Η Νέα Υόρκη έδωσε αυτή την εβδομάδα το στίγμα της επόμενης παγκόσμιας Διάσκεψης για το Κλίμα, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου στην Αττάλεια. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν η χρηματοδότηση της κλιματικής δράσης, η προστασία από τα ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και συγκεκριμένες παρεμβάσεις στα κτίρια, τη διαχείριση αποβλήτων και την κυκλική οικονομία.
Στις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και της Climate Week συμμετείχε και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου. Ο Έλληνας υπουργός εκπροσώπησε τη χώρα στη συνάντηση υψηλού επιπέδου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για την Κλιματική Δράση και τη Δίκαιη Μετάβαση, ενώ συναντήθηκε με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Βόπκε Χούκστρα, με αντικείμενο τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες ενόψει της COP31.
Τι αλλάζει για κτίρια, απόβλητα και κυκλική οικονομία
Η λέξη που επιχειρεί να βάλει στο επίκεντρο η τουρκική προεδρία της COP31 είναι η «εφαρμογή». Η λογική είναι ότι, μετά από χρόνια νέων στόχων και δεσμεύσεων, το βάρος πρέπει πλέον να μεταφερθεί στο πώς αυτές θα μετατραπούν σε έργα και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Αυτό εξηγεί γιατί ανάμεσα στους στόχους που παρουσιάστηκαν ενόψει της Αττάλειας υπάρχουν ορισμένοι που αφορούν πολύ άμεσα την καθημερινότητα των πόλεων.
Μέχρι το 2035 επιδιώκεται να περιοριστεί κατά το ήμισυ η αύξηση των αποβλήτων παγκοσμίως, ενώ για τα κτίρια τίθεται στόχος μείωσης της έντασης της ενεργειακής κατανάλωσης κατά τουλάχιστον 25%. Παράλληλα, προωθείται η αύξηση της παγκόσμιας κυκλικής χρήσης υλικών στο 15%.
Το τελευταίο δεν είναι καθόλου δευτερεύον. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε η προεδρία της COP31, η επίτευξη του στόχου για την κυκλική οικονομία θα μπορούσε να συνδεθεί με μείωση εκπομπών της τάξης των 8,5 έως 10 δισ. τόνων CO2.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει για πρώτη φορά δυναμικά στην κλιματική ατζέντα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα νέα στοιχεία της COP31 είναι η προσπάθεια να μπει στην παγκόσμια κλιματική συζήτηση και το αυξανόμενο περιβαλλοντικό αποτύπωμα της τεχνητής νοημοσύνης.
Η Τουρκία παρουσίασε στη Νέα Υόρκη πρωτοβουλία για μια διεθνή πολιτική δέσμευση σχετικά με την ανάπτυξη υποδομών AI κατά τρόπο συμβατό με τους παγκόσμιους κλιματικούς στόχους.
Το ζήτημα αφορά πρωτίστως την ταχύτατη αύξηση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας των data centers, αλλά δεν σταματά εκεί. Η συζήτηση αγγίζει πλέον την προέλευση της ενέργειας που χρησιμοποιούν, την ανάγκη μεγαλύτερης διαφάνειας από τις εταιρείες και, ευρύτερα, το περιβαλλοντικό κόστος μιας τεχνολογίας της οποίας οι υποδομές αναπτύσσονται πολύ ταχύτερα από το κανονιστικό πλαίσιο που τις περιβάλλει.
Κατά τις συζητήσεις την προηγούμενη εβδομάδα αναδείχθηκε παράλληλα ένα πρόβλημα που γίνεται όλο και πιο έντονο όσο αυξάνονται οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: τα ηλεκτρικά δίκτυα δεν αναπτύσσονται με την ίδια ταχύτητα.
Περισσότερα από 2.500 GW έργων ΑΠΕ βρίσκονται σήμερα παγκοσμίως σε αναμονή για σύνδεση στα δίκτυα, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο ΟΗΕ. Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα ανακοινώθηκε ο Παγκόσμιος Επιταχυντής Ηλεκτρικών Δικτύων (Global Grids Accelerator) με αρχική εστίαση στην Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία. Στόχος είναι να φέρει στο ίδιο τραπέζι κυβερνήσεις, χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και τεχνικούς φορείς ώστε ώριμα έργα ηλεκτρικών δικτύων να φτάνουν ταχύτερα στη χρηματοδότηση και την κατασκευή.
Το θέμα έχει σαφή ευρωπαϊκή αλλά και ελληνική διάσταση. Η αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ δεν αρκεί εάν δεν συνοδεύεται από δίκτυα, αποθήκευση και διασυνδέσεις ικανά να μεταφέρουν την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια εκεί όπου χρειάζεται.
Στο επίκεντρο η προστασία από τα ακραία καιρικά φαινόμενα
Ακόμη μεγαλύτερο βάρος επιχειρείται να δοθεί στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η συζήτηση έχει αλλάξει αισθητά σε σχέση με προηγούμενες COP καθώς στο επίκεντρο τίθεται πλέον το εάν τα χρήματα φτάνουν στις χώρες και εάν τελικά προστατεύουν ανθρώπους, υποδομές και οικονομίες.
Χαρακτηριστική ήταν η παρέμβαση των Μαλδίβων στη Νέα Υόρκη, που ζήτησαν η επιτυχία της χρηματοδότησης να μετριέται με πολύ πρακτικά κριτήρια, δηλαδή εάν οι κοινότητες είναι ασφαλέστερες, οι υποδομές ανθεκτικότερες και οι οικονομίες καλύτερα προετοιμασμένες για το επόμενο ακραίο φαινόμενο.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η πρωτοβουλία Early Warnings for All. Περισσότερες από 160 χώρες λαμβάνουν ήδη άμεση υποστήριξη, ενώ έχουν κινητοποιηθεί περίπου 2 δισ. δολάρια με στόχο έως το τέλος του 2027 όλοι οι άνθρωποι στον πλανήτη να καλύπτονται από συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Στα 1,3 τρισ. δολάρια ο πήχης για την κλιματική χρηματοδότηση
Η χρηματοδότηση βρέθηκε ψηλά στην ατζέντα των συζητήσεων στη Νέα Υόρκη, καθώς εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλο κενό μεταξύ των κεφαλαίων που απαιτούνται για την κλιματική δράση και εκείνων που είναι σήμερα διαθέσιμα, κυρίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες επανέφερε τον στόχο η διεθνής κλιματική χρηματοδότηση να φτάσει τα 1,3 τρισ. δολάρια ετησίως έως το 2035, με τουλάχιστον 300 δισ. δολάρια τον χρόνο να κινητοποιούνται για τις αναπτυσσόμενες χώρες.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη χρηματοδότηση έργων προσαρμογής, από την προστασία απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα και τις ανθεκτικές υποδομές μέχρι τα ηλεκτρικά δίκτυα και τις επενδύσεις στην πράσινη βιομηχανία.
Στην ίδια κατεύθυνση, η προεδρία της COP31 προωθεί το Climate Implementation Bridge, έναν μηχανισμό που θα συνδέει τους εθνικούς κλιματικούς στόχους με συγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια, ώστε να διευκολύνεται η πρόσβασή τους σε χρηματοδότηση.
Κρίσιμα ορυκτά και μια νέα πλευρά της «δίκαιης μετάβασης
Μία ακόμη πρωτοβουλία που πέρασε σχετικά χαμηλά από τα ραντάρ αφορά τα κρίσιμα ορυκτά. Η ζήτηση για χαλκό, λίθιο, νικέλιο και κοβάλτιο αναμένεται να αυξηθεί πολύ έντονα τα επόμενα χρόνια καθώς αναπτύσσονται ηλεκτρικά δίκτυα, μπαταρίες και άλλες καθαρές τεχνολογίες. Ο ΟΗΕ προωθεί νέο μηχανισμό υποστήριξης που αρχικά θα αφορά τη Γουινέα, την Ινδονησία, τη Μαδαγασκάρη, τη Νιγηρία, τη Ζάμπια και τη Ζιμπάμπουε.
Η συζήτηση για τα κρίσιμα ορυκτά στρέφεται παράλληλα στους όρους με τους οποίους θα αναπτυχθούν οι εξορύξεις στις χώρες παραγωγής. Στόχος είναι μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής αξίας να παραμένει στις τοπικές οικονομίες, με δημιουργία θέσεων εργασίας και αυστηρότερες περιβαλλοντικές και κοινωνικές προδιαγραφές.
Σε αυτό το πλαίσιο διευρύνεται και η συζήτηση για τη «δίκαιη μετάβαση», η οποία πλέον ξεπερνά το ζήτημα των εργαζομένων στις περιοχές άνθρακα και λιγνίτη και επεκτείνεται στις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης.
Το ραντεβού της Αττάλειας και οι εκκρεμότητες
Η COP31 θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου, αλλά το επόμενο κρίσιμο ραντεβού προηγείται. Από τις 5 έως τις 8 Οκτωβρίου, Φίτζι, Τουβαλού και Αυστραλία διοργανώνουν την επίσημη Pre-COP στον Ειρηνικό, όπου αναμένεται να φανεί πόσο κοντά μπορούν να έρθουν οι κυβερνήσεις στα δυσκολότερα ζητήματα πριν φτάσουν στην Τουρκία.
Και οι εκκρεμότητες είναι αρκετές. Οι συνομιλίες της Βόννης τον Ιούνιο δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία σε κρίσιμα θέματα, μεταξύ των οποίων οι δείκτες για τον Παγκόσμιο Στόχο Προσαρμογής.
Υπάρχει επιπλέον μία ασυνήθιστη θεσμική ισορροπία. Η Τουρκία φιλοξενεί και έχει την προεδρία της COP31, ενώ η Αυστραλία έχει αναλάβει να ηγηθεί των διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων, αποτέλεσμα του συμβιβασμού που έληξε την αντιπαράθεση των δύο χωρών για τη διοργάνωση της Διάσκεψης.
Στο ευρωπαϊκό μέτωπο υπάρχει και η εκκρεμότητα της Κύπρου. Στη συνάντησή του με τον Βόπκε Χούκστρα στη Νέα Υόρκη, ο Σταύρος Παπασταύρου επανέφερε το ζήτημα της συμμετοχής και των 27 κρατών – μελών στη Σύνοδο Ηγετών, επικρίνοντας το γεγονός ότι η τουρκική διοργάνωση δεν έχει μέχρι στιγμής προσκαλέσει τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη.
INSIDER.GR
