Το στερεότυπο του κακομαθημένου Zoomer, όπως αποκαλούνται ενίοτε περιπαικτικά οι νέοι της Gen Z, είναι από τα πιο ανθεκτικά. Τουλάχιστον μέχρι να ενηλικιωθούν οι έφηβοι της Gen Alpha και να πάρουν εκείνοι τη σκυτάλη του αποδιοπομπαίου τράγου. Μέχρι τότε θα συνεχίζουμε να διαβάζουμε αναλύσεις για το πώς όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1998 και 2012 είναι φυγόπονοι, υπερευαίσθητοι (με την κακή έννοια) στερούνται κοινωνικών δεξιοτήτων και εργασιακής ηθικής.
Πρόκειται για το κλασικό ρεπερτόριο γκρίνιας, γενικεύσεων και ανυπόστατων κατηγοριών που εξαπολύουν οι μεγαλύτερες ηλικίες ενάντια στους νέους κάθε εποχής, προσαρμοσμένο στο σήμερα. Όταν οι millenials, που σήμερα σαρανταρίζουν, εισέρχονταν στην αγορά εργασίας, το περιοδικό Time τους βάφτισε «the me me me generation» (γενιά του εγώ-εγώ-εγώ), τεμπέληδες και ναρκισσιστές, που ζουν ακόμα με τους γονείς τους και νομίζουν ότι ο κόσμος τους χρωστάει.
Πριν από αυτούς οι GenZ – ή έστω μια υποκατηγορία τους – βαφτίστηκαν slackers, όρος που επίσης παραπέμπει σε λούφα και τεμπελιά. Κάτι αντίστοιχο συνέβη με τη δεύτερη φουρνιά των boomers, που γεννήθηκαν στις δεκαετίες του ’50 και στις αρχές του ’60. Ήταν η «me generation», της προσωπικής ενδοσκόπησης και αυτό-εξέλιξης, που νοιάζονταν περισσότερο για την πάρτη τους παρά για το κοινό καλό, σύμφωνα με τη ρετσινιά που τους κόλλησε ο Αμερικανός συγγραφέας Τομ Γουλφ, πατέρας του new journalism.
Η Gen Z αναζητά ισορροπία
Το θετικό σήμερα είναι ότι υπάρχει ισχυρός αντίλογος στην παραφιλολογία περί τεμπέλικης και μυγιάγγιχτης Gen Z. Διεθνείς και ελληνικές έρευνες συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για μια γενιά που έχει βιώσει στο πετσί της την οικονομική πίεση και την εργασιακή επισφάλεια. Είναι άλλωστε η γενιά που μεγάλωσε από κρίση σε κρίση. Από την οικονομική ύφεση στην πανδημία και από εκεί σε ένα μπαράζ πολύ-κρίσεων, στην ενέργεια, τη στέγαση, το κλίμα, το κόστος ζωής.
Παρά τις δυσκολίες, η Gen Ζ δεν ασπάζεται το δόγμα «δουλειά να’ναι και ό,τι να’ναι». Σύμφωνα με την τελευταία παγκόσμια έρευνα της Deloitte «2026 Global Gen Z and Millennial Survey» στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 22.500 νέοι σε 44 χώρες, ανάμεσά τους και στην Ελλάδα, οι σημερινοί 20ρηδες και 30άρηδες, επαναπροσδιορίζουν την έννοια της επαγγελματικής επιτυχίας.
Η σταθερότητα, η ανάπτυξη δεξιοτήτων, η ψυχική ισορροπία και η ποιότητα ζωής αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τη γρήγορη επαγγελματική ανέλιξη ή έναν ηγετικό τίτλο. Πάνω από το 90% των Ελλήνων Gen Z δηλώνουν ότι χρειάζονται νόημα στη δουλειά τους για να αισθάνονται επαγγελματική ικανοποίηση. Οι τέσσερις στους δέκα δηλώνουν ότι η εργασία είναι βασική πηγή άγχους, ενώ οι περισσότεροι θεωρούν πως οι επιχειρήσεις δεν λαμβάνουν επαρκή μέτρα για την ψυχική ευημερία των εργαζομένων. Πάνω από ένας στους δύο (52%) έχουν εγκαταλείψει δουλειά επειδή δεν ένιωθαν ότι υπήρχε σκοπός, ποσοστά υψηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Τι δείχνει νέα έρευνα σε εργαζόμενους της Gen Z
Το ΙΟSH (Institute of Occupational Safety and Health, είναι ο μεγαλύτερος διεθνής μη κυβερνητικός οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, με έδρα τη Βρετανία. Πρόσφατα ανέθεσε στην YouGov έρευνα σε δείγμα 500 εργαζομένων ηλικίας 18 έτών. Τα ευρήματα δείχνουν μια γενιά που εισέρχεται στην αγορά εργασίας με ενθουσιασμό και ταλέντο, αλλά γρήγορα μαθαίνει ότι η ευημερία και η προσωπική ανάπτυξή της περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες, το 48%, πιστεύουν ότι ο εργοδότης τους δίνει προτεραιότητα στην επίτευξη στόχων και όχι στην υγεία και την ευημερία τους. Το 56% αισθάνεται ότι κρίνεται περισσότερο από τους στόχους που πετυχαίνει παρά από τη δημιουργικότητα ή τη συνολική συνεισφορά του.
Πάνω από ένας στους τρεις, το 34%, δηλώνει ότι αισθάνεται άβολα να κάνει πλήρες διάλειμμα ή να αποσυνδεθεί εκτός ωραρίου. Το 15% έχει πάρει άδεια τον τελευταίο χρόνο λόγω άγχους, κατάθλιψης ή στρες που σχετίζεται με τη δουλειά, ενώ ένα ακόμη 23% έχει φτάσει κοντά σε αυτό.
Σχεδόν ένας στους τρεις, το 31%, έχει σκεφτεί να αφήσει τη δουλειά του επειδή ο τρόπος που είναι σχεδιασμένη επηρεάζει αρνητικά την υγεία και την ευημερία του. Το 12% έχει σκεφτεί να αποχωρήσει εντελώς από την αγορά εργασίας.
Η έλλειψη προετοιμασίας εμφανίζεται και εδώ ως βασικό πρόβλημα. Το 42% των νέων δηλώνει ότι έφυγε από την εκπαίδευση χωρίς σαφή κατανόηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών του σε θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία, γι’αυτό και συχνά δυσκολεύονται να μιλήσουν όταν κάτι που δεν πάει καλά.
Το IOSH καλεί τις επιχειρήσεις να βάλουν την ευημερία στο κέντρο του σχεδιασμού της εργασίας, να δημιουργήσουν μια εργασιακή κουλτούρα που σέβεται το δικαίωμα στην ανάπαυση, να ενισχύσουν την πρώιμη εκπαίδευση σε θέματα υγείας και ασφάλειας και να δώσουν στους νέους εργαζόμενους πραγματικό λόγο στις αποφάσεις που τους αφορούν.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Οι νέοι εργαζόμενοι στην Ελλάδα έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τους συνομηλίκους τους στη Βρετανία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, αλλά και σημαντικές διαφορές. Η τελευταία πανελλαδική έρευνα που διεξήγαγε το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, σε συνεργασία με την ALCO, σε δείγμα 1.500 εργαζόμενων νέων έως 29 ετών, είναι χαρακτηριστική. Αποκαλύπτει μια γενιά μορφωμένη αλλά επισφαλή, με χαμηλούς μισθούς, περιορισμένες προοπτικές και υψηλά επίπεδα άγχους. Όπως αναφέρει «παρά τη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς, οι νέοι δείχνουν διάθεση συλλογικής δράσης και αναζητούν εργασία με νόημα, δημιουργικότητα και ισορροπία ζωής». Η μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη για εργασιακή σταθερότητα, δίκαιες αμοιβές, ενίσχυση της ψυχικής υγείας και ουσιαστικές πολιτικές συγκράτησης του νέου ανθρώπινου δυναμικού.
Η οικονομική εξάρτηση αναδεικνύεται ως κεντρικό εύρημα. Μόλις το 20% των νέων εργαζομένων ζει μόνο του, το 45% εξακολουθεί να μένει με την οικογένεια και το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 65% για όσους εργάζονται με μερική απασχόληση. Το 62% αναγνωρίζει οικονομική εξάρτηση από τους γονείς και το 70% δηλώνει ότι το εισόδημά του δεν επαρκεί για τις βασικές ανάγκες. Η έρευνα συνδέει το φαινόμενο με τους χαμηλούς μισθούς, την ακριβή στέγαση και το ανεπαρκές κοινωνικό κράτος.
Εργασιακή εξουθένωση
Η καθημερινή πίεση αποτυπώνεται σε ακόμη υψηλότερα ποσοστά από τη βρετανική έρευνα. Το 60% δηλώνει ότι βιώνει εξουθένωση στη δουλειά του, το 62% αναφέρει ότι η εργασία επηρεάζει αρνητικά την προσωπική του ζωή και το 46% αισθάνεται ότι η δουλειά επιβαρύνει την υγεία ή τον ύπνο του. Η θετική ισορροπία ζωής και εργασίας καταγράφεται μόλις στο 21%, ενώ άγχος δηλώνει ότι νιώθει το 53%.
Η δημιουργικότητα φαίνεται να έχει ελάχιστο χώρο στην ελληνική αγορά εργασίας. Μόνο το 36% δηλώνει ότι η δουλειά του επιτρέπει να αναπτύσσει πρωτοβουλίες και να εκφράζει ιδέες, ενώ η δημιουργικότητα αναγνωρίζεται και επιβραβεύεται μόλις στο 24% των περιπτώσεων.
Οι αξίες της γενιάς έρχονται σε αντίθεση με τις συνθήκες που αντιμετωπίζει. Το 70% θέτει την ψυχική υγεία πάνω από την οικονομική ασφάλεια και το 73% θεωρεί ότι η εργασία πρέπει να έχει νόημα πέρα από την αμοιβή. Ταυτόχρονα το 65% δηλώνει ότι θα δεχόταν αδήλωτη εργασία αν δεν είχε άλλη επιλογή, μια αντίφαση που φανερώνει πόσο βαθιά είναι η ανασφάλεια.
Η προοπτική της μετανάστευσης αναδεικνύεται ως ρεαλιστικός κίνδυνος. Το 72% δεν βλέπει επαγγελματικές προοπτικές στη χώρα και μόνο το 9% είναι ικανοποιημένο από τις δικές του προοπτικές. Το 46% εκφράζει ενδιαφέρον να εργαστεί στο εξωτερικό, ενώ το 79% πιστεύει ότι η γενιά των γονιών του έζησε καλύτερες εργασιακές και κοινωνικές συνθήκες. Το 65% θεωρεί ανέφικτη τη δημιουργία οικογένειας με τις τωρινές εργασιακές συνθήκες.
IN.GR
