Μπορεί η ΕΕ να έχει πολλά προβλήματα, από τον προϋπολογισμό, την άμυνα έως τις υβριδικές επιθέσεις από τη Ρωσία και το εμπόριο με την Κίνα, ωστόσο άλλο είναι το θέμα που κυριαρχεί στους διαδρόμους των Βρυξελλών. Η ριψοκίνδυνη απόφαση του Πέδρο Σάντσεθ να πάει σε εκλογές στην Ισπανία.
Σάντσεθ: «Το ανάχωμα που συγκρατεί την τάση της ευρωπαϊκής Δεξιάς να φλερτάρει με την ακροδεξιά»
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή της η ισπανική έκδοση της Huffington Post, η ανακοίνωση του Ισπανού πρωθυπουργού έχει προκαλέσει πολιτικό σεισμό σε ένα περιβάλλον που δεν μπορεί να αποκολληθεί από την προβλεψιμότητα και το status quo. Σαν μια «φούσκα» γεμάτη νερό. Η βελόνα την έσκασε και προκάλεσε τρικυμία.
Πέδρο Σάντσεθ: Ο σοσιαλδημοκράτης ηγέτης με πραγματική ισχύ
Οι εκλογές στην Ισπανία δεν είναι εθνική υπόθεση, σημειώνει η δημοσιογράφος Κάρμεν Ρενγκέλ της ΗΡ. Ο Πέδρο Σάντσεθ έλαβε μια απόφαση «όλα ή τίποτα», η οποία έχει παγκόσμιες προεκτάσεις. Και γιατί είναι η «Νέμεσις» του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και γιατί ξεχωρίζει ως ο μοναδικός σοσιαλδημοκράτης ηγέτης στην Ευρώπη με πραγματική ισχύ. Και μάλιστα σε μια ΕΕ που στρέφεται όλο και περισσότερο προς τα δεξιά. Αλλά στα ακροδεξιά.
Γιατί σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις μπορεί να υπάρχουν ή να υπάρξουν σε Δανία, Μάλτα, Σουηδία, αλλά δεν μπορούν να καθορίσουν εξελίξεις. Η Ισπανία μπορεί. Λόγω μεγέθους, πληθυσμού, οικονομίας και εδρών στο Ευρωκοινοβούλιο. Το PSOE του Πέδρο Σάνσεθ έχει 20 ευρωβουλευτές και την ηγεσία των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών με την Ιρατξέ Γκαρθία.
Επιπλέον, ο Ισπανός πρωθυπουργός έχει αναδειχθεί στα μάτια των εταίρων του στην ΕΕ σε σύμβολο της ευρωπαϊκής Αριστεράς. Οι ομοϊδεάτες του το Ίδρυμα Ευρωπαϊκών Προοδευτικών Μελετών τον έχουν χαρακτηρίσει «ανάχωμα που συγκρατεί την τάση της ευρωπαϊκής Δεξιάς να φλερτάρει με την ακροδεξιά».
Ο Πέδρο Σάντσεθ πριν από συνέντευξη Τύπου στο πρωθυπουργικό μέγαρο Μονκλόα / REUTERS/Juan Medina
Και αν το ισπανικό προπύργιο «πέσει», η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία στο σύνολό της κινδυνεύει να μείνει ακέφαλη και να στερηθεί τον ισχυρότερο πυλώνα της στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Και οι Βρυξέλλες θα διολισθήσουν προς έναν ραγδαία επεκτεινόμενο συντηρητισμό χωρίς αντίβαρα.
Έξω πάει καλά…
Σύμφωνα με τη ΗΡ, οι Βρυξέλλες παρακολουθούν τον «σαντσισμό» ως κάτι παράδοξο. Ο Πέδρο Σάντσεθ είναι ένας ηγέτης που χαίρει πολύ μεγάλου σεβασμού διεθνώς και αντιμετωπίζεται εχθρικά εντός των ισπανικών συνόρων.
Η διεθνής στάση του Ισπανού πρωθυπουργού συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη συναίνεση και τη μεγαλύτερη υποστήριξη από το εξωτερικό. Ο Βρετανός αναλύτής Άλαστερ Κάμπελ λέει: «Ο έξω κόσμος βλέπει στον Πέδρο Σάντσεθ κάτι που η Ισπανία δεν βλέπει». Εντός της ΕΕ θεωρείται τολμηρός πολιτικός ηγέτης και αφοσιωμένος ευρωπαϊστής.
Αλλά είναι ευάλωτος στο εσωτερικό της Ισπανίας. Και αυτό θα είναι το πεδίο της πολιτικής αναμέτρησης στις εκλογές της 29ης Νοεμβρίου. Η στεγαστική κρίση έχει προκαλέσει έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Και οι διαδηλώσεις για την έλλειψη προσιτής κατοικίας μπορούν να υπονομεύσουν τη στήριξη από την πλευρά της προοδευτικής βάσης. Ο Πέδρο Σάντσεθ φαίνεται έτοιμος να ρισκάρει, δίνοντας απαντήσεις στο νεανικό εκλογικό σώμα, που απαιτεί λύση στο στεγαστικό πρόβλημα.
Το ζήτημα της οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη έρχεται σε σύγκρουση με την πραγματικότητα που βιώνουν οι οικογένειες, παρά τις προσπάθειες της ισπανικής κυβέρνησης να προωθήσει την πράσινη μετάβαση και τον οικονομικό εκσυγχρονισμό. Και τα κοινωνικά ζητήματα θα είναι εξίσου καθοριστικά απέναντι στην απειλή που συνιστούν οι δυνάμεις της δεξιάς, που ζητούν περικοπές. Ο Σάντσεθ πρέπει να πείσει τους προοδευτικούς Ισπανούς για ζητήματα που αντιμετωπίσουν οι πολίτες και αλλού στην ΕΕ.
Πέδρο Σάντσεθ, ή η «Νέμεσις» του Τραμπ
Η εξωτερική πολιτική ωστόσο είναι το ισχυρό χαρτί στις ισπανικές εκλογές. Η συντάκτρια της ΗΡ θυμίζει εκείνο το ρητό: «Οι εκλογές δεν κερδίζονται με την εξωτερική πολιτική, σίγουρα μπορούν να χαθούν εξαιτίας της».
Και ο Πέδρο Σάντσεθ έκανε αμέσως μια σαφή επιλογή και έμεινε σταθερός σε αυτήν. Με τις ΗΠΑ να βρίσκονται σε κατάσταση οξυμένης παγκόσμιας έντασης και τους παραδοσιακούς διπλωματικούς κανόνες να έχουν καταρρεύσει, ο Σάντσεθ αποφάσισε να τοποθετηθεί ως ο βασικός επικριτής του Ντόναλντ Τραμπ. Αντέδρασε στις απειλές, εμπορικές και γεωπολιτικές, ωθώντας θεσμούς όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) να υποστηρίξουν ότι οι Ευρωπαίοι οφείλουν να στηρίξουν την Ισπανία απέναντι στις πιέσεις της Ουάσιγκτον.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός υπήρξε εξαρχής ο πιο σκληρός επικριτής του εμπορικού πολέμου δασμών που κήρυξε ο Λευκός Οίκος, υποστηρίζοντας τη λήψη αντιποίνων. Άσκησε δριμεία κριτική κατά την αποδοχή της τελικής συμφωνίας για τους δασμούς με την ΕΕ. Και τήρησε αδιάλλακτη στάση εντός του ΝΑΤΟ, αρνούμενος να αποδεχθεί τον στόχο του 5% του ΑΕΠ για τις αμυντικές δαπάνες, που επέβαλαν μονομερώς οι ΗΠΑ. Επίσης, ο Πέδρο Σάντσεθ απέρριψε κάθε συμμετοχή στον πόλεμο στο Ιράν.
Ήταν επίσης ο ηγέτης που υπερασπίστηκε τη αναγνώριση κράτους της Παλαιστίνης, στήριξε τις κατηγορίες περί γενοκτονίας κατά του Ισραήλ και τάχθηκε υπέρ της επιβολής κυρώσεων και της αναστολής συμφωνιών σε επίπεδο ΕΕ.
«Τώρα περισσότερο από ποτέ», το προεκλογικό σύνθημα του PSOE (Σοσιαλιστικό και Εργατικό Κόμμα της Ισπανίας) / REUTERS/Violeta Santos Moura
Τίποτα από αυτά δεν αρέσει στον Τραμπ, ούτε και στους υποστηρικτές του κατεστημένου στις Βρυξέλλες.
Τραμπ και ευρωπαϊκή ακροδεξιά
Ο Πέδρο Σάντσεθ χρησιμοποιεί τον «παράγοντα Τραμπ» ως καθρέφτη που αντικατοπτρίζει τι αντιπροσωπεύει η ακροδεξιά, ιδίως στην Ευρώπη. Και τοποθετούμενος απέναντι στον «τραμπισμό», στέλνει ένα μήνυμα στους ψηφοφόρους του: οι εκλογές της 29ης Νοεμβρίου δεν αφορούν μόνο την Ισπανία.
Αφορούν ποια πλευρά της ιστορίας επιλέγει η χώρα στην παγκόσμια αναμέτρηση μεταξύ της προοδευτικής δημοκρατίας και του αντιδραστικού αυταρχισμού. Αυτός ο ρόλος του, ως «ευρωπαϊκού αναχώματος» απέναντι στις υπερβολές άλλων δυνάμεων, προσδίδει στον σοσιαλιστή ηγέτη διεθνές κύρος.
Η Θέουτα σκιάζει τον Σάντσεθ
Η κάτασταση στη Θέουτα από την άλλη πλευρά έχει πλήξει την εικόνα της Ισπανίας στις Βρυξέλλες. Καθώς η ΕΕ εστιάζει έντονα στην ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων και τον έλεγχο της μετανάστευσης, οι κρίσεις στη Θέουτα προκαλούν ανησυχία —ιδίως στις πρωτεύουσες της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης. Αλλά και την Ιταλία.
Σε αυτό το ζήτημα ο Πέδρο Σάντσεθ είναι εγκλωβισμένος σε μια λεπτή ισορροπία. Από τη μία η ανθρωπιστική πραγματικότητα και από την άλλη τα ζητήματα ασφάλειας. Ο Ισπανός πρωθυπουργός γνωρίζει ότι οποιαδήποτε έξαρση της έντασης στη Θέουτα και τη Μελίγια κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από τη δεξιά για να κλονιστεί η αξιοπιστία του ως ηγέτη.
Η Ευρώπη απαιτεί αποφασιστικότητα, η αριστερή βάση στην Ισπανία ζητά ανθρωπισμό και σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα. Και ο Πέδρο Σάντσεθ θα βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί έως τις εκλογές.
Ισπανία και το μέλλον της ΕΕ
Οι πρόωρες εκλογές στην Ισπανία λειτουργούν ως πεδίο δοκιμασίας για τις αντιφάσεις που ενυπάρχουν στην ίδια την ΕΕ, επισημαίνει η Κάρμεν Ρενγκέλ της ΗΡ. Σε ιδεολογικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Και η κατάσταση στην Ισπανία αναδεικνύει το μεγάλο δίλημμα της κοινής ανάπτυξης: πώς να χρηματοδοτηθεί μια φιλόδοξη πράσινη μετάβαση και να διατηρηθεί η προοδευτική κοινωνική συνοχή, χωρίς να στραγγαλιστεί η οικονομία ή να πυροδοτηθούν κρίσεις κόστους διαβίωσης. Και απλουστευτικές λύσεις, τύπου άσπρο-μαύρο, δεν υπάρχουν.
REUTERS/Juan Medina
Ως πρωθυπουργός, ο Πέδρο Σάντσεθ προσπαθεί να επιτύχει το ακατόρθωτο, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως το «πρότυπο μαθητή» στη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων για την ανάκαμψη και ως ένθερμο υποστηρικτή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η προεκλογική του ρητορική είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα εστιάσει στην προβολή του σοσιαλδημοκρατικού μοντέλου ως του μόνου ικανού να διαχειριστεί την οικολογική μετάβαση χωρίς να αφήσει κανέναν στο περιθώριο.
Ωστόσο, εάν η δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής και τα ενοίκια κυριαρχήσει στην κάλπη, το μήνυμα προς τις Βρυξέλλες θα είναι καταλυτικό: ούτε καν μια αριστερή κυβέρνηση, που υποστηρίζεται από σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, δεν μπορεί να επιβιώσει απέναντι στη λαϊκή δυσαρέσκεια.
Παιχνίδι «όλα για όλα»
Ο Πέδρο Σάντσεθ, όταν προκήρυξε εκλογές, έκανε αυτό που γνωρίζει καλύτερα: τα παίζει όλα για όλα τη στιγμή που φαίνεται να έχει περιέλθει σε αδιέξοδο. Δίνει τη «μητέρα των μαχών», έχοντας προκαλέσει στις Βρυξέλλες κατάσταση ύψιστου συναγερμού.
Ο Πέδρο Σάντσεθ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ / REUTERS/Eduardo Munoz
Οι Βρυξέλλες γνωρίζουν ότι δεν πρόκειται απλώς για την επιλογή του επόμενου Ισπανού πρωθυπουργού. Διακυβεύεται η επιβίωση του μοναδικού σημαντικού σοσιαλδημοκράτη ηγέτη της ΕΕ, η επικύρωση (ή η απόρριψη) μιας εξωτερικής πολιτικής που ορθώνει το ανάστημά της απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ. Αλλά και η ανθεκτικότητα του βασικού αναχώματος απέναντι στο κύμα της ακροδεξιάς που συγκλονίζει την ήπειρο.
Ο Πέδρο Σάντσεθ έγραψε το βιβλίο «Manual de Resistencia» (Το Εγχειρίδιο της Αντίστασης). Αν επικρατήσει και διατηρήσει ενωμένο τον προοδευτικό συνασπισμό στην Ισπανία, θα καταφέρει κάτι πολύ μεγάλο. Θα αναδειχθεί σε ηγέτη τη Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Και το πολιτικό του κεφάλαιο θα επηρεάσει την πορεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωκοινοβουλίου.
Αν ηττηθεί, οι κραδασμοί θα ανατρέψουν τις υφιστάμενες ισορροπίες δυνάμεων στις Βρυξέλλες. Και εκλογική χρονιά που ξεκινάει στις 29 Νοεμβρίου για την Ευρώπη κάνει πολλούς να κρατάνε την αναπνοή τους.
IN.GR
