Η «κουτσή πάπια», ο «δράκος» και η «αρκούδα»: Η ιστορική τριμερής Τραμπ-Σι-Πούτιν και η παγκόσμια τάξη

Σημειολογικοί συνειρμοί, αντικρουόμενα συμφέροντα και γεωπολιτικά μπρα ντε φερ στην άνευ προηγουμένου τριμερή των Τραμπ, Πούτιν και Σι στην Κίνα, στο φόντο ενός μεταβαλλόμενου κόσμου

Είναι αναμφίβολα μια κομβική στιγμή στη σύγχρονη ιστορία η σημερινή, πρώτη στα χρονικά τριμερής σύνοδος κορυφής μεταξύ των προέδρων των ΗΠΑ (Ντόναλντ Τραμπ), της Κίνας (Σι Τζινπίνγκ) και της Ρωσίας (Βλαντίμιρ Πούτιν).

Πρόκειται για τις τρεις μεγαλύτερες στρατιωτικές και πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη στον 21ο αιώνα.

Σε έναν κόσμο εν μέσω δύο πολέμων στο Ιράν και στην Ουκρανία, όπου καταρρέει η μεταπολεμική διεθνής τάξη πραγμάτων βασισμένη σε κανόνες, η ιδέα της συνάντησης λέγεται ότι προήλθε από τη Μόσχα.

Αφορμή αποτέλεσε η σύνοδος κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στην τεχνολογική μητρόπολη Σεντζέν της νότιας Κίνας.

Ερώτημα, κατά πολλούς, είναι αν πρόκειται για μια νέα Γιάλτα.

Το διακύβευμα είναι η παγκόσμια στρατηγική σταθερότητα και μια εύθραυστη ισορροπία ασφαλείας.

Διάβασε Επίσης:

Μετά τη χθεσινή συνάντησή του με τον Κινέζο ομόλογό του, ο Πούτιν το περιέγραψε ως εξής:

«Διαμορφώνεται μια πιο δίκαιη, δημοκρατική και ισότιμη παγκόσμια τάξη πραγμάτων, η παλιά ιεραρχική και συγκεντρωτική δομή δίνει τη θέση της σε νέες, οριζόντιες σχέσεις και συνεργασίες».

Από την Ευρώπη έως την Ταϊβάν και τους λοιπούς εταίρους των ΗΠΑ στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, ο φόβος συμπυκνώνεται σε μια φράση του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ από το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός.

«Όταν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού».

Όμως οι εποχές και οι παγκόσμιοι συσχετισμοί έχουν αλλάξει πολύ από τον Φεβρουάριο του 1945, όταν οι τότε ηγέτες των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΣΣΔ, οι Ρούζβελτ, Τσόρτσιλ και Στάλιν συναντήθηκαν στην Γιάλτα της Κριμαίας και καθόρισαν τη μεταπολεμική παγκόσμια τάξη, στο φόντο της προδιαγεγραμμένης ήττας της ναζιστικής Γερμανίας.

 

Οι σημερινοί ισχυροί της διεθνούς σκηνής δεν έχουν κοινό εχθρό.

Αντίθετα, βρίσκονται -άμεσα ή έμμεσα- σε διαφορετικά στρατόπεδα στους δύο μεγάλους εν εξελίξει πολέμους και έχουν διαφορετικές, ανταγωνιστικές επιδιώξεις στη διαμόρφωση του διεθνούς γίγνεσθαι.

Οι διαφορές παραμένουν σημαντικότερες από επιμέρους ad hoc συγκλίσεις.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη θερμή υποδοχή του από τον Κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ, χθες, στη Σεντζέν (REUTERS/Carlos Barria)

Ντόναλντ Τραμπ: η σύνοδος της «κουτσής πάπιας»

Στο πρώτο μισό της δεύτερης προεδρικής θητείας του, ο Τραμπ συμπεριφέρθηκε σαν ταύρος σε υαλοπωλείο.

Αποδομώντας τη μεταπολεμική διεθνή τάξη -που η ίδια η Αμερική βοήθησε να δημιουργηθεί, βασίζοντας σε αυτή την υπεροχή της- επέβαλε ένθεν κακείθεν δασμούς και διατάραξε συμμαχίες, ιδίως με την Ευρώπη.

Τώρα, η τριμερής στη Σεντζέν είναι μια ευκαιρία να επιδείξει επιρροή στη διεθνή σκηνή και να στρέψει εκεί την προσοχή από το εσωτερικό των ΗΠΑ.

 

Στο φόντο είναι η συντριπτική ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, ο αδιέξοδος πόλεμος στο Ιράν, οι πιέσεις για την παραπομπή του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και το σκάνδαλο της Nvidia.

Δεν ώθησε μόνο σε παραίτηση τον στενό σύμμαχο του Τραμπ στη Σίλικον Βάλεϊ και «ροκ σταρ» της άνθησης της AI, Τζένσεν Χουάνγκ.

Εν μέσω υποψιών για κινεζική κατασκοπεία, έριξε βαριά σκιά στις διαπραγματεύσεις για παράταση της εύθραυστης εμπορικής εκεχειρίας με το Πεκίνο.

Αυτά, την ώρα που η Ουάσιγκτον επιδιώκει να βρει διέξοδο στον πόλεμο με το Ιράν, με τη συνδρομή των Σι και Πούτιν.

Το Πεκίνο και η Μόσχα είναι οι ισχυρότεροι εταίροι της Τεχεράνης και τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμα για όλους -αν και για διαφορετικούς λόγους.

Το ίδιο ισχύει και με την επιδίωξη του Τραμπ για ένα νέο τριμερές πλαίσιο ελέγχου των πυρηνικών όπλων, μετά τη λήξη της συνθήκης New START μεταξύ ΗΠΑ-Ρωσίας.

Η εικόνα του «σταυροφόρου» του ελέγχου των εξοπλισμών βολεύει πολιτικά τον Αμερικανό πρόεδρο, στηρίζοντας το βασικό αφήγημά του έναντι της Τεχεράνης.

Εξαρχής πάντως, στη Σεντζέν, θεωρούνταν πιο εφικτό ένα κοινό μήνυμα κατά ενός πυρηνικού πολέμου ή υπέρ του περιορισμού της στρατιωτικής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης.

Τούτων λεχθέντων, ο Σι και ο Πούτιν λειτουργούν με την επίγνωση ότι σε 26 μήνες ο Τραμπ -ήδη ένας πρόεδρος σε αποδρομή, μια «κουτσή πάπια»- δεν θα είναι πια στον Λευκό Οίκο.

Χειραψία των προέδρων Κίνας και Ρωσίας, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν,  κατά τη διάρκεια συνάντησης στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της APEC, στη Σεντζέν, στις 18 Νοεμβρίου (Sputnik/Sergei Bobylyov/Pool via REUTERS)

Βλαντίμιρ Πούτιν: η πάλαι ποτέ κραταιά «αρκούδα» που βρυχάται

Ο Ρώσος πρόεδρος επιδιώκει να εδραιώσει την επιστροφή της Μόσχας στο κέντρο των παγκόσμιων αποφάσεων.

Υπό αυτή την έννοια, και μόνο η εικόνα της τριμερούς στη Σεντζέν αρκεί, την ώρα που η Ρωσία συνεχίζει για πέμπτο έτος την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία, μοχλεύοντας τις διαιρέσεις στη Δύση και το ΝΑΤΟ και αξιώνοντας μαξιμαλιστικά την αναμόρφωση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη.

Έχοντας συντονιστεί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι, ο Πούτιν θέλει να αξιοποιήσει τη στήριξη του Πεκίνου για να πιέσει την Ουάσιγκτον υπέρ μιας διευθέτησης στο ουκρανικό που θα εξυπηρετεί τα ρωσικά συμφέροντα.

Έπειτα από πολλές παλινωδίες, ο απρόβλεπτος Ντόναλντ Τραμπ -θιασώτης του αναθεωρητισμού και των σφαιρών επιρροής- δείχνει να κλίνει ξανά προς αυτή την κατεύθυνση.

Δεκαπέντε μήνες μετά τη σύνοδο της Αλάσκας, που έβγαλε τον Πούτιν από τη δυτική απομόνωση χωρίς δικές του παραχωρήσεις, ζητούμενο για τον ένοικο του Λευκού Οίκου παραμένει η επανεκκίνηση των σχέσεων με τη Μόσχα.

Σε αυτή προσέτρεξε ο Αμερικανός πρόεδρος παραμονές των ενδιάμεσων εκλογών, κλείνοντας συμφωνία για διάθεση ρωσικού ντίζελ στην αγορά, προκειμένου να πέσουν οι τιμές των καυσίμων, οι οποίες εκτοξεύτηκαν λόγω του πολέμου που εξαπέλυσε ο ίδιος από κοινού με το Ισραήλ κατά του Ιράν.

Τώρα, προωθεί μια αμφίβολων προθέσεων νέα αμερικανική μεσολάβηση στο ουκρανικό, επιπλήττοντας επί της ουσίας για τη στάση τους το Κίεβο και τους Ευρωπαίους.

Προσφέρει αντίθετα στον Πούτιν βήμα να εμφανιστεί ως μέλος μιας τριανδρίας ισχυρών, παρότι φαντάζει αδύνατο να τον αποσπάσει από τον στρατηγικό άξονα με την Κίνα.

Ακλόνητο τον χαρακτήρισε χθες, όχι τυχαία, ο Σι.

Στην πραγματικότητα, η Ρωσία εξαρτάται σήμερα από την Κίνα και, κατά πολλούς αναλυτές, ο Πούτιν βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι της ιστορικής συνάντησης της Σεντζέν χάρη στην άδεια του Πεκίνου.

Ο Κινέζος πρόεδρος, Σι Τζινπίνγκ, κατά την υποδοχή του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, στο διεθνές αεροδρόμιο της Σεντζέν, την Τετάρτη (Kevin Frayer/Pool via REUTERS)

Σι Τζινπίνγκ: ο ανερχόμενος «δράκος»

Ως οικοδεσπότης της ιστορικής τριμερούς συνόδου κορυφής, ο Σι προβάλλει την Κίνα ως κέντρο παγκόσμιας διπλωματίας και ισχύος, έναν απαραίτητο πόλο σταθερότητας και διαμεσολάβησης, όπως στην Ουκρανία και, κυρίως, στο Ιράν, που την αφορά πολύ πιο άμεσα.

Καθώς ετοιμάζεται να επιδιώξει μια ιστορική τέταρτη θητεία στο 21ο Εθνικό Συνέδριο του ΚΚΚ, το 2027, ο Κινέζος πρόεδρος εμφανίζεται ήδη ως ισότιμος εταίρος των ΗΠΑ, αμφισβητώντας εμπράκτως την ηγεμονία της Δύσης και προωθώντας το μοντέλο ενός πολυπολικού κόσμου.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα σενάρια περί νέας Γιάλτας στη Σεντζέν δεν συνάδουν με το αφήγημα του Πεκίνου.

«Όταν λέγεται πως κάποιοι συναντώνται για να «αποφασίσουν το πεπρωμένο του κόσμου», σίγουρα αυτό δεν αφορά τη Ρωσία, και σίγουρα δεν αφορά την Κίνα», έσπευσε να τονίσει ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, παρότι η Μόσχα αυτό ακριβώς επιδιώκει στην Ευρώπη.

Υπό το προφίλ του ουδέτερου ειρηνοποιού (παρότι απειλεί την Ταϊβάν με τη χρήση βίας), το Πεκίνο επιδιώκει σε αυτή τη φάση σταθερές εμπορικές σχέσεις με τις ΗΠΑ και διατήρηση της στρατηγικής σχέσης με τη Ρωσία, χωρίς να αποξενώσει την Ευρώπη.

Κατά τον Γερμανό πρόεδρο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, στην πρόσφατη επίσκεψή του στο Πεκίνο, ο Σι του «τόνισε απερίφραστα» ότι το ουκρανικό «είναι μία ευρωπαϊκή διένεξη, στην οποία οι Ευρωπαίοι πρέπει να είναι παρόντες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».

Κατά τα λοιπά, στηρίζει τη Ρωσία, τον πιο στενό εταίρο της αναδυόμενης υπερδύναμης της Κίνας.

Οι σχέσεις των δύο χωρών εκτείνονται από το μπλοκ των BRICS, έως τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), ενώ οι διά ζώσης συναντήσεις Σι και Πούτιν έχουν πια αγγίξει τις 50, με κοινό παρονομαστή την αποδυνάμωση του ηγετικού ρόλου των ΗΠΑ.

Αυτό που χρειάζεται τώρα ο Σι είναι περισσότερος χρόνος για να καλύψει την απόσταση στην τεχνολογική κούρσα, να σταθεροποιήσει την κινεζική οικονομία και να προετοιμαστεί για μια πιθανή σύγκρουση στα Στενά της Ταϊβάν.

Πόζες για φωτογραφία μπροστά από το μνημείο στην Κριμαία για τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945 και την εικαστική παρέμβαση της ομάδας «Art Lift» με πορτρέτα των προέδρων ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας, ενόψει της τριμερούς συνόδου κορυφής στη Σεντζέν (REUTERS/Alexey Pavlishak)

Ευρώπη: Στο «μενού» ή στο τραπέζι;

Όπως δείχνουν οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν, οι μεσαίες δυνάμεις του σήμερα έχουν πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες δράσης, παρέμβασης και μόχλευσης, από το να γίνουν απλά βορά των μεγάλων δυνάμεων, σε έναν κόσμο σε αταξία.

Σε μια ενδιαφέρουσα ανάλυση στο Foreign Affairs, ο Τσαρλς Κάπτσαν, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν και ανώτερος συνεργάτης της αμερικανικής δεξαμενής σκέψης Council on Foreign Relations, με θητεία στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ επί προεδριών Κλίντον και Ομπάμα, βλέπει στη σύνοδο κορυφής της Σεντζέν κινδύνους και ευκαιρίες.

«Παρότι οι Τραμπ, Σι και Πούτιν είναι οι λάθος ηγέτες τη λάθος στιγμή για να συγκροτήσουν ένα διευθυντήριο των μεγάλων δυνάμεων, στο οποίο θα προσχωρούσαν τελικά και άλλοι σημαντικοί παίκτες, η εικονοκλαστική διπλωματία του Τραμπ δημιουργεί ένα χρήσιμο προηγούμενο», εκτιμά.

Οι τρεις ηγέτες, αναφέρει, «ανοίγουν το δρόμο για τους διαδόχους τους να προωθήσουν τη συνεργασία των μεγάλων δυνάμεων πέρα από ιδεολογικές γραμμές και να σταθεροποιήσουν έναν κατακερματισμένο κόσμο».

Οι Ευρωπαίοι ανησυχούν ότι η αρχιτεκτονική ασφαλείας της Γηραιάς Ηπείρου συζητείται ερήμην της στην τριμερή στη Σεντζέν.

«Παρακαλώ, χωρίς εκπλήξεις», ήταν χαρακτηριστικά το μήνυμα του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς από την τελευταία άτυπη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στο Δουβλίνο, καλώντας τις ΗΠΑ να παραμείνουν στην «ομάδα της Ευρώπης» και στην «ομάδα της Ουκρανίας».

Όμως ακόμη και εκεί οι «27» κατάφεραν να καταλήξουν τελικά σε επταμελή εκπροσώπηση στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων για το ουκρανικό -αν και ο Πούτιν δεν το έχει αποδεχθεί επισήμως.

Το διάσημο ερώτημα που αποδίδεται στον Χένρι Κίσινγκερ, «Ποιον παίρνω τηλέφωνο όταν θέλω να μιλήσω με την Ευρώπη;», παραμένει αναπάντητο.

Ένα κρίσιμο τεστ θα είναι στις 14-15 Δεκεμβρίου στο Μαϊάμι, στη σύνοδο της G20, όπου η ΕΕ είναι μέλος και το τραπέζι θα είναι μεγαλύτερο.

Παρόντες θα είναι ο Τραμπ, ο Σι και, πιθανόν, και ο Πούτιν.

IN.GR

Κοινοποίηση:

Σχετικά Άρθρα