Με το Γιβραλτάρ αντικριστά, στην ευρωπαϊκή πλευρά, η Θέουτα -ένας από τους δύο θύλακες που διατηρεί εδώ και αιώνες η Ισπανία στις ακτές της βόρειας Αφρικής- συναποτελεί, κατά μια εκδοχή, τις μυθικές «Ηράκλειες Στήλες».
Σήμερα, μαζί με τον δεύτερο παράκτο ισπανικό θύλακα στην περιοχή, τη Μελίγια, αποτελούν τα μοναδικά εξωτερικά χερσαία σύνορα της ΕΕ στην Αφρική.
Η στρατηγική γεωγραφική θέση τους αποτελούσε πόλο έλξης γεωπολιτικού ενδιαφέροντος από αρχαιοτάτων χρόνων.
Έχουν τις ρίζες τους ως εμπορικοί σταθμοί των Φοινίκων στον 7ο αιώνα π.Χ.
Πέρασαν μετέπειτα από καρχηδονιακή, ρωμαϊκή και μουσουλμανική κυριαρχία, μέχρι που προς το τέλος του Μεσαίωνα, εν μέσω Σταυροφοριών και αποικιοκρατίας, τέθηκαν υπό πορτογαλικό και τελικά ισπανικό έλεγχο.
Η Μελίγια ανήκει στην Ισπανία από το 1497 και η Θέουτα από το 1580.
Σε απόσταση περίπου 400 χιλιομέτρων μεταξύ τους, έχουν έκταση 12,3 τ.χλμ. και 18,5 τ.χλμ. αντιστοίχως.
Σήμερα, η μουσουλμανική κοινότητα προσεγγίζει πλέον σε αριθμό τη χριστιανική καθολική πλειοψηφία των πληθυσμών τους, σε σύνολο 87.000 κατοίκων για τη μεν, 84.000 για τη δε.
Οι οικονομίες τους βασίζονται στον τομέα των υπηρεσιών και στο διασυνοριακό εμπόριο.
Αμφότερες έχουν εξασφαλίσει αυτόνομο καθεστώς από το 1995.
Αλλά ο τοπικός πληθυσμός είναι προσκολλημένος στην ισπανική ταυτότητά του.
Κατά το Μαρόκο, η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν αναχρονιστικό κατάλοιπο της αποικιοκρατίας, εξ ου και τις διεκδικεί από την ανεξαρτησία του, το 1956.
Οι διεκδικήσεις του Ραμπάτ δεν είχαν απασχολήσει ιδιαίτερα την Μαδρίτη, μέχρι που το 2002 το Μαρόκο κατέλαβε προσωρινά μια ακατοίκητη ισπανική βραχονησίδα κοντά στη Θέουτα.
Παράλληλα, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Θέουτα και η Μελίγια άρχισαν να γίνονται σημεία αναφοράς μιας σπειροειδούς μεταναστευτικής κρίσης, ως πύλες παράτυπης μετανάστευσης προς την Ευρώπη.
Συχνά και όχι τυχαία, συντελείται υπό τα «στραβά μάτια» των αρχών του Ραμπάτ και της μαροκινής συνοριοφυλακής.
Η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού
Κατά διαστήματα και κατά κύματα, πλήθη Μαροκινών και άλλων μεταναστών από την υποσαχάρια Αφρική επιχειρούν να περάσουν από το έδαφος του Μαρόκου τα ισπανικά σύνορα στη Θέουτα και στη Μελίγια.
Δεν τους αποτρέπει το γεγονός ότι είναι οχυρωμένα με ψηλούς φράχτες και συστήματα επιτήρησης με ραντάρ και υπέρυθρες κάμερες.
Υπολογίζεται ότι περίπου 50.000 παράτυποι μετανάστες επιχειρούν αυτό το πέρασμα κάθε χρόνο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εισροή περίπου 60.000 μόνο στη Θέουτα, μέσα σε μόλις ένα 24ωρο στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, ήταν πρωτοφανής.
Έφτασαν σκαρφαλώνοντας φράχτες και κολυμπώντας, με ώθηση ένα «τσουνάμι» δημοσιεύσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το hashtag #Harraga έκανε θραύση, όπως και διάφορες συναφείς εκδοχές.
Η λέξη παραπέμπει στα αραβικά στο ρήμα «καίγομαι» και στην πρακτική μεταναστών να καίνε τα έγγραφα ταυτοποίησης, προκειμένου να αποτρέψουν τις επιστροφές.
Στο τελευταίο περιστατικό στη Θέουτα, δεν το κατάφεραν.
Στη συντριπτική πλειονότητά τους, έχουν ήδη επιστρέψει στο Μαρόκο.
Κατά τον Ισπανό σοσιαλιστή πρωθυπουργό Σάντσεθ, την τελευταία κρίση πυροδότησε η «μαφία των διακινητών», παραπλανώντας τα πλήθη ως προς την πρόσφατη απαγόρευση από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας του για την άμεση απέλαση όσων καταφθάνουν στα ισπανικά εδάφη κολυμπώντας.
Κατά την ευρωπαϊκή ακροδεξιά -και δη το ισπανικό αντιπολιτευόμενο κόμμα Vox- φταίει η μεταναστευτική πολιτική Σάντσεθ στην Ισπανία, με το πρόγραμμα μαζικής νομιμοποίησης εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών χωρίς χαρτιά, αν και υπό αυστηρές προϋποθέσεις.
Παραδόξως, καμία από τις επικριτικές φωνές στην ΕΕ κατά του Σάντσεθ -με ακραίες εκκλήσεις ακόμη και για αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη ζώνη ελεύθερων μετακινήσεων Σένγκεν- δεν στράφηκε στην αμφιλεγόμενη στάση του Μαρόκου.
Τη συνταγματική μοναρχία στη βόρεια Αφρική, που -αν και επικρίνεται για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων- συνεργάζεται με την ΕΕ στη διαχείριση της μεταναστευτικής οδού στη Δυτική Μεσόγειο, εισπράττοντας εκατομμύρια ευρώ ως στρατηγικός εταίρος «πρώτης γραμμής».
Γεωπολιτικές «καραμπόλες» με «σφραγίδα» Τραμπ
Η Θέουτα και Μελίγια βρίσκονται εδώ και δεκαετίες στο επίκεντρο μεταναστευτικών, διπλωματικών και ιστορικών εντάσεων ανάμεσα στην Ισπανία και στο Μαρόκο.
Δεν είναι όμως μόνο αυτές.
Η Δυτική Σαχάρα, που βρισκόταν υπό ισπανικό έλεγχο μέχρι το 1975, αποτελεί περιφερειακό «Μήλο της Έριδος» και επίκεντρο γεωπολιτικών «παιγνίων».
Κατά τον ΟΗΕ, πρόκειται για το μεγαλύτερο μη αυτοδιοικούμενο έδαφος στον πλανήτη.
Την ανεξαρτησία του διεκδικεί το «Μέτωπο Πολισάριο», εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα των αυτόχθονων Σαχράουι.
Υποστηρίζεται από την Αλγερία, στο φόντο ενός «ακήρυχτου πολέμου» για περιφερειακή ηγεμονία.
Το Μαρόκο αντίθετα θεωρεί τη Δυτική Σαχάρα αναπόσπαστο κομμάτι της εδαφικής του κυριαρχίας.
Ελέγχει de facto περίπου το 80% της περιοχής (συμπεριλαμβανομένων των ακτών και των πλουσιοπάροχων κοιτασμάτων φωσφορικών αλάτων).
Απορρίπτει κατηγορηματικά την ανεξαρτησία της περιοχής και προσφέρει ως μοναδική εναλλακτική ένα σχέδιο αυτονομίας υπό μαροκινή κυριαρχία.
Ως πρώην αποικιακή δύναμη, η Ισπανία τηρούσε παραδοσιακά ουδετερότητα, στηρίζοντας τις αποφάσεις του ΟΗΕ.
Σε μια απότομη μεταστροφή, ωστόσο, στήριξε ως «πιο ρεαλιστική» την πρόταση του Μαρόκου.
Είχε μεσολαβήσει η μεταναστευτική κρίση του 2022, με την πολύνεκρη τραγωδία στη Μελίγια, που επικρίθηκε ευρέως ως διπλωματική εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού από το Ραμπάτ.
Ήταν μια εποχή που το βασίλειο του Μαρόκου αισθανόταν πια ισχυρό.
Το 2020, στην πρώτη προεδρία του στις ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ αναγνώρισε την κυριαρχία του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα.
Ήταν η «ανταμοιβή» για τις Συμφωνίες του Αβραάμ εκείνης της χρονιάς, με το Μαρόκο να εντάσσεται στην ομάδα των αραβικών χωρών που αναγνώρισαν επισήμως το κράτος του Ισραήλ και προχώρησαν στην εξομάλυνση των διπλωματικών σχέσεων μαζί του.
Σε αντάλλαγμα, η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου αναγνώρισε επίσημα την κυριαρχία του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα.
Έκτοτε, ο περιφερειακός άξονας Μαρόκου-ΗΠΑ-Ισραήλ παραμένει χαλυβδωμένος.
Σήμερα, ως νέος συνδετικός κρίκος μεταξύ των ηγεσιών των τριών χωρών προστίθεται η ανοιχτή διαμάχη τους με τις πολιτικές του σοσιαλιστή πρωθυπουργού της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ.
Η Ισπανία στο «κάδρο», ο Σάντσεθ στο «στόχαστρο»
Η συγκυρία της τελευταίας μεταναστευτικής κρίσης στη Θέουτα γεννά περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.
Συνέβη λίγες ημέρες μετά την επίμαχη απόφαση του ισπανικού Ανώτατου Δικαστηρίου ως προς τις άμεσες απελάσεις.
Έγινε στο φόντο της επίσκεψης του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ στην Αλγερία στις 20 Ιουλίου, για πρώτη φορά μετά από τέσσερα χρόνια, προκαλώντας εκνευρισμό στο Μαρόκο.
Έπεται δε της υπερψήφισης στη Βουλή των Αντιπροσώπων στις ΗΠΑ του νομοσχεδίου H.R. 8595 («Νόμος περί Πιστώσεων για την Εθνική Ασφάλεια, το Υπουργείο Εξωτερικών και Συναφή Προγράμματα για το οικονομικό έτος 2027»), στα μέσα Ιουλίου.
Με στόχο τη στήριξη βασικών συμμάχων των ΗΠΑ και την αντιμετώπιση ξένων αντιπάλων, περιλαμβάνει -μεταξύ άλλων- κονδύλια ύψους 3,3 δισ. δολ. για ενίσχυση της εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ και πλούσια «δώρα» για το Μαρόκο.
Πέρα από τη χορήγηση 40 εκατομμυρίων δολαρίων στο Ραμπάτ για προγράμματα ξένης στρατιωτικής χρηματοδότησης και ασφάλειας, η Θέουτα και η Μελίγια αναφέρονται στο κείμενο του νομοσχεδίου ως «ισπανικής διοίκησης πόλεις σε μαροκινό έδαφος», με την επισήμανση ότι «παραμένουν αντικείμενο διεκδικήσεων από το Μαρόκο».
Το κείμενο καλεί μάλιστα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να ενθαρρύνει τη Μαδρίτη και το Ραμπάτ σε διπλωματικές συνομιλίες για το «μελλοντικό καθεστώς» των δύο θυλάκων.
Χαρακτηρίζοντας τις τελευταίες εικόνες από τη Θέουτα «φρικτές», «μια καταστροφή», ο πρόεδρος Τραμπ εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία για προεκλογική προπαγάνδα, υποστηρίζοντας ότι τα ίδια θα συμβούν στις ΗΠΑ, εάν οι Δημοκρατικοί επανέλθουν στην εξουσία.
Ως ιδεολογικός «σημαιοφόρος» του τραμπικού εθνικισμού και επίδοξος προεδρικός υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών το 2028, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, έκανε λόγο για «θλιβερή υπενθύμιση των συνεπειών της μαζικής μετανάστευσης και της ριζοσπαστικής αριστερής πολιτικής της παγκοσμιοποίησης, που επέτρεψε την εισβολή στη Δύση».
Όσο για την Ευρώπη;
Τον χορό των αντιδράσεων σέρνει η ακροδεξιά Τζόρτζια Μελόνι, ενόσω η απόφαση της Ρώμης να αναστείλει τη Σένγκεν με την Ισπανία επικρίνεται από την ιταλική αντιπολίτευση ως προεκλογικό «πυροτέχνημα».
IN.GR
