«Οτιδήποτε κάτω από το 50% θα θεωρηθεί αποτυχία», διακήρυττε προ μηνός ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, στην έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας-εξπρές ενόψει των σημερινών πρόωρων βουλευτικών εκλογών στη Σερβία.
Πάλαι ποτέ μέλος του υπερεθνικιστικού Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος και υπουργός Πληροφοριών στην τελευταία κυβέρνηση της εποχής Μιλόσεβιτς, έμαθε να παίζει στα δάχτυλα τη δημαγωγία.
Σήμερα, στα 56 του, ο Βούτσιτς είναι γαντζωμένος στην εξουσία ήδη μια δωδεκαετία.
Ως συνιδρυτής του εθνικοσυντηρητικού Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) -που κυβερνά αδιαλείπτως εδώ και 14 χρόνια- αναρριχήθηκε στην πρωθυπουργία με τις βουλευτικές εκλογές του 2014.
Μεταπήδησε στην προεδρία το 2017.
Παραιτήθηκε από το αιρετό στη Σερβία αξίωμα στα τέλη Σεπτεμβρίου -περίπου οκτώ μήνες πριν από τη λήξη της δεύτερης συναπτής προεδρικής θητείας του, με την οποία εξαντλούσε το ισχύον συνταγματικό όριο- θέτοντας υποψηφιότητα ξανά για την πρωθυπουργία.
Ακολουθεί οιονεί αντιστρόφως, δηλαδή, την πρακτική που εφάρμοσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Ρωσία κατά την πρώτη εικοσαετία αυτής της χιλιετίας, μέχρι που το 2020 άνοιξε το δρόμο για τη δυνητική παραμονή του στο Κρεμλίνο μέχρι το 2036, μέσω συνταγματικής αναθεώρησης μετά δημοψηφίσματος, εν μέσω πανδημίας.
Παρά το ευρέως καταγγελλόμενο ως αυταρχικό στιλ διακυβέρνησης, ο Βούτσιτς δεν είχε τα περιθώρια για ανάλογες συνταγματικές «πιρουέτες».
Ακόμη κι αν η κυβέρνηση συνασπισμού υπό το SNS είχε την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, μια τέτοια κίνηση θα δυναμίτιζε την ευρωπαϊκή προοπτική της Σερβίας, αλλά και το ήδη τεταμένο κλίμα εντός της.
Η ατμόσφαιρα μυρίζει μπαρούτι από τον Νοέμβριο του 2024, μετά την πολύνεκρη τραγωδία από την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό στο Νόβι Σαντ και την απουσία λογοδοσίας.
Συνδέθηκε με την ενδημική διαφθορά, την κακοδιαχείριση και την υπονόμευση του κράτους δικαίου στη χώρα των Βαλκανίων, πυροδοτώντας φοιτητική εξέγερση, που «διασταυρώθηκε» με τη λαϊκή δυσαρέσκεια και εξελίχθηκε σε ένα νέο πολιτικό κίνημα.
Στις σημερινές κάλπες, αποτελεί τη μεγαλύτερη έως τώρα πρόκληση για την πολιτική ηγεμονία Βούτσιτς.
Πλήθος στην τελευταία προεκλογική συγκέντρωση της «Φοιτητικής λίστας» στο Βελιγράδι, ενόψει των σημερινών εκλογών (REUTERS/Djordje Kojadinovic)
Η Σερβία μεταξύ της εποχής Βούτσιτς και της αλλαγής
Ανεξάρτητα ινστιτούτα δημοσκοπήσεων δίνουν προβάδισμα στη «Φοιτητική Λίστα»: το ψηφοδέλτιο των εξεγερμένων φοιτητών και της κοινωνίας των πολιτών στη Σερβία.
Περιλαμβάνει 250 υποψηφίους -όσες και οι έδρες στη Βουλή- μεταξύ αυτών καταξιωμένους ακαδημαϊκούς, αρχιτέκτονες, γιατρούς και καλλιτέχνες που έχουν διακριθεί στον τομέα τους.
Στο φόντο μιας κατακερματισμένης αντιπολίτευσης, κάνουν το πολιτικό ντεμπούτο τους σε αυτές τις εκλογές, ως αντιπρόταση στο πολιτικό κατεστημένο.
Ο Βούτσιτς τους αποκαλεί «παράσιτα», «ομάδα χωρίς πρόγραμμα», ενίοτε ξένους πράκτορες και κακοποιούς.
Υποστηρίζει ότι τυχόν νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» θα βυθίσει τη Σερβία στο χάος, καθώς οι βουλευτικές εκλογές έχουν προσλάβει χαρακτήρα δημοψηφίσματος υπέρ ή κατά της αλλαγής.
Εδώ και πάνω από μια δεκαετία, το προσωποπαγές στυλ διακυβέρνησης του Βούτσιτς αποτελεί πλέον χαρακτηριστικό της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας της Σερβίας.
Ανεξάρτητα από το αν ο ίδιος κατέχει το αξίωμα του προέδρου (με απευθείας εκλογή και καίριες αρμοδιότητες στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα) ή του πρωθυπουργού (με κύριο ρόλο στην εκτελεστική εξουσία) η ισχύς του πηγάζει εδώ και χρόνια από την προσωπική πολιτική επιρροή του και όχι από το εκάστοτε θεσμικό αξίωμα.
Διατηρώντας βαθιές στρατηγικές, οικονομικές και πολιτικές συμμαχίες με το Πεκίνο και τη Μόσχα, δηλώνει υπέρ της ένταξης της χώρας του στην ΕΕ.
Περιοδεύοντας προεκλογικά, υποσχέθηκε ευημερία και ανάπτυξη, αυξήσεις μισθών και σταθερότητα, προστασία των σερβικών συμφερόντων στο Κοσσυφοπέδιο.
Μοίρασε ως «βοηθήματα» 50 ευρώ ανά ενήλικα πολίτη και επιπλέον 160-300 ευρώ στους συνταξιούχους.
Εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας στον δημόσιο τομέα συνδέονται εν τω μεταξύ με τη συμμετοχή στο Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα.
Στην πιο πρόσφατη έκδοση του Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας, η Σερβία ήταν 116η σε σύνολο 182 χωρών, στη χειρότερη επίδοση την τελευταία εικοσαετία.
Στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2026, που καταρτίστηκε από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF), η Σερβία είναι στην 104η θέση μεταξύ 180 χωρών.
Ο πρώην πρόεδρος, νυν υποψήφιος πρωθυπουργός της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, σε προεκλογική εκστρατεία στη Νις (REUTERS/Djordje Kojadinovic)
Παρακολουθήσεις, εκφοβισμός, καταστολή
Με κινητήριο δύναμη μια γενιά νέων που μεγάλωσε και ενηλικιώθηκε υπό τη διακυβέρνηση του Βούτσιτς, η «Φοιτητική Λίστα» υπόσχεται καταπολέμηση της διαφθοράς και ενίσχυση του κράτους δικαίου.
Σειρά αποκαλύψεων το τελευταίο διάστημα καταδεικνύει ότι πρόκειται για αναγκαιότητα και όχι για σκόρπια λόγια.
Μέλη του αντιπολιτευόμενου χώρου στη Σερβία καταγγέλλεται ότι έχουν γίνει τους τελευταίους μήνες στόχος παράνομης παρακολούθησης, με χρήση λογισμικών κατασκοπείας, κυρίως του Pegasus της ισραηλινής εταιρείας NSO Group ή του σερβικού NoviSpy.
Έρευνα της σερβικής ΜΚΟ SHARE Fondacija, που εστιάζει στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών στο ψηφιακό περιβάλλον, εντόπισε μόνο φέτος 14 τέτοιες περιπτώσεις.
Τις προάλλες, το Citizen Lab, ερευνητικό εργαστήριο του Πανεπιστημίου του Τορόντο, ανακοίνωσε ότι εντόπισε άλλες δύο περιπτώσεις, με στόχους τον πρύτανη του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, Βλάνταν Τζόκιτς, και τον Ράντε Μπάιτς, ανώτερο συνεργάτη της σερβικής Εισαγγελίας κατά του Οργανωμένου Εγκλήματος.
Λόγω πολιτικών επιθέσεων και απειλών κατά της ζωής τους, εν τω μεταξύ, τουλάχιστον έξι δημοσιογράφοι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τη Σερβία, οι τέσσερις φέτος, σύμφωνα με τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα.
Σε μια πρωτοφανή παραδοχή-μαρτυρία στο Βαλκανικό Δίκτυο Ερευνητικού Ρεπορτάζ (BIRN), ο 54χρονος Μομτσίλο Μαριάνοβιτς, πρώην μέλος του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος του Βούτσιτς για περισσότερα από δέκα χρόνια, περιγράφει μια εκστρατεία εκφοβισμού ψηφοφόρων και μελών της αντιπολίτευσης, καθώς και χρήσης επί πληρωμή κακοποιών για την πρόσκληση επεισοδίων στις φοιτητικές κινητοποιήσεις.
Μία από τις δουλειές του, λέει, ήταν -μαζί με άτομα που στρατολογούσε- να ασκεί πίεση στους λεγόμενους «ασφαλείς ψηφοφόρους» να πάνε να ψηφίσουν.
Έβγαζαν χρήματα από αυτό.
«Παλαιότερα ήταν εκατό ευρώ, τώρα ακούω ότι δίνουν πολύ περισσότερα… 400, 500 ευρώ για μια ψήφο».
Ο ίδιος λάμβανε επίσης μισθό ως εργαζόμενος σε εταιρεία κοινής ωφέλειας στο Νόβι Σαντ, παρότι δεν πήγε ποτέ για δουλειά…
Προεκλογικά, δε, ανακοινώθηκε η σύλληψη έξι υπόπτων για σχέδια υποκίνησης βίαιης ανατροπής των ανώτατων κρατικών αρχών.
Πανό κατά του Αλεξάνταρ Βούτσιτς σε προεκλογική συγκέντρωση της «Φοιτητικής Λίστας», στο Βελιγράδι (REUTERS/Marko Djurica)
Οι γρίφοι της επόμενης ημέρας
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς διεκδικεί την πρωθυπουργία ως επικεφαλής του εκλογικού συνασπισμού «Ενωμένη Σερβία», στον οποίο συμμετέχουν το κόμμα του και άλλες εθνικιστικές δυνάμεις.
Μέχρι πρότινος, κατέβαινε στις εκλογές χωρίς ουσιαστικό αντίπαλο, με τη συστημική αντιπολίτευση κατακερματισμένη.
Κατεβαίνει σε αυτές τις εκλογές με διάφορα ψηφοδέλτια, αν και μεγάλα κόμματα της κεντροαριστεράς και του φιλελεύθερου χώρου απέσυραν τα δικά τους, στηρίζοντας τη «Φοιτητική Λίστα».
Επικρατεί ακραία πόλωση, φόβοι για νοθεία -παρότι συμμετέχουν διεθνείς παρατηρητές, μεταξύ αυτών από την ΕΕ και τον ΟΑΣΕ- και, κυρίως, αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα.
Ανεξάρτητα από το ποιo από τα δύο μπλοκ, αυτό του Βούτσιτς ή των φοιτητών, θα κόψει πρώτο το νήμα, η εξασφάλιση κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας θεωρείται εξαιρετικά αβέβαιη και ο σχηματισμός σταθερής κυβέρνησης ίσως να εξελιχθεί σε ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία.
Ενώ η πολιτική του Βούτσιτς είναι εν τω μεταξύ γνωστή, αυτή της «Φοιτητικής Λίστας» εστιάζει κυρίως στην εσωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων μεταρρυθμίσεων στην υγεία και στην εκπαίδευση.
Όμως σε πολλά θέματα εξωτερικής πολιτικής, η θέση του πολιτικού κινήματος παραμένει ασαφής.
Είναι φιλοευρωπαϊκό, αλλά παραπέμπει το θέμα στο μέλλον και σε πιθανό δημοψήφισμα και αποφεύγει να θίξει ακανθώδη θέματα όμως τυχόν μελλοντική ένταξη στο ΝΑΤΟ.
Σε άλλα ζητήματα, όπως οι κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας -από τις οποίες η Σερβία απέχει- ή το Κοσσυφοπέδιο, ακολουθεί την παραδοσιακή θέση του Βελιγραδίου.
Η στάση αυτή αποδίδεται κυρίως στην προσπάθεια της «Φοιτητικής Λίστας» να μην αποξενώσει ψηφοφόρους, αλλά και στο γεγονός ότι αποτελεί ένα ετερόκλητο κίνημα πολιτών.
Περιλαμβάνει από φιλελεύθερους ευρωπαϊστές έως συντηρητικούς εθνικιστές, με συνδετικό κρίκο την επιδίωξη πολιτικής αλλαγής στη Σερβία.
Η συνοχή τους, ωστόσο, θα μπορούσε να δοκιμαστεί μετεκλογικά σε δύσκολες αποφάσεις, ενώ έπονται και οι προεδρικές εκλογές του Δεκεμβρίου.
Για τον Βούτσιτς, ένα κλίμα πολιτικής αστάθειας μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του.
Για τη Σερβία και τα Βαλκάνια, από την άλλη, όχι…
IN.GR
