Καθώς το βράδυ της 15ης Ιουλίου του 2016 στρατιώτες και τανκς απέκλειαν γέφυρες στον Βόσπορο, στην καρδιά της Κωνσταντινούπολης, και μαχητικά αεροσκάφη F-16 πραγματοποιούσαν χαμηλές πτήσεις πάνω από την Άγκυρα, ενώ ακούγονταν πυροβολισμοί κοντά στο Γενικό Επιτελείο Στρατού, δυτικοί διπλωμάτες ή ακόμη και οι Αμερικανοί στην αεροπορική βάση του Ιντσιρλίκ δήλωναν πλήρη άγνοια για τα όσα δραματικά συνέβαιναν στην Τουρκία.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι αυτοί που γνώριζαν τα σχέδια των επίδοξων πραξικοπηματιών ήταν η τουρκική κυβέρνηση και οι εθνικές υπηρεσίες ασφαλείας.
Είχαν διαρρεύσει ώρες πριν από την εκδήλωση του επιχειρούμενου στρατιωτικού πραξικοπήματος, σύμφωνα με δικαστικές καταθέσεις, δημόσιες δηλώσεις και το πόρισμα της ειδικής εξεταστικής επιτροπής που συγκρότησε μετέπειτα η τουρκική Εθνοσυνέλευση για τη διερεύνηση των γεγονότων της 15ης Ιουλίου.
Το αυτοαποκαλούμενο «Συμβούλιο Ειρήνης στην Πατρίδα» -μια σαφής αναφορά στη ρήση του Κεμάλ Ατατούρκ «Ειρήνη στο σπίτι, ειρήνη στον κόσμο»- ανέφερε ως λόγους για το πραξικόπημα τη διάβρωση του κοσμικού κράτους στην Τουρκία, την εξάλειψη της δημοκρατικής διακυβέρνησης, την περιφρόνηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την απώλεια αξιοπιστίας της χώρας στη διεθνή σκηνή.
Ήταν μια αιματηρή απόπειρα-εξπρές, που κατεστάλη πλήρως μόλις μέσα σε 21 ώρες και άνοιξε τον δρόμο για την εγκαθίδρυση αυτού που ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν ονόμασε «Νέα Τουρκία».
Όταν οι πιστές σε αυτόν δυνάμεις -ανάμεσά τους και πλήθη πολιτών, που κατέβηκαν στους δρόμους κατόπιν δικής του προτροπής, μέσω τηλεοράσεως και κλήσης FaceTime- είχαν σχεδόν ακυρώσει την απόπειρα κατάληψης της εξουσίας, ο ίδιος χαρακτήρισε το αποτυχημένο πραξικόπημα «δώρο Θεού».
«Γιατί; Επειδή αυτή η πράξη θα γίνει η αφορμή για να καθαρίσουμε πλήρως τις Ένοπλες Δυνάμεις μας», είχε πει τότε, επιστρέφοντας στην Κωνσταντινούπολη, επισήμως από διακοπές στη Μαρμαρίδα.
Οι μετέπειτα εξελίξεις κατέδειξαν ότι τα κυβερνητικά σχέδια ήταν πολύ ευρύτερα, με ένα διαρκές πογκρόμ, με προγραφές.
Συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.
Σχέδιο «Νέα Τουρκία»
Έχοντας δείξει αμέσως ως «εγκέφαλο» του σχεδίου πραξικοπήματος τον αυτοεξόριστο σουνίτη ιεροκήρυκα Φετουλάχ Γκουλέν -έναν πρώην στενό σύμμαχό του στο «ξήλωμα» του κοσμικού κράτους μέχρι το 2013, οπότε άρχισαν οι δικαστικές έρευνες για τα σκάνδαλα διαφθοράς της κυβέρνησης Ερντογάν- ο Τούρκος πρόεδρος έθεσε αμέσως σε εφαρμογή ένα σχέδιο, που δεν προέκυψε μετά τα γεγονότα της 15ης Ιουλίου, αλλά προϋπήρχε.
Η χώρα που σχεδίαζε, αυτή η «Νέα Τουρκία», θα ήταν διαφορετική με δύο θεμελιώδεις τρόπους.
Με τη στροφή της Τουρκίας στον αναθεωρητικό «νεοοθωμανισμό» και με τη συγκέντρωση υπερεξουσιών στα χέρια του προέδρου.
Είναι κάτι που ο Ερντογάν προσπαθούσε να πετύχει με το που εξελέγη πρώτη φορά στην προεδρία, το 2014.
Τελικά το κατάφερε ούτε ένα χρόνο μετά την απόπειρα πραξικοπήματος, με το συνταγματικό δημοψήφισμα του 2017.
Αποτέλεσε το θεσμικό επιστέγασμα των μαζικών διώξεων που ακολούθησαν τα γεγονότα του 2016.
Έκτοτε δεν σταμάτησαν ποτέ κατά επικριτών και αντιφρονούντων.
Τα ΜΜΕ ποδηγετήθηκαν.
Η κοινωνία των πολιτών μπήκε στη «μέγγενη» της βίαιης καταστολής.
Οι θεσμοί «εκκαθαρίστηκαν», ο δημόσιος τομέας επίσης -προτού γίνει «φυτώριο» υποστηρικτών του ισλαμοσυντηρητικού κυβερνώντος κόμματος AKP στους σημερινούς χαλεπούς καιρούς της οικονομικής κρίσης.
Η δικαστική εξουσία -που περί τα μέσα της περασμένης δεκαετίας ερευνούσε υποθέσεις διαφθοράς μελών του AKP και της κυβέρνησης Ερντογάν- πλέον πρωτοστατεί στις διώξεις πολιτικών αντιπάλων του προέδρου.
Άρχισε από το φιλοκουρδικό-αριστερό κόμμα HDP, που του είχε στερήσει την αυτοδυναμία στις εκλογές του 2015 και τον ανάγκασε να προκηρύξει δεύτερες μέσα στην ίδια χρονιά για να την ανακτήσει, προβαλλόμενος ως ο μοναδικός παράγοντας σταθερότητας μέσα στο χάος που είχε προκληθεί στο μεσοδιάστημα από την κατάρρευση της εκεχειρίας με το PKK.
Τώρα υπερθεματίζει με τον δικαστικό κατακερματισμό και τις διώξεις στελεχών του κεμαλικού κόμματος CHP της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Και δη όσων θα μπορούσαν να τον νικήσουν στις κάλπες.
Πρόεδρος ή «Σουλτάνος»;
Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, η 15η Ιουλίου ορίστηκε επίσημα ως Ημέρα Δημοκρατίας και Εθνικής Ενότητας στην Τουρκία.
Χρόνο με τον χρόνο, ωστόσο, τείνει να γίνει σύμβολο ενός προσωποπαγούς συγκεντρωτικού συστήματος και του αυταρχικού μετασχηματισμού της.
Στη δεκαετία που έχει μεσολαβήσει, η νέα «κανονικότητα» σήμαινε περιθωριοποίηση ή φίμωση της διαφωνίας και αναδιαμόρφωση αντιλήψεων, ενόσω η ανεξαρτησία των θεσμών διαβρωνόταν, το κράτος δικαίου «ξηλωνόταν» και η εσωτερική ασφάλεια εργαλειοποιούνταν ως μέσο απονομιμοποίησης των πολιτικών αντιπάλων.
Η αναθεωρητική «Νέα Τουρκία» έγινε και επεκτατική «Γαλάζια Πατρίδα», δύναμη κατοχής στη βόρεια Συρία -πέρα από την Κύπρο- κατά το δοκούν «επιτήδειος ουδέτερος» στη διεθνή διπλωματία και με επαμφοτερίζουσα εξωτερική πολιτική, ως «γέφυρα» μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Με τις σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον να έχουν περάσει από σαράντα κύματα μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 (λόγω και της μη έκδοσης του αυτοεξόριστου από το 1999 στις ΗΠΑ Φετουλάχ Γκουλέν, ο οποίος πέθανε προ διετίας) η εποχή Τραμπ 2.0 υπόσχεται αλλαγή κλίματος σε διμερές επίπεδο, ενδεχομένως και στο ΝΑΤΟ.
Αυτά, παρά τον περιφερειακό επεκτατισμό της Άγκυρας, που σήμερα εκλαμβάνεται ως υπαρξιακή απειλή (και) από την ηγεσία του Ισραήλ και τον πρωθυπουργό του, Μπενιαμίν Νετανιάχου, στενό σύμμαχο του Αμερικανού προέδρου και ενεργό εταίρο στον πόλεμο στο Ιράν.
Πέρα από πάγια φιλοδοξία, η ισχυροποίηση του διεθνούς προφίλ της Τουρκίας αποτελεί για τον Ερντογάν αντίβαρο στην εγχώρια λαϊκή δυσαρέσκεια, εν μέσω πληθωρισμού και μαζικής φτωχοποίησης.
Θεωρητικά, οι συνεχιζόμενες διώξεις της πολιτικής ηγεσίας των κεμαλιστών περιορίζουν τους εκλογικούς κινδύνους για τον ίδιο, αποκαλύπτουν όμως παράλληλα έναν φόβο ήττας.
Στα 72 του, παρά το συνταγματικό όριο των δύο προεδρικών θητειών, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να επιδιώκει μια τρίτη, πιθανόν με ελιγμό μέσω πρόωρων εκλογών.
Μέχρι και σήμερα, άλλωστε, δεν έχει επιλέξει κανέναν «εκλεκτό» διάδοχο.
Μοιραία, ωστόσο, στη σκέψη όλων βρίσκεται το πώς μπορεί να μοιάζει μια μετά-Ερντογάν Τουρκία.
IN.GR
