Μια δεύτερη ευκαιρία για να προστατεύσουν την προσωπική τους περιουσία από τα χρέη μιας κληρονομιάς έχουν χιλιάδες κληρονόμοι που δεν πρόλαβαν ή δεν γνώριζαν ότι έπρεπε να αποδεχθούν εμπρόθεσμα την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής. Μεταβατική διάταξη του νέου κληρονομικού δικαίου ανοίγει ένα δίχτυ προστασίας για όσους βρέθηκαν αντιμέτωποι με χρεωμένες κληρονομιές και κινδυνεύουν να πληρώσουν τα χρέη του θανόντος ακόμη και με τη δική τους περιουσία.
Η μεταβατική διάταξη λειτουργεί ως «ασπίδα» για όσους κινδυνεύουν να βρεθούν εγκλωβισμένοι σε κληρονομιές με χρέη
Η προθεσμία εκπνέει στις 22 Νοεμβρίου 2026 και αφορά κληρονόμους προσώπων που είχαν αποβιώσει έως τις 22 Μαΐου 2026, ημερομηνία δημοσίευσης του νέου νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Με το νέο καθεστώς, όσοι δεν είχαν δηλώσει εμπρόθεσμα ότι αποδέχονται την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής μπορούν έως τις 22 Νοεμβρίου να ζητήσουν από το δικαστήριο τον διορισμό επιμελητή και πραγματογνωμόνων προκειμένου να πραγματοποιηθεί απογραφή της κληρονομιαίας περιουσίας. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται υπό δύο βασικές προϋποθέσεις:
• Κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης να μην έχει πραγματοποιηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου.
• Να μη συντρέχει λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα της απογραφής.
Στην πράξη, η μεταβατική διάταξη λειτουργεί ως «ασπίδα» για όσους έχασαν τις προηγούμενες προθεσμίες και κινδυνεύουν να βρεθούν εγκλωβισμένοι σε κληρονομιές στις οποίες τα χρέη είναι μεγαλύτερα από την περιουσία.
Τέσσερις μήνες για αποποίηση
Αλλαγές έρχονται και στη διαδικασία αποποίησης της κληρονομιάς. Η προθεσμία ορίζεται σε τέσσερις μήνες από τη στιγμή κατά την οποία ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή της κληρονομιάς και τον λόγο για τον οποίο καλείται ως κληρονόμος. Για τους κατοίκους εξωτερικού, η προθεσμία φθάνει το ένα έτος, ενώ όταν υπάρχει διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση ο χρόνος αρχίζει να μετρά από τη δημοσίευσή της.
Η μεγάλη τομή του νέου κληρονομικού δικαίου αφορά τα χρέη. Με το νέο σύστημα, ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός εάν το δηλώσει ρητά. Η κληρονομιαία περιουσία θα διαχωρίζεται από την ατομική περιουσία του κληρονόμου και θα εκκαθαρίζεται αυτοτελώς από δικηγόρο-εκκαθαριστή που θα ορίζει το δικαστήριο. Από την κληρονομιά θα εξοφλούνται πρώτα οι δανειστές και, εφόσον μετά την εκκαθάριση απομένει περιουσία, αυτή θα περνά στους κληρονόμους. Οι αλλαγές έρχονται στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, όταν τίθεται σε εφαρμογή ο βασικός κορμός του νέου κληρονομικού δικαίου.
Φόρος κληρονομιάς
Η προστασία από τα χρέη είναι η μία πλευρά του λογαριασμού για τους κληρονόμους.
Η άλλη είναι η φορολογία της περιουσίας που περνά στα χέρια τους, με τον φόρο να εξαρτάται από την αξία της κληρονομιάς και κυρίως από τον βαθμό συγγένειας με τον κληρονομούμενο.
Ο φόρος κληρονομιάς επιβάλλεται σε οποιασδήποτε φύσεως περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα και ανήκει σε ημεδαπούς ή σε αλλοδαπούς, καθώς και στην κινητή περιουσία που βρίσκεται στο εξωτερικό και ανήκει σε έλληνα ή σε αλλοδαπό υπήκοο που είχε την κατοικία του στην Ελλάδα. Υπόχρεος για την υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς είναι ο κληρονόμος ή ο κληροδόχος ή ο νόμιμος αντιπρόσωπός του. Η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται μέσα σε εννέα μήνες, αν ο κληρονομούμενος πέθανε στην Ελλάδα ή μέσα σε ένα χρόνο, αν ο κληρονομούμενος πέθανε στο εξωτερικό ή οι κληρονόμοι ή οι κληροδόχοι διέμεναν κατά τον χρόνο θανάτου στο εξωτερικό.
Η προθεσμία αρχίζει κατά κανόνα από:
• τον θάνατο του κληρονομουμένου,
• τη δημοσίευση της διαθήκης ή
• τη δημοσίευση στον τύπο της δικαστικής απόφασης που κηρύσσει την αφάνεια ή
• τον θάνατο του υπόχρεου σε δήλωση, αν αυτός δεν υπέβαλε δήλωση ή ¢ τη λήξη της αναβολής όταν υπάρχει μετάθεση του χρόνου γένεσης φορολογικής υποχρέωσης (λόγω επιδικίας, συνένωσης της επικαρπίας με την ψιλή κυριότητα, αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, είσπραξης πνευματικών δικαιωμάτων, κ.λπ.).
Αφορολόγητα ποσά
Οι φορολογούμενοι, ανάλογα με τη συγγενική τους σχέση με τον κληρονομούμενο ή τον δωρητή, κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες, για καθεμιά από τις οποίες ισχύουν διαφορετικές φορολογικές κλίμακες με διαφορετικά αφορολόγητα ποσά και συντελεστές.
Πώς φορολογούνται οι κληρονομιές
Η πιο ευνοϊκή μεταχείριση ισχύει για την Α΄ κατηγορία, στην οποία ανήκουν οι στενοί συγγενείς, όπως σύζυγοι, παιδιά, εγγόνια και γονείς. Στην κατηγορία αυτή το αφορολόγητο φτάνει τις 150.000 ευρώ, ενώ στη συνέχεια εφαρμόζονται συντελεστές που ξεκινούν από 1% για φορολογητέα περιουσία άνω των 150.000 ευρώ και φτάνουν έως 10% όταν η περιουσία υπερβαίνει τις 600.000 ευρώ.
Στη Β΄ κατηγορία, όπου περιλαμβάνονται συγγενείς όπως αδέλφια, ανίψια και πεθερικά, το αφορολόγητο μειώνεται στις 30.000 ευρώ και οι φορολογικοί συντελεστές αυξάνονται από 5% για περιουσία άνω των 30.000 ευρώ έως 20% για ποσά που υπερβαίνουν τις 300.000 ευρώ.
Η μεγαλύτερη φορολογική επιβάρυνση επιβάλλεται στη Γ΄ κατηγορία, στην οποία υπάγονται πιο μακρινοί συγγενείς ή τρίτα πρόσωπα. Εκεί το αφορολόγητο περιορίζεται στις 6.000 ευρώ και οι συντελεστές φτάνουν έως και το 40%.
Ειδικό αφορολόγητο
Για θανάτους μετά τις 26 Ιανουαρίου 2010, όταν κληρονόμος είναι σύζυγος ή ανήλικο τέκνο του κληρονομουμένου, απαλλάσσεται από τον φόρο κληρονομιάς αξία κληρονομιαίας περιουσίας μέχρι 400.000 ευρώ για κάθε κληρονόμο (με αντίστοιχο περιορισμό των κλιμακίων υπολογισμού του φόρου της Α΄ κατηγορίας).
Η απαλλαγή ισχύει και στην περίπτωση που ο κληρονόμος είναι πρόσωπο με το οποίο ο κληρονομούμενος είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.
Για τη χορήγηση της απαλλαγής αυτής στον/στη σύζυγο του κληρονομουμένου ή στο πρόσωπο με το οποίο είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης ισχύει η προϋπόθεση της πενταετούς συμβίωσης η οποία λύθηκε με τον θάνατό του.
Πρώτη κατοικία
Σε περίπτωση απόκτησης πρώτης κατοικίας μέσω κληρονομιάς προβλέπεται απαλλαγή για αξία έως 200.000 ευρώ για άγαμο ή ανήλικο και έως 250.000 ευρώ για έγγαμο. Τα όρια αυτά αυξάνονται ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών, με επιπλέον αφορολόγητο για κάθε τέκνο. Στην απαλλαγή περιλαμβάνονται και μία θέση στάθμευσης και ένας αποθηκευτικός χώρος έως 20 τετραγωνικά μέτρα ο καθένας, εφόσον αποκτώνται μαζί με το ακίνητο.
Αντίστοιχη απαλλαγή προβλέπεται και για οικόπεδο, με διαφορετικά όρια αξίας και πρόσθετες προσαυξήσεις για οικογένειες με παιδιά.
Συγκεκριμένα, χορηγείται απαλλαγή για οικόπεδο αξίας μέχρι 50.000 ευρώ για κάθε ανήλικο ή άγαμο και μέχρι 100.000 ευρώ για κάθε έγγαμο, προσαυξανόμενη κατά 10.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 15.000 ευρώ για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα.
Στις γονικές παροχές, η συγκεκριμένη απαλλαγή εφαρμόζεται μόνο για ενήλικα τέκνα.
Κοινοί λογαριασμοί
Οι κοινοί τραπεζικοί λογαριασμοί απαλλάσσονται από τον φόρο κληρονομιάς όταν, μετά τον θάνατο ενός συνδικαιούχου, τα χρήματα περνούν αυτοδίκαια στους υπόλοιπους δικαιούχους.
Η εξαίρεση αυτή αφορά μόνο την κληρονομιά και όχι δωρεές ή γονικές παροχές και δεν εφαρμόζεται σε λογαριασμούς που τηρούνται σε μη συνεργάσιμα φορολογικά κράτη.
Πώς πληρώνεται ο φόρος
Ο φόρος κληρονομιάς που προκύπτει βάσει αρχικής ή εμπρόθεσμης τροποποιητικής δήλωσης, καταβάλλεται σε 12 ίσες διμηνιαίες δόσεις, όχι μικρότερες των 500 ευρώ, πλην της τελευταίας.
Aν ο κληρονόμος είναι ανήλικος, ο αριθμός των δόσεων διπλασιάζεται, με την προϋπόθεση ότι κάθε δόση δεν θα είναι μικρότερη των 500 ευρώ πλην της τελευταίας.
