Ενώ οι αριστούχοι πολλαπλασιάζονται και οι πανεπιστημιακοί έλεγχοι γεμίζουν με «Α», η πραγματική ακαδημαϊκή προετοιμασία των φοιτητών φθίνει με γεωμετρική πρόοδο. Η αντίφαση αυτή δημιουργεί ένα εκπαιδευτικό «μαύρο κουτί», όπου οι υψηλές βαθμολογίες δεν αντικατοπτρίζουν πλέον την κατάκτηση της γνώσης, αλλά τη συμπίεση των ακαδημαϊκών κριτηρίων. Τα σύγχρονα πανεπιστήμια βρίσκονται μπροστά σε ένα παράδοξο…
Ανησυχητική πτώση των ακαδημαϊκών προτύπων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση παγκοσμίως, επισημαίνοντας το χάσμα ανάμεσα στους υψηλούς βαθμούς και τις πραγματικές γνώσεις των φοιτητών
Περισσότεροι από 1.800 καθηγητές μαθηματικών και φυσικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα δημόσια πανεπιστημιακά συστήματα των ΗΠΑ, υπέγραψαν μια ανοιχτή επιστολή στην οποία περιγράφουν λεπτομερώς ένα δύσκολο πρόβλημα.
Επιστολή – κόλαφος
Οι πρωτοετείς φοιτητές, αναφέρουν, φτάνουν όλο και πιο συχνά χωρίς τις βασικές δεξιότητες που χρειάζονται για να επιτύχουν. Η πρόκληση έχει γίνει τόσο μεγάλη, προσθέτουν, που οι διδάσκοντες αναγκάζονται να ξαναδιδάξουν μαθηματικά επιπέδου γυμνασίου.
Σύμφωνα με τον Economist η επιστολή αποτελεί την πιο πρόσφατη εξέλιξη σε μια διαμάχη που διευρύνεται σχετικά με την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις πρακτικές εισαγωγής στα πανεπιστήμια — και το επίπεδο γνώσεων των νέων της Αμερικής.
Για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων πέρα από τις μεμονωμένες πανεπιστημιακές αναφορές, τα στοιχεία της «Έρευνας για τις Δεξιότητες των Ενηλίκων» του ΟΟΣΑ (με αποτελέσματα που δημοσιεύθηκαν στα τέλη του 2024) προσφέρουν μια σαφή χαρτογράφηση.
Το εκπαιδευτικό σοκ της νέας εποχής
Εξετάζοντας δείγμα φοιτητών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στις πλούσιες χώρες περίπου το 8% των φοιτητών παρουσιάζει επιδόσεις στον γραμματισμό και την αριθμητική που δεν ξεπερνούν το επίπεδο ενός 10χρονου παιδιού. Το ποσοστό των φοιτητών με εξαιρετικά χαμηλές επιδόσεις στον αλφαβητισμό έχει υπερδιπλασιαστεί σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία.
Οι ακαδημαϊκοί διαπίστωσαν επίσης ότι ο αριθμός των πρωτοετών φοιτητών που εισέρχονταν με μαθηματικές δεξιότητες κάτω από το επίπεδο του λυκείου είχε αυξηθεί σχεδόν τριάντα φορές μέσα σε πέντε χρόνια, φτάνοντας σχεδόν τον έναν στους οκτώ.
Οι καθηγητές προειδοποιούν για φοιτητές λογοτεχνίας που φαίνονται ανήμποροι να διαβάσουν ένα βιβλίο μέχρι το τέλος. Αυτά τα προβλήματα δεν αναφέρονται μόνο στα δημόσια πανεπιστήμια. Στο Χάρβαρντ, ορισμένοι καθηγητές ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών δηλώνουν ότι αισθάνονται υποχρεωμένοι να συντομεύουν τα κείμενα.
Η πτώση των ακαδημαϊκών επιδόσεων δεν ξεκινά στα πανεπιστήμια, αλλά αποτελεί κληρονομιά των προβλημάτων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ο αντίκτυπος της πανδημίας του Covid-19 υπήρξε καταλυτικός, καθώς το κλείσιμο των σχολείων διήρκεσε κατά μέσο όρο 20 εβδομάδες παγκοσμίως, δημιουργώντας μαθησιακά κενά τέτοιας έκτασης που ορισμένοι μαθητές έφταναν στο πανεπιστήμιο σαν «να μην είχαν πάει ποτέ στο λύκειο».
Μια μακροχρόνια πτώση
Ωστόσο, οι διεθνείς δείκτες (όπως το NAEP στις ΗΠΑ και οι εξετάσεις PISA διεθνώς) αποδεικνύουν ότι η εκπαιδευτική οπισθοδρόμηση είχε ξεκινήσει ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2010. Χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, οι Κάτω Χώρες και η Νέα Ζηλανδία καταγράφουν μακροχρόνια πτώση.
Οι αιτίες περιλαμβάνουν:
- Δημογραφικές και κοινωνικές μεταβολές: Η αύξηση της μετανάστευσης εισάγει στα συστήματα μαθητές από φτωχότερα στρώματα που συχνά μιλούν άλλη γλώσσα στο σπίτι.
- Εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις: Η αντικατάσταση των παραδοσιακών προγραμμάτων σπουδών και η αποδυνάμωση των συστημάτων λογοδοσίας υπέρ των «ήπιων δεξιοτήτων» (soft skills) μείωσαν την εμπέδωση συγκεκριμένων γνώσεων.
- Η επίδραση των οθονών: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η ψηφιακή ψυχαγωγία έχουν αντικαταστήσει την ανάγνωση βιβλίων. Στις ΗΠΑ, το ποσοστό των 9χρονων που διαβάζουν βιβλία στον ελεύθερο χρόνο τους μειώθηκε από 60% τη δεκαετία του 1990 σε μόλις 37% σήμερα, επηρεάζοντας την ικανότητα ανάγνωσης μακρών και σύνθετων κειμένων.
Κατεβάζουν τον πήχη
Μπροστά σε αυτή τη σχολική υποχώρηση, τα πανεπιστήμια δεν λειτούργησαν ως αναχώματα. Αντίθετα, η ανάγκη τους να διατηρήσουν υψηλό αριθμό εγγραφών, ειδικά σε μια περίοδο που ο πληθυσμός των 18χρονων πλησιάζει στο αποκορύφωμά του, οδήγησε σε χαλάρωση των κριτηρίων.
Εδώ και δεκαετίες, οι επικριτές κατηγορούν τους υπεύθυνους των κολλεγίων και των πανεπιστημίων ότι χαμηλώνουν τα κριτήρια εισαγωγής για να εκμεταλλευτούν την αυξανόμενη ζήτηση.
Η σημαντικότερη θεσμική αλλαγή στις ΗΠΑ ήταν η μαζική κατάργηση των υποχρεωτικών εισαγωγικών εξετάσεων (SAT και ACT). Ενώ προ πανδημίας το 50% των ιδρυμάτων απαιτούσε αυτές τις εξετάσεις, σήμερα το ποσοστό αυτό έχει πέσει στο 10%.
Η αλλαγή αυτή, που δικαιολογήθηκε εν μέρει λόγω της πανδημίας και εν μέρει με το επιχείρημα της μείωσης των φυλετικών διακρίσεων, μετέτρεψε τη διαδικασία εισαγωγής σε ένα μη διαφανές «μαύρο κουτί». Χωρίς τις τυποποιημένες εξετάσεις, οι υπεύθυνοι εισαγωγών βασίζονται στους βαθμούς του λυκείου (οι οποίοι έχουν υποστεί τεράστιο πληθωρισμό) και στα δοκίμια αιτήσεων, τα οποία πλέον στερούνται αξίας καθώς μπορούν εύκολα να δημιουργηθούν μέσω εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η πίεση για χαλάρωση των προτύπων συνεχίζεται και εντός του πανεπιστημίου, οδηγώντας σε μια πρωτοφανή συμπίεση των βαθμολογιών προς τα πάνω:
- Στη Βρετανία: Το 2025, περίπου το 30% των αποφοίτων έλαβε πτυχίο πρώτης τάξης (First Class Honours), σε σύγκριση με μόλις 7% το 1995.
- Στο Yale: Το 79% των βαθμών που απονεμήθηκαν το 2022-23 ήταν «A» ή «A-», με το ποσοστό αυτό να ξεπερνά το 80% στις ανθρωπιστικές και εκπαιδευτικές σπουδές.
- Στο Χάρβαρντ: Επίσημες εκθέσεις αναφέρουν ότι το σύστημα βαθμολόγησης έχει καταστεί σχεδόν άνευ σημασίας ως ακαδημαϊκό μέτρο.
Η επέλαση της AI στα πανεπιστήμια
Το τελειωτικό χτύπημα στην ακαδημαϊκή ακεραιότητα φαίνεται να επιφέρει η εμφάνιση της Γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AI). Στη Βρετανία, το 94% των προπτυχιακών φοιτητών χρησιμοποιεί AI για τις εργασίες του, ενώ το 12% παραδέχεται ότι αντιγράφει αυτούσιο κείμενο.
Στις ΗΠΑ, έρευνες δείχνουν ότι η κυκλοφορία του ChatGPT στα τέλη του 2022 οδήγησε σε κατακόρυφη αύξηση των βαθμών «Α» κατά 13 ποσοστιαίες μονάδες (περίπου 30%) σε μαθήματα που απαιτούν συγγραφή και προγραμματισμό, καθώς η αντιγραφή προς το παρόν αποδίδει και τα εργαλεία εντοπισμού είναι αναξιόπιστα.
Ακαδημαϊκοί αρχίζουν να υποστηρίζουν ότι οι φοιτητές ίσως δεν χρειάζονται πλέον ισχυρές βασικές δεξιότητες, αφού στο μέλλον η εργασία τους θα αφορά την τροποποίηση των αποτελεσμάτων της AI. Ωστόσο, η στάση αυτή δεν αποτελεί ρεαλισμό αλλά συνθηκολόγηση, υποσκάπτοντας τα θεμέλια της ανώτατης εκπαίδευσης και μετατρέποντας τους τίτλους σπουδών σε κενά περιεχομένου πιστοποιητικά.
