Η στεγαστική κρίση αποκτά μεγαλύτερη ένταση τα τελευταία χρόνια καθώς «επιδρούν οι συνέπειες της μακροχρόνιας μεγάλης δημοσιονομικής κρίσης αλλά και οι διάδοχες κρίσεις ενέργειας και πληθωρισμού».
Προτείνονται άμεσα μέτρα ανακούφισης, όπως φορολογικές ελαφρύνσεις, αλλά και μακροπρόθεσμες στρατηγικές με επίκεντρο την περιφερειακή αποκέντρωση
Ο Απόστολος Μπόκας, επιστημονικό στέλεχος του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ), υπογράφει τη μελέτη «στεγαστικό ζήτημα και πολιτικές επίλυσής του» προσδιορίζοντας ως κύριες αιτίες την ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης, τον οικονομικό συγκεντρωτισμό στα αστικά κέντρα και το δυσβάσταχτο ενεργειακό και φορολογικό κόστος. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απώλεια της ιδιοκατοίκησης και στις στρεβλώσεις που προκαλούν προγράμματα όπως η Golden Visa και οι βραχυχρόνιες μισθώσεις.
Το κείμενο καταλήγει σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, διακρίνοντας τις παρεμβάσεις σε βραχυπρόθεσμες, για την άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών, και μακροπρόθεσμες, με στόχο την ουσιαστική αποκέντρωση της χώρας. Συνολικά, υπογραμμίζεται η ανάγκη για μια νέα κρατική στρατηγική που θα εγγυάται το δικαίωμα στην αξιοπρεπή στέγαση ως θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό.
Στεγαστική κρίση: Ποιες είναι οι κύριες αιτίες στην Ελλάδα
Οι κύριες αιτίες της στεγαστικής κρίσης στην Ελλάδα είναι σύνθετες και συνδέονται τόσο με τις επιπτώσεις της δεκαετούς δημοσιονομικής κρίσης όσο και με διαρθρωτικές παθογένειες της οικονομίας και της διοίκησης.
Σύμφωνα με τις πηγές, οι βασικοί παράγοντες που συνθέτουν το πρόβλημα είναι οι εξής:
Ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης: Η κύρια αιτία αύξησης του κόστους είναι η διαχρονική συγκέντρωση του πληθυσμού και της οικονομικής δραστηριότητας σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες, κυρίως στην Αττική. Ενώ ο πληθυσμός παραμένει σταθερός, παρατηρείται αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών κατά 32% σε μια δεκαετία (λόγω αύξησης διαζυγίων και διαστάσεων), γεγονός που απαιτεί περισσότερες κατοικίες για τον ίδιο αριθμό ατόμων.
- Μείωση αγοραστικής δύναμης: Η μεγάλη πτώση του ΑΕΠ και η συρρίκνωση των εισοδημάτων κατά την περίοδο της λιτότητας περιόρισαν τη δυνατότητα των νοικοκυριών να καλύψουν τις στεγαστικές τους ανάγκες. Μεταξύ 2018-2023, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 35,4%, ενώ το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε μόλις κατά 8%.
- Κατάργηση κοινωνικής πολιτικής: Η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) το 2012 στέρησε τη χώρα από τον πλέον ουσιαστικό φορέα διασφάλισης του δικαιώματος στην κατοικία, με την περιουσία του να χρησιμοποιείται για την κάλυψη δημοσιονομικών ελλειμμάτων.
- Βραχυχρόνιες μισθώσεις και Golden Visa: Η μετατροπή κατοικιών σε καταλύματα τύπου Airbnb και η πολιτική της Golden Visa αφαίρεσαν σημαντικό μέρος του αποθέματος από τη μακροχρόνια μίσθωση, αυξάνοντας τις τιμές και αφήνοντας πολλά ακίνητα ανενεργά.
- Παλαιότητα και ενεργειακό κόστος: Το 70% των κατοικιών στην Ελλάδα έχει ηλικία άνω των 35 ετών, γεγονός που συνεπάγεται υψηλό κόστος συντήρησης και χαμηλή ενεργειακή απόδοση. Το ενεργειακό κόστος (ηλεκτρικό ρεύμα) απορροφά πλέον περίπου το 10% του βασικού μισθού, οδηγώντας ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε ενεργειακή φτώχεια.
- Υψηλή φορολογική επιβάρυνση: Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 3η θέση στην Ε.Ε. όσον αφορά τους φόρους περιουσίας (π.χ. ΕΝΦΙΑ), οι οποίοι συχνά μετακυλίονται στα ενοίκια. Παράλληλα, οι δαπάνες για ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο δεν εκπίπτουν από το φορολογητέο εισόδημα, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους ενοικιαστές και δανειολήπτες.
- Πιστωτική πολιτική και funds: Οι τράπεζες είναι πλέον πολύ πιο απρόθυμες να χορηγήσουν στεγαστικά δάνεια, απαιτώντας αυστηρές εγγυήσεις. Ταυτόχρονα, η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων από funds στοχεύει στη μεγιστοποίηση του κέρδους, διατηρώντας τις τιμές των ακινήτων σε υψηλά επίπεδα.
- Θεσμικά και νομικά εμπόδια: Το περίπλοκο κληρονομικό δίκαιο και οι συχνές πολεοδομικές παραβάσεις κρατούν χιλιάδες ακίνητα εγκλωβισμένα και εκτός αγοράς. Επιπλέον, ένα εντυπωσιακό ποσοστό 34,53% των ακινήτων με χρήση κατοικίας παραμένει κενό για αδιευκρίνιστους λόγους.
- Συγκέντρωση ακινήτων: Η σταδιακή μείωση της ιδιοκατοίκησης οδήγησε στη συγκέντρωση ακινήτων σε μεγάλους οικονομικούς φορείς (τράπεζες, funds), οι οποίοι εφαρμόζουν πρακτικές αδρανοποίησης ακινήτων για να διατηρούν τεχνητά τις τιμές σε υψηλά επίπεδα.
Προτάσεις επίλυσης του ζητήματος
Η «διόγκωση» του φαινομένου σημαίνει πλέον ότι η στέγαση δεν είναι απλώς μια οικονομική επιβάρυνση, αλλά ένας παράγοντας κοινωνικού αποκλεισμού. Όταν ένα νοικοκυριό αναγκάζεται να δαπανήσει πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση, αυτόματα στερείται πόρων για υγεία, εκπαίδευση και ποιοτική διατροφή.
Οι βραχυπρόθεσμες προτάσεις για τη μείωση του κόστους στέγασης, όπως αποτυπώνονται στις πηγές, εστιάζουν στην άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών μέσω παρεμβάσεων στο εισόδημα, τη φορολογία, το κληρονομικό δίκαιο και το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η μελέτη θεωρεί ότι η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης περνά μέσα από την αποκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας και του πληθυσμού. Προτείνεται η αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης στην περιφέρεια, η ενίσχυση των μεταφορικών, ψηφιακών και λοιπών υποδομών, καθώς και η δημιουργία κινήτρων για εγκατάσταση επιχειρήσεων και εργαζομένων εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.
Παράλληλα εισηγείται την αξιοποίηση των ανενεργών κατοικιών, ακόμη και μέσω σχημάτων δημόσιας ή κοινωνικής αντιπαροχής, την εφαρμογή πολιτικής κατεδαφίσεων επικίνδυνων ή εγκαταλελειμμένων κτισμάτων ώστε να δημιουργηθεί νέο οικιστικό απόθεμα, καθώς και τη χορήγηση οικονομικών κινήτρων για τη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων και νοικοκυριών στην περιφέρεια, με στόχο τη μείωση της πίεσης στις αγορές κατοικίας της Αθήνας και των άλλων μεγάλων πόλεων και την ταυτόχρονη τόνωση της περιφερειακής ανάπτυξης.
IN.GR
