Με ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν υπάρχει τραπέζι στον κόσμο χωρίς να περιέχει κάποια τροφή που να παρασκευάζεται από σιτάρι. Ψωμί, νουντλς, ζυμαρικά, πίτες, γλυκές και αλμυρές, κρέμες… Είναι μια από τις βασικές πηγές υδατανθράκων, που είναι η απαραίτητο στοιχείο της διατροφής.
Αυτή όμως η πραγματικότητα τίθεται σε πολύ σοβαρό κίνδυνο. Και η αιτίες είναι δύο. Η κλιματική κρίση και οι πόλεμοι. Ή, όπως λέει η Σομίνι Σενγκούπτα των New York Times, «πλήγματα από drones και διαβολικός καιρός».
Ξηρασία
Το ένα πρόβλημα έχει να κάνει με το σιτάρι που συγκομίζεται. Η ζέστη και η ξηρασία έχουν μειώσει την παραγωγή σε μερικές από τις μεγαλύτερες χώρες παραγωγής σιταριού. Και το λίγο σιτάρι που παράγεται, είναι πλέον πιο ακριβό στη μεταφορά.
Ψωμί και σιτάρι, η βάση της διατροφής
Ξανά λόγω του καιρού, αλλά και λόγω των πολέμων. Ο Έβαν Φρέιζερ, καθηγητής που μελετά το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων στο Πανεπιστήμιο του Guelph στο Οντάριο, λέει στους ΝΥΤ: «Το σύστημα που έχουμε αυτή τη στιγμή εξαρτάται από τρία πράγματα: απρόσκοπτο εμπόριο, φθηνή ενέργεια, σταθερό κλίμα. Σήμερα, φαίνεται ότι καμία από αυτές τις υποθέσεις δεν πληρούται».
Επίσης, σχετικά λίγες κυβερνήσεις κυριαρχούν στις εξαγωγές σιταριού. Μεταξύ αυτών είναι η Ρωσία, ο Καναδάς, οι ΗΠΑ, η Ουκρανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ποιοι αγοράζουν σιτάρι; Κυρίως χώρες χαμηλού εισοδήματος που δεν καλλιεργούν πλέον μεγάλο μέρος των τροφίμων που τρώνε οι πολίτες τους.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία
Η παραγωγή της Ρωσίας και της Ουκρανίας μαζί αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τρίτο του σιταριού που αγοράζει ο κόσμος. Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, μπλόκαρε και το εμπόριο σιτηρών στη Μαύρη Θάλασσα. Αυτό το γεγονός, στην αρχή του πολέμου, προκάλεσε απότομη αύξηση των παγκόσμιων τιμών των τροφίμων. Και έθεσε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε αυξημένο κίνδυνο οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας.
Έπειτα από διπλωματικές προσπάθειες και παρά τον πόλεμο, τα σιτηρά τελικά άρχισαν να ρέουν ξανά στην αγορά. Και σταδιακά οι τιμές μειώθηκαν.
Αλλά φέτος, το σιτάρι κινδυνεύει να γίνει ξανά είδος πολυτελείς. Ακριβώς με την έναρξη της συγκομιδής, οι ρωσικές και ουκρανικές αποστολές σιτηρών έχουν σχεδόν σταματήσει.
Καθώς ο πόλεμος κοντεύει να συμπληρώσει πέντε χρόνια, τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία έχουν εντείνει τις επιθέσεις τους σε λιμάνια και τερματικούς σταθμούς η μία της άλλης. Αλλά και σε πλοία που μεταφέρουν σιτηρά μέσα από τη Μαύρη Θάλασσα. Για παράδειγμα, στο Νοβοροσίσκ, το ρωσικό λιμάνι στη Μαύρη Θάλασσα, οι τερματικοί σταθμοί σιτηρών ανέστειλαν τις λειτουργίες τους. Αιτία, μια ουκρανική επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η ρωσική απάντηση ήταν μια αεροπορική επιδρομή εναντίον της Οδησού, στο λιμάνι της οποίας βασίζεται η Ουκρανία για να εξάγει το σιτάρι της.
Σιτάρι
Όταν στεγνώνουν τα ποτάμια
Αν ήταν μόνο ο πόλεμος στην Ουκρανία, ίσως οι άνθρωποι να μπορούσαν να βασιστούν ότι θα αγοράσουν σιτάρι από άλλες αγορές για να καλύψουν μέρος της ζήτησης. Και για τη μεταφορά του θα χρησιμοποιείτο ο Δούναβης. Ωστόσο, η στάθμη του πλωτού ποταμιού έχει μειωθεί κατακόρυφα φέτος λόγω της ξηρασίας.
Και η παραγωγή έχει μειωθεί. Η Γαλλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός σιταριού στην ΕΕ, αναμένει χαμηλότερες αποδόσεις λόγω της ζέστης-ρεκόρ αυτό το καλοκαίρι. Και στη Γερμανία, η μεγαλύτερη αγροτική ένωση ανακοίνωσε ότι οι αποδόσεις μειώθηκαν για αρκετές καλλιέργειες. Ανάμεσα σε αυτές και το σιτάρι.
Όσο για την Coceral, την ευρωπαϊκή ένωση εμπόρων γεωργικών προϊόντων (σιτηρά, ζωοτροφές, έλαια, ρύζι κ.λπ.) έδωσε ανησυχητικές εκτιμήσεις για φέτος. Υπολογίζει ότι τα σιτηρά θα έχουν χαμηλότερες αποδόσεις. Η εκτίμηση είναι 286,6 εκατομμύρια μετρικούς τόνους φέτος, σε σύγκριση με 310 εκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2025, για την ήπειρο και για τη Βρετανία.
Η Αυστραλία, που επίσης εξάγει σιτάρι σε σημαντικές ποσότητες, έχει φυτέψει φέτος λιγότερα στρέμματα. Αιτία, το υψηλό κόστος των λιπασμάτων, που οφείλεται στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Όσο για τις ΗΠΑ, θα έχουν τη χειρότερη συγκομιδή σιταριού από το 1970. Κυρίως λόγω της τρομερής ξηρασίας στις Μεγάλες Πεδιάδες.
Η τιμή του ψωμιού πολιτικός δείκτης
Το ψωμί –στις διάφορες παραλλαγές του- είναι απαραίτητο για κάθε τραπέζι. Και η τιμή του μπορεί να καθορίζει ακόμη και τις πολιτικές εξελίξεις.
Τον Ιούλιο, οι τιμές του σιταριού βρίσκονταν ήδη σε υψηλό τριετίας, σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO). Και οι αυξανόμενες τιμές θα ασκήσουν τεράστια πίεση στις κυβερνήσεις που αναγκάζονται να αγοράζουν ακριβά σιτάρι και στη συνέχεια θα πρέπει να βοηθήσουν στην επιδότηση του κόστους. Στόχος τους, να διατηρούν τις τιμές του ψωμιού σχετικά χαμηλές.
Η Αίγυπτος αγοράζει το μεγαλύτερο μέρος του σιταριού της από το εξωτερικό. Μεταξύ των προμηθευτών της είναι η Ρωσία και η Ουκρανία. Για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, προσπάθησε να ενισχύσει την παραγωγή σιταριού στο εσωτερικό, επιδοτώντας τις τιμές που προσφέρει στους στους αγρότες. Αλλά η Αίγυπτος απέχει πολύ από το να παράγει σιτάρι σε ποσότητες που θα της εξασφαλίσουν αυτάρκεια. Δεν υπάρχει αρκετό νερό για να παραχθεί αυτό που χρειάζεται η χώρα.
Τραμπ, δασμοί και σιτάρι
Τις τιμές ανέβασε και η εμπορική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ. Χώρες με αναδυόμενες οικονομίες, όπως το Μπανγκλαντές, που εισάγει σιτάρι, συμφώνησαν να αγοράσουν σημαντικές ποσότητες αμερικανικού σιταριού.
Αλλά το πληρώνουν σε όποια τιμή ορίσει ο Αμερικανός παραγωγός. Και συχνά η τιμή είναι σημαντικά υψηλότερη από αυτήν που προσφέρουν άλλες χώρες. Αναλυτές στο Μπαγκλαντές έχουν καταγγείλει τη συμφωνία ως άδικη.
Μέχρι στιγμής, το μόνο που έχει σώσει τον κόσμο ήταν η πλούσια σοδειά του 2025. Σιτάρι –σε μικρές ποσότητες- υπάρχει ακόμα σε αποθήκες αγροτών και εμπόρων, σε κρατικά αποθέματα.
Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό, όταν οι σιτοβολώνες του κόσμου είναι ελάχιστοι. Και αρκεί μια καταστροφή για να περιορίσει τις πιθανές επιλογές.
Για τον καθηγητή Έβαν Φρέιζερ, «πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο θα τρεφόμαστε. Είναι αφελές να πιστεύουμε ότι μπορούμε να βασιστούμε σε ένα σύστημα τροφίμων που έχει φτιαχτεί για μια διαφορετική εποχή».
IN.GR
