου προς τον δωρητή του Μνημείου, τον κύριο Βαγγέλη Μαρινάκη. Χάρη στη δική του γενναιόδωρη προσφορά έγινε εφικτή η ανέγερση ενός από τα σημαντικότερα μνημεία του Ποντιακού Ελληνισμού στη χώρα μας. Ένας άνθρωπος που και ο ίδιος έλκει την καταγωγή του από τον μαρτυρικό Πόντο και θέλησε να προσφέρει στην πόλη μας ένα σύμβολο αντάξιο της ιστορίας της. Ένα μνημείο όπου οι Πειραιώτες μπορούν να τιμούν τα θύματα της Γενοκτονίας με τον σεβασμό που τους αρμόζει.
Κλείνοντας, θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι ο Δήμος Πειραιά, θεσμικά, αλλά και εγώ προσωπικά, θα συνεχίσουμε να στεκόμαστε αλληλέγγυοι και να στηρίζουμε με όλες μας τις δυνάμεις τον δίκαιο αγώνα της ποντιακής κοινότητας και των σωματείων για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας.
Είναι χρέος μας να κρατήσουμε την ιστορική μνήμη ζωντανή, ως δίδαγμα, ώστε η ανθρωπότητα να μην επιτρέψει ποτέ ξανά στο μέλλον να διαπραχθούν παρόμοια εγκλήματα».
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς κ.κ. Σεραφείμ, σε δήλωσή του, τόνισε μεταξύ άλλων:
«Η θυσία και το μαρτύριο των 353.000 Ποντίων αδελφών μας παραμένουν σήμερα περισσότερο επίκαιρα από ποτέ, καθώς βλέπουμε τον αναθεωρητισμό των γειτόνων μας να σηκώνει και πάλι θρασύ κεφάλι. Το αίμα των μαρτύρων αδελφών μας μάς εμπνέει, μας υποχρεώνει και μας καθοδηγεί.
Εύχομαι η θυσία τους να φωτίζει τη σκέψη των Νεοελλήνων και να αποτελεί πηγή έμπνευσης, ιδιαίτερα σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς που βιώνουμε. Έχουμε ανάγκη από ιερά πρότυπα και δεν υπάρχουν τιμιότερα πρότυπα από τους μάρτυρες αδελφούς μας Ποντίους, οι οποίοι μάς δείχνουν τον δρόμο της θυσίας και της προσφοράς».
Εκ μέρους του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων, ο Βουλευτής Β΄ Πειραιώς, Μιχάλης Λιβανός, στον χαιρετισμό του, μεταξύ άλλων, ανέφερε:
«Στο όμορφο αυτό σημείο, κόσμημα της πόλης του Πειραιά, στην πλατεία Αλεξάνδρας, κάτω από το θεσπέσιο γλυπτό που φιλοτεχνήθηκε από τον κ. Παναγιώτη Τανιμανίδη, το οποίο πήρε το όνομα του Πυρρίχιου Πετάγματος και το οποίο εγκαινιάστηκε το 2017, σε προηγούμενη δημαρχιακή θητεία του κ. Μώραλη, με προσωπική δωρεά του Προέδρου της ΠΑΕ Ολυμπιακός Ευάγγελου Μαρινάκη, σήμερα ερχόμαστε να θυμηθούμε τον άγριο ξεριζωμό και τη Γενοκτονία που υπέστη ο Ποντιακός Ελληνισμός. Ένα έγκλημα που διαπράχθηκε τόσο από άτακτες δυνάμεις της γείτονος όσο και από τον τακτικό στρατό της, με πιο συντεταγμένο τρόπο. Ένας ξεριζωμός που συνοδεύτηκε από μαζικούς εκτοπισμούς, ολοκληρωτική καταστροφή σπιτιών, εκκλησιών και μνημείων, αλλά και από φρικτές πρακτικές βασανιστηρίων εις βάρος ηλικιωμένων, ανδρών, γυναικών, παιδιών, νέων και κληρικών. Όσοι κατάφεραν να σωθούν από τα χέρια των διωκτών τους αποτέλεσαν τον Ποντιακό Ελληνισμό της Διασποράς. Η σημερινή εκδήλωση, που με τόσο εξαιρετικό τρόπο διοργανώνεται από τον Δήμο Πειραιά, σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Ποντιακών Σωματείων Νοτίου Ελλάδος και Νήσων της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, αποτελεί έναν ελάχιστο φόρο τιμής στο ηρωικό παρελθόν του Ποντιακού Ελληνισμού, αλλά και μια ζωντανή υπόμνηση ότι οι Έλληνες Πόντιοι παραμένουν ανάμεσά μας ζωντανοί και δημιουργικοί. Οι εκδηλώσεις μνήμης χαιρετίζονται με απόλυτα θετικό πρόσημο και από την Ελληνική Κυβέρνηση και από το Ελληνικό Κοινοβούλιο και όλοι οι Βουλευτές ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσης στηρίζουμε έμπρακτα την ιστορική μνήμη, την ενότητα και την εθνική αυτοπεποίθηση. Ο Πειραιάς, λιμάνι της Ελλάδας και πύλη προς τον κόσμο, υπήρξε και παραμένει τόπος προσφυγιάς, δημιουργίας και προκοπής. Εδώ, οι Πόντιοι ρίζωσαν ξανά και διακρίθηκαν στο εμπόριο, στα γράμματα, στον πολιτισμό και στον αθλητισμό. Αιωνία η μνήμη των θυμάτων. Δόξα και τιμή στους Πόντιους που κράτησαν άσβεστη τη φλόγα του Ελληνισμού».
Ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων Νοτίου Ελλάδος και Νήσων της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Θεόδωρος Mακρίδης, στον χαιρετισμό του, μεταξύ άλλων, ανέφερε:
«Εφέτος συμπληρώνονται 107 χρόνια από τη δεύτερη φάση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, της Γενοκτονίας των προγόνων μας. Όλοι εμείς πορευόμαστε με μία λέξη βαθιά χαραγμένη μέσα μας: τη λέξη “χρέος”. Το ηθικό χρέος απέναντι στους προγόνους μας, το οποίο κουβαλάμε καθημερινά όσοι αγωνιζόμαστε για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και τη δικαίωση της Γενοκτονίας. Παράλληλα, τίθεται και το ζήτημα του πολιτικού χρέους, καθώς χρειάστηκαν δεκαετίες μέχρι την αναγνώριση της Γενοκτονίας από τη Βουλή των Ελλήνων το 1994, ύστερα από τις προσπάθειες του αείμνηστου Μιχάλη Χαραλαμπίδη. Ελπίζουμε ότι η Ελλάδα και η εξωτερική της πολιτική θα αναδείξουν ακόμη περισσότερο το ζήτημα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου σε διεθνές επίπεδο. Εμείς δηλώνουμε πως δεν θα σταματήσουμε τον αγώνα μέχρι την τελική δικαίωση».
Η Αντιπεριφερειάρχης Στρατηγικού Σχεδιασμού Σταυρούλα Αντωνάκου, σε δήλωσή της, επεσήμανε:
«Είναι μια ημέρα μνήμης και τιμής. Θερμά συγχαρητήρια στον Δήμο Πειραιά και στον Πρόεδρο της ΠΑΕ Ολυμπιακός Βαγγέλη Μαρινάκη, με τη δωρεά του οποίου ανεγέρθηκε το Μνημείο της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου «Πυρρίχιο Πέταγμα». Κάθε χρόνο τιμούμε τη μνήμη των Ελλήνων του Πόντου που εκπατρίστηκαν και δολοφονήθηκαν, κρατώντας ζωντανή την ιστορική μνήμη. Σε μια εποχή όπου ακόμη και σήμερα, βιώνουμε πολέμους και γενοκτονίες, πρέπει να διδαχθούμε από τις τραγικές στιγμές του παρελθόντος, να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι και όλα τα έθνη να ενωθούν κάτω από τη σημαία της ειρήνης».
Ο Αντιπεριφερειάρχης Πειραιά Σταύρος Βοϊδονικόλας, σε δήλωσή του, σημείωσε:
«Παρευρεθήκαμε στην επετειακή εκδήλωση προκειμένου να τιμήσουμε τους αδελφούς Ποντίους και τον αγώνα που έδωσαν απέναντι στους σφαγείς του Κεμάλ Ατατούρκ και του νεοτουρκισμού. Η μνήμη μάς γυρίζει πίσω σε εκείνα τα τραγικά χρόνια, κατά τα οποία 353.000 Έλληνες του Πόντου υπήρξαν θύματα της Γενοκτονίας από τους Τούρκους. Έχουμε χρέος να θυμόμαστε, να μην ξεχνάμε ποτέ και να συνεχίζουμε να τιμούμε τον αγώνα και τη θυσία τους».
Εκ μέρους του δωρητή του μνημείου Ευάγγελου Μαρινάκη, χαιρετισμό απηύθυνε η τ. Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της ALTER EGO MEDIA Φωτεινή Υψηλάντη, η οποία ανέφερε:
«Σεβασμιώτατε,
Κυρίες και κύριοι,
Ο μήνας Μάιος έρχεται πάντοτε ντυμένος με φως.Με χρώματα, με άνθη, με την αίσθηση πως η ζωή ξαναγεννιέται. Κι όμως, μέσα στην καρδιά του υπάρχει μια μέρα μνήμης που δεν ανθίζει ποτέ. Μια μέρα που μυρίζει ακόμη χώμα και καπνό. Η 19η Μαΐου. Αυτή η επέτειος επιστρέφει κάθε χρόνο σαν σιωπηλό καντήλι αναμμένο για τις ψυχές του Πόντου. Μόνο που αυτές οι ψυχές δεν ζουν μόνο μέσα στις επετείους. Ζουν καθημερινά ανάμεσά μας. Ζουν μέσα στις ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά. Στους θρήνους της λύρας και στα ποντιακά τραγούδια που κουβαλούν μέσα τους τον πόνο του ξεριζωμού. Στη μνήμη ενός Ελληνισμού που πέρασε μέσα από τη φωτιά χωρίς να γονατίσει. Κάποτε, στις αλησμόνητες αυτές πατρίδες, υπήρχε ένας κόσμος που έμοιαζε αιώνιος. Σχολεία όπου διδάσκονταν τα ελληνικά γράμματα. Άνθρωποι που κρατούσαν τον σταυρό στο χέρι και την Ελλάδα βαθιά μέσα στην ψυχή τους. Ο Πόντος δεν ήταν μόνο τόπος. Ήταν άγρυπνο σύνορο του Ελληνισμού. Ήταν φλόγα πίστης στις άκρες της Ανατολής. Ήταν κομμάτι από την ίδια την ψυχή του Γένους. Μα ήρθε ο αφανισμός. Όχι σαν μια τυχαία συμφορά της Ιστορίας. Αλλά ως οργανωμένο σχέδιο εξόντωσης. Ως Γενοκτονία. Οι δρόμοι γέμισαν ανθρώπους που περπατούσαν χωρίς προορισμό. Εκκλησίες βεβηλώθηκαν.
Ιερείς, δάσκαλοι, γυναίκες, παιδιά, αθώοι άνθρωποι οδηγήθηκαν στον θάνατο μόνο και μόνο επειδή ήταν Έλληνες και Ορθόδοξοι. Και οι γέροντές μας, πριν πάρουν τον δρόμο της προσφυγιάς, γονάτιζαν στο χώμα της πατρίδας τους. Έπαιρναν μια χούφτα γη και την έσφιγγαν πάνω στο στήθος τους, σαν να κρατούσαν την ίδια τους τη ζωή. Γιατί ήξεραν πως οι άνθρωποι μπορούν να ξεριζωθούν. Η μνήμη όμως όχι. Αυτό ήταν και το μεγάλο λάθος των πολεμίων μας: πίστεψαν πως όταν έκαιγαν τα σπίτια μας, έκαιγαν και τη μνήμη μας. Μα δεν τα κατάφεραν. Γιατί η ψυχή του Πόντου δεν κατοικούσε μόνο στη γη που χάθηκε. Έμεινε στις προσευχές των ανθρώπων που επέζησαν.
Έμεινε στη λύρα. Έμεινε στα παιδιά που μεγάλωσαν ακούγοντας ιστορίες για πατρίδες που δεν γνώρισαν ποτέ. Είμαι κι εγώ ένα από αυτά τα παιδιά.
Μεγάλωσα ακούγοντας τις αφηγήσεις των δικών μου. Ιστορίες για ανθρώπους που έφυγαν για την Ελλάδα κρατώντας μια εικόνα της Παναγίας, έναν σταυρό και λίγο χώμα από τον τόπο τους. Για ανθρώπους που μπορεί να έχασαν τα σπίτια τους, αλλά δεν έχασαν ποτέ την πίστη και την αξιοπρέπειά τους. Γιατί όταν οι ξεριζωμένοι Πόντιοι έφτασαν εδώ, στη μητέρα Ελλάδα, έφεραν μαζί τους κάτι που κανένας διωγμός δεν μπόρεσε να αφανίσει.
Την ψυχή τους. Την εργατικότητα. Την πίστη. Τη δύναμη να σταθούν και πάλι όρθιοι. Και έτσι, μέσα από τις στάχτες, ξαναγεννήθηκαν. Έχτισαν συνοικίες, εκκλησίες, συλλόγους. Γέμισαν την Ελλάδα με μουσικές, παραδόσεις και γεύσεις ενός πολιτισμού, που αρνήθηκε να σβήσει.
Η 19η Μαΐου δεν είναι μόνο ημέρα μνήμης. Είναι ημέρα ευθύνης. Γιατί η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου δεν είναι μόνο μια ελληνική υπόθεση.
Αφορά κάθε κοινωνία που θέλει να κοιτάζει το παρελθόν με αλήθεια και όχι με φόβο. Κάθε λαό που πιστεύει πως τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν μπορούν να χάνονται μέσα στη λήθη και στην άρνηση. Γι’ αυτό ο αγώνας μέχρι να πετύχουμε τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων δεν θα σταματήσει. Όχι για μια τυπική ιστορική δικαίωση. Αλλά γιατί όταν η αλήθεια μένει θαμμένη, η Ιστορία συνεχίζει να αιμορραγεί. Και εμείς δεν ζητάμε εκδίκηση.
Ζητάμε δικαιοσύνη. Ζητάμε να ονομαστεί το έγκλημα με το πραγματικό του όνομα. Γενοκτονία. Γι’ αυτό στεκόμαστε σήμερα εδώ, μπροστά στο «Πυρρίχιο Πέταγμα». Μπροστά σε αυτό το μνημείο που από το 2017 ορθώνεται στην Πλατεία Αλεξάνδρας σαν ένα διαρκές αποτύπωμα της ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Κουβαλώντας τη μνήμη όσων χάθηκαν και την ευθύνη όσων ζουν και δεν ξεχνούν. Γιατί οι πατρίδες δεν χάνονται όταν καίγονται. Χάνονται μόνο όταν ξεχνιούνται».
Στεφάνια κατέθεσαν:
– Εκ μέρους του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων, ο Βουλευτής Β΄ Πειραιώς, Μιχάλης Λιβανός.
– Ο Δήμαρχος Πειραιά Γιάννης Μώραλης.
-Από την Περιφέρεια Αττικής, ως εκπρόσωπος του Περιφερειάρχη η Αντιπεριφερειάρχης Στρατηγικού Σχεδιασμού Σταυρούλα Αντωνάκου.
-Εκ μέρους του δωρητή του μνημείου Ευάγγελου Μαρινάκη, η τ. Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της ALTER EGO MEDIA Φωτεινή Υψηλάντη.
– Η Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ποντίων Πειραιώς – Κερατσινίου – Δραπετσώνας Άννα Πολιτίδη.
– Ο Πρόεδρος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος Γεώργιος Βαρυθυμιάδης.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν επίσης, ο πρώην Βουλευτής Νίκος Μανωλάκος, ο Εντεταλμένος Σύμβουλος της Περιφέρειας Αττικής για θέματα Κέντρων Logistics και Διαχείρισης Κρίσεων Λεωνίδας Μανωλάκος, ο Περιφερειακός Σύμβουλος και Γραμματέας του Τομέα Επικοινωνίας του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής Δημήτρης Κατσικάρης, Αντιδήμαρχοι, Εντεταλμένοι Δημοτικοί Σύμβουλοι, Δημοτικοί Σύμβουλοι, σύμβουλοι του Δημάρχου, η Διευθύνουσα Σύμβουλος της ΠΑΕ Ολυμπιακός Εύη Κουτσαυτάκη, η υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων και εταιρικής κοινωνικής ευθύνης της ΠΑΕ Ολυμπιακός Ντέπη Κοξένογλου, εκπρόσωπος της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων, εκπρόσωποι συλλόγων της πόλης, εκπρόσωποι και μέλη ποντιακών σωματείων και πλήθος κόσμου.
