Με ιθύνων νου τον σύμβουλο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις, Μασάντ Μπούλος, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ομαλοποιήσουν την κατάσταση στην εμπόλεμη Λιβύη ώστε να μπορούν οι αμερικανικές εξορυκτικές να επωφεληθούν ανεμπόδιστα από τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας. Η κατάσταση όμως μοιάζει με κύβο του κιούμπρικ.
H κατάσταση στη Λιβύη σήμερα είναι χαοτική, καθώς στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο στρατόπεδα και ισχυρές πολιτοφυλακές που λειτουργούν ως πρόσθετα κέντρα εξουσίας.
Στα δυτικά, με κέντρο την Τρίπολη υπό τον έλεγχο του πρωθυπουργού Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, έχουν ξεσπάσει βίαιες διαδηλώσεις εξαιτίας της επιδείνωσης των συνθηκών διαβίωσης. Την ίδια στιγμή μια σειρά επιδρομών με μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξε ενεργειακές και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στην πόλη Ζαουίγια, δυτικά της Τρίπολης.
Στα ανατολικά, κοντά στη Βεγγάζη, η οποία βρίσκεται υπό την εξουσία του ισχυρού άνδρα Χαλίφα Χάφταρ, άγνωστοι δράστες δολοφόνησαν τον υποστράτηγο Φάουζι αλ-Μανσούρι, επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών του Χάφταρ.
Το τρίτο στρατόπεδο είναι οι πολιτοφυλακές που έχουν ισχυροποιηθεί πολύ έχοντας αποκτήσει τον έλεγχο της οικονομίας στη δυτική Λιβύη, σε τέτοιο βαθμό ώστε ο Αμπντούλ Τζαλίλ Μαγιούφ, σύμβουλος ενεργειακών υποθέσεων στην πρώην λιβυκή κυβέρνηση, να αναρωτιέται κατά πόσον οι Αμερικανοί αποσκοπούν ακόμη και να τις αναβαθμίσουν στην περιοχή.
Οι Αμερικανοί βλέπουν τις δυσκολίες
Η Ουάσιγκτον αποσκοπεί να επιβληθεί ένας διακανονισμός κατανομής της εξουσίας μεταξύ ανατολής και δύσης, ο οποίος θα ενοποιεί τους θεσμούς και θα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα.
Πράγματι, όπως σημείωσε πρόσφατα η η Χάνα Τέτε, απεσταλμένη του ΟΗΕ στη Λιβύη οι εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης και η λαϊκή δυσαρέσκεια αποκάλυψαν τις συνέπειες του «θεσμικού κατακερματισμού», της κακοδιαχείρισης των πόρων, των ανεπαρκών επενδύσεων και της ανύπαρκτης συντονισμένης λήψης αποφάσεων.
Η προειδοποίηση της Τέτε σχετικά με την ευθραυστότητα της κατάστασης ασφαλείας κατά μήκος της δυτικής ακτής -όπου ανταγωνίζονται ένοπλες ομάδες που συνδέονται με τη διακίνηση ναρκωτικών, ανθρώπων και καυσίμων- επαναφέρει τα άρρητα ερωτήματα σχετικά με τις ένοπλες πολιτοφυλακές που έχουν καταστεί μέρος της σημερινής λιβυκής πραγματικότητας.
Ο Μπούλος δήλωσε ότι οι επιθέσεις που προαναφέρθηκαν «υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενοποιημένους, επαγγελματικούς στρατιωτικούς θεσμούς και θεσμούς ασφαλείας, ικανούς να παρέχουν ασφάλεια στον λιβυκό λαό».
Μέχρι στιγμής, ο Μπούλος έχει καταφέρει να φέρει κοντά στρατιωτικούς διοικητές από την ανατολική και τη δυτική Λιβύη, τόσο σε κοινές ασκήσεις όσο και σε διμερείς συναντήσεις. Επίσης, ο Μπούλος κατάφερε να ενοποιήσει τον προϋπολογισμό για πρώτη φορά έπειτα από 13 χρόνια,
Ωστόσο, αυτές οι πρώιμες προσπάθειες απέχουν πολύ από μια πραγματική ενοποίηση των στρατιωτικών θεσμών, σύμφωνα με ανάλυση του Αιγύπτιο δημοσιογράφο Κάλεντ Μαχμούντ στο Responsible Statecraft. Η σύγκρουση μεταξύ Βεγγάζης και Τρίπολης για τα έσοδα από το πετρέλαιο και τη διοίκηση της κεντρικής τράπεζας συνεχίζεται. Χωρίς πρόοδο σε αυτό το μέτωπο, υπάρχουν ελάχιστες ελπίδες για την επίτευξη μιας διαρκούς πολιτικής λύσης.
Οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται ότι η επιδεινούμενη κατάσταση ασφαλείας θα μπορούσε να υπονομεύσει την ειρηνευτική τους πρωτοβουλία.
O Μοχάμεντ αλ-Χανίς, μέλος της λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων για τη Ζαουίγια υποστηρίζει ότι η επιτυχία οποιουδήποτε πολιτικού διακανονισμού θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της αμερικανικής κυβέρνησης να ασκήσει ισχυρή και ισορροπημένη πίεση σε όλες τις πλευρές. Η αποτυχία σε αυτό το μέτωπο, σημείωσε, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα ένοπλη κλιμάκωση, οδηγώντας σε ακόμη βαθύτερο διχασμό από τον σημερινό.
Ζαουίγια: Μια δοκιμαστική κίνηση
Ενδεικτικό του αμερικανικού αδιεξόδου είναι ο κίνδυνος που διατρέχουν οι ενεργειακές και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στην πόλη Ζαουίγια. Η Ζαουίγια βρίσκεται περίπου 25 μίλια δυτικά της Τρίπολης και φιλοξενεί το μεγαλύτερο εν λειτουργία διυλιστήριο της Λιβύης. Δεν είναι, επομένως, απλώς μια ακόμη προβληματική πόλη. Δεν είναι απλώς μια πόλη που αντιμετωπίζει προβλήματα και κατά την εκτίμηση του Κάλεντ, αλλά μια κρίσιμη δοκιμασία για την πρωτοβουλία του Μπούλος.
Το μέλλον της κατάστασης ασφαλείας στη Ζαουίγια είναι σημαντικό για τον Μπούλος και φυσικά για την αμερικανική εταιρεία General Electric, η οποία ανακοίνωσε ότι απομακρύνει τους τεχνικούς της από έναν σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στη Ζαουίγια έως ότου βελτιωθεί η κατάσταση ασφαλείας.
Οποιαδήποτε κλιμάκωση εκεί θα αποδυνάμωνε τη θέση του Ντμπεϊμπά και θα αύξανε την ευθραυστότητα του περιβάλλοντος ασφαλείας στα δυτικά. Αυτό απειλεί άμεσα την αμερικανική πρωτοβουλία, η οποία βασίζεται στη διατήρηση της εύθραυστης σταθερότητας της χώρας.
Η Ζαουίγια απέδειξε ότι η διάσταση της ασφάλειας στην πρωτοβουλία του Μπούλος είναι σε κάποιον βαθμό ανεπαρκώς ανεπτυγμένη, όπως κατέδειξε με τον πλέον παραστατικό τρόπο η ταχεία αποχώρηση της GE από τις εγκαταστάσεις εκεί. Η αποχώρηση αυτή θα πρέπει να αποτελέσει προειδοποιητικό καμπανάκι για τον Μπούλος, καθώς επιχειρεί να πείσει και άλλες αμερικανικές εταιρείες να επιστρέψουν στη Λιβύη.
Εάν ο Ντμπεϊμπά επιχειρήσει να εισβάλει στη Ζαουίγια και να επιβάλει τον έλεγχό του, η πρωτοβουλία θα βρεθεί υπό ακραία πίεση, καθώς η αναμενόμενη αποτυχία του θα σημαίνει αναγκαστικά ότι δεν αποτελεί την αξιόπιστη πλευρά που μπορεί να επιφέρει σταθερότητα.
Από την οπτική του ειδικού σε θέματα πετρελαίου Άχμεντ αλ-Σεχάτι, η πρωτοβουλία του Μπούλος δεν έχει σχεδιαστεί για να επιλύσει τις βαθύτερες αιτίες της λιβυκής σύγκρουσης, αλλά αντιθέτως αποσκοπεί, με πραγματιστικό τρόπο, στο προσωρινό πάγωμα της σύγκρουσης και στην προστασία των ροών πετρελαίου.
Η διευθέτηση αυτή ενδέχεται, σύμφωνα με τον αλ-Σεχάτι, να καταφέρει να αποτρέψει στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ των ελίτ και να σταθεροποιήσει τη ροή κεφαλαίων, αλλά μακροπρόθεσμα παραμένει εύθραυστη
Απόκλιση προτεραιοτήτων
Ο Αιγύπτιος δημοσιογράφος υπογραμμίζει και την απόκλιση προτεραιοτήτων ΟΗΕ και ΗΠΑ.
Η συμβιβαστική συμφωνία του Μπούλος δεν έχει δημοσιοποιηθεί, όμως δημοσιεύματα υποδηλώνουν ότι θα τοποθετούσε τον Σαντάμ στην ηγεσία του Προεδρικού Συμβουλίου, το οποίο θα κυβερνούσε παράλληλα με τον Ντμπεϊμπά ως πρωθυπουργό.
Ενώ ο ΟΗΕ εργάζεται για την ενοποίηση των θεσμών ασφαλείας και των εκτελεστικών θεσμών, προετοιμάζοντας το έδαφος για τις επί μακρόν καθυστερημένες εκλογές, ο Μπούλος επιδιώκει απλώς μια πολιτική και οικονομική συναίνεση μεταξύ των υφιστάμενων κέντρων εξουσίας. Σε μια έμμεση κριτική προς την πορεία που ακολουθεί ο Μπούλος, η Τέτε εκτίμησε ότι «η δημιουργία παράλληλων οδών και πρωτοβουλιών μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για σπατάλη χρόνου και αναζήτηση εναλλακτικών πλατφορμών, κάτι που θα πρέπει να αποφεύγεται».
Ο Αμπντούλ Τζαλίλ Μαγιούφ, σύμβουλος ενεργειακών υποθέσεων στην πρώην λιβυκή κυβέρνηση, προειδοποίησε ότι η ισορροπία δυνάμεων επί του πεδίου έχει αλλάξει πλήρως σε σύγκριση με το 2015, όταν η συμφωνία του Σκιράτ άνοιξε τον δρόμο για τις διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Τι ακολουθεί;
Το τελικό ερώτημα, λοιπόν, είναι εάν μπορεί ο Μπούλος να ενοποιήσει τους θεσμούς και να διαμορφώσει μια πολιτική συμφωνία χωρίς προηγουμένως να έχει εξασφαλίσει το απαραίτητο περιβάλλον ασφαλείας.
Τόσο η αποχώρηση των ανθρώπων από την Ζαουίγια, όσο και η δολοφονία του συνεργάτη του Χάφταρ στα ανατολικά άνοιξε ξανά πληγές που σχετίζονται με την αντιτρομοκρατία και οι οποίες, σύμφωνα με πολλούς παρατηρητές, θεωρούνταν ότι είχαν επουλωθεί.
Ο Μπούλος ασφαλώς θα βρει εταίρους για την πρωτοβουλία του και ίσως καταλήξει αργότερα σε μια συμφωνία, όμως το δίλημμα της διασφάλισης της εφαρμογής της παραμένει.
Παρότι η πρωτοβουλία του ΟΗΕ δεν είναι απολύτως αποτελεσματική και αντιμετωπίζει δυσκολίες στο να πείσει τους τοπικούς εταίρους, τουλάχιστον δίνει μεγαλύτερη προσοχή στον κίνδυνο που ενέχει η κατάσταση ασφαλείας.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής έχει αποτύχει να διαλύσει τις πολιτοφυλακές και να απομακρύνει τους μισθοφόρους και τις ξένες δυνάμεις από τη Λιβύη.
Ορισμένοι Λίβυοι αντιμετωπίζουν με καχυποψία την πρωτοβουλία του Μπούλος, θεωρώντας την μέσο ανακύκλωσης των κυβερνώντων ελίτ που ευθύνονται για τη θεσμική αποτυχία στη χώρα και διατήρησης των «δεινοσαύρων» που αρνούνται να εξαφανιστούν.
Ως εκ τούτου, καταλήγει ο Κάλεντ, ο Μπούλος πρέπει να αποδώσει μεγαλύτερη σημασία στην ασφάλεια και τον στρατό. Εξάλλου, αυτή είναι η σημαντικότερη διάσταση της φιλόδοξης προσπάθειάς του να εξασφαλίσει μια πολιτική λύση στον πόλεμο, η οποία ασφαλώς δεν θα επιτύχει ελλείψει μιας δύναμης που θα την προστατεύει.
IN.GR
