Πόσο έτοιμο είναι το χρηματοπιστωτικό σύστημα για την κβαντική εποχή;

Δημήτρης Ζάντζας

Κάθε φορά που κάποιος πραγματοποιεί μια τραπεζική συναλλαγή, στο παρασκήνιο ένα μαθηματικό σύστημα επιβεβαιώνει την ταυτότητα του αποστολέα, ότι η εντολή δεν αλλοιώθηκε και ότι τρίτοι δεν μπορούν να διαβάσουν τα δεδομένα. Πάνω σε αυτή την αόρατη ασπίδα έχει χτιστεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Τι θα συνέβαινε, όμως, εάν εμφανιζόταν μια μηχανή ικανή να σπάσει τα μαθηματικά «κλειδιά» που το κρατούν όρθιο;

Η μηχανή αυτή δεν υπάρχει ακόμη. Ο κβαντικός υπολογιστής παραμένει επιστημονικό και τεχνολογικό στοίχημα. Ωστόσο, η Allianz Research προειδοποιεί ότι μια επίθεση μπορεί να αρχίσει… χρόνια προτού κατασκευαστεί η μηχανή που θα την ολοκληρώσει.

Πώς μπορεί να σπάσει η αόρατη ασπίδα

Κάθε ψηφιακή συναλλαγή προστατεύεται από μια σύνθετη μαθηματική κλειδαριά. Το «δημόσιο κλειδί» μπορεί να είναι ορατό και χρησιμοποιείται για να ελεγχθεί η γνησιότητά της. Το «ιδιωτικό κλειδί» παραμένει μυστικό και επιτρέπει στον κάτοχό του να την εγκρίνει με την ψηφιακή υπογραφή του.

Το δημόσιο κλειδί παράγεται από το ιδιωτικό. Με τους σημερινούς υπολογιστές είναι πρακτικά αδύνατο να ακολουθήσει κάποιος την αντίστροφη διαδρομή. Ένας αρκετά ισχυρός κβαντικός υπολογιστής θα μπορούσε θεωρητικά να ανακτήσει το ιδιωτικό κλειδί και να υπογράψει συναλλαγές σαν να ήταν ο πραγματικός κάτοχος.

Η δυνατότητα μιας κβαντικής μηχανής μετριέται κυρίως σε «λογικά qubits», δηλαδή σε μονάδες που παραμένουν αξιόπιστες μετά τη διόρθωση των σφαλμάτων. Σύμφωνα με την Allianz, το ισχυρότερο σύστημα φθάνει σήμερα τα 96 λογικά qubits. Για να παραβιαστεί η κρυπτογραφική προστασία ενός ήδη εκτεθειμένου δημόσιου κλειδιού Bitcoin και να ανακτηθεί το αντίστοιχο ιδιωτικό κλειδί εκτιμάται ότι θα απαιτούνταν περίπου 1.250-1.450.

Η απόσταση παραμένει μεγάλη, αλλά η μαθηματική μέθοδος της επίθεσης είναι ήδη γνωστή. Ο αλγόριθμος του Peter Shor αναπτύχθηκε το 1994 και ουσιαστικά περιμένει μια αρκετά ισχυρή μηχανή για να τον «τρέξει». Σε έρευνα 26 ειδικών που επικαλείται η Allianz, η πιθανότητα να κατασκευαστεί μέσα στην επόμενη δεκαετία ένας υπολογιστής ικανός να απειλήσει τη σημερινή κρυπτογραφία τοποθετείται μεταξύ 28% και 49%. Ένα ενδεχόμενο αρκετά πιθανό, ώστε τράπεζες και κυβερνήσεις να αρχίσουν να προετοιμάζονται…

Βέβαια, η απειλή μπορεί να έχει ήδη ξεκινήσει. Με την πρακτική «harvest now, decrypt later», ένας επιτιθέμενος υποκλέπτει σήμερα κρυπτογραφημένα δεδομένα και περιμένει την τεχνολογία που θα του επιτρέψει να τα διαβάσει. Στοιχεία πελατών, κυβερνητικά μυστικά ή σχέδια εξαγορών είναι επομένως ήδη εκτεθειμένα σε μια μελλοντική επίθεση.

Το πρώτο ρήγμα στα κρυπτονομίσματα

Το Bitcoin προσφέρει την πιο χειροπιαστή εικόνα του κινδύνου. Για να μεταφερθούν bitcoin απαιτείται η ψηφιακή υπογραφή που δημιουργεί το ιδιωτικό κλειδί του κατόχου. Σε ορισμένες διευθύνσεις το δημόσιο κλειδί παραμένει αρχικά κρυμμένο, ενώ σε άλλες έχει αποκαλυφθεί στο blockchain. Ένας ισχυρός κβαντικός υπολογιστής θα μπορούσε να το χρησιμοποιήσει για να ανακτήσει το ιδιωτικό και να μεταφέρει τα bitcoin σε άλλη διεύθυνση.

Την άνοιξη του 2026, περίπου 6 εκατ. bitcoin -σχεδόν το 30% της συνολικής προσφοράς και αξίας περίπου 400 δισ. δολαρίων- βρίσκονταν πίσω από ήδη ορατά δημόσια κλειδιά. Όσα ελέγχονται από τους κατόχους τους μπορούν να μεταφερθούν προληπτικά σε νέες διευθύνσεις, περιορίζοντας προσωρινά την έκθεση.

Στο Ethereum, ιδιωτικά κλειδιά χρησιμοποιούνται επίσης για τη διαχείριση stablecoins, γεφυρών μεταξύ δικτύων και ψηφιακών τίτλων πραγματικών περιουσιακών στοιχείων. Η παραβίασή τους θα μπορούσε να επιτρέψει τη μετακίνηση κεφαλαίων ή την παρέμβαση σε ολόκληρες ψηφιακές υποδομές, φέρνοντας την απειλή πιο κοντά στην παραδοσιακή κεφαλαιαγορά.

Μια επίθεση μπορεί να κοστίσει έως 3,3 τρισ. δολάρια

Στις τραπεζικές υποδομές, το πρόβλημα δεν θα περιοριζόταν σε μεμονωμένες κλοπές. Αν έσπαγε η κρυπτογραφία δημόσιου κλειδιού, ένας επιτιθέμενος θα μπορούσε να πλαστογραφήσει ψηφιακές υπογραφές, να εμφανιστεί ως πελάτης ή τράπεζα και να δημιουργήσει εντολές πληρωμής που θα φαίνονταν γνήσιες.

Μόλις εντοπιζόταν μια τέτοια παραβίαση, οι τράπεζες δεν θα γνώριζαν αμέσως ποια μηνύματα, πιστοποιητικά και υπογραφές παραμένουν αξιόπιστα. Για να περιορίσουν τη ζημιά, θα μπορούσαν να καθυστερήσουν ή να αναστείλουν πληρωμές. Μια μεγάλη τράπεζα δεν θα λάμβανε τα κεφάλαια που περίμενε και, με τη σειρά της, δεν θα μπορούσε να καλύψει τις δικές της υποχρεώσεις. Έτσι η αρχική εμπλοκή θα μεταδιδόταν στο διατραπεζικό δίκτυο.

Αυτόν τον μηχανισμό εξέτασε το Hudson Institute σε ένα ακραίο υποθετικό σενάριο κβαντικά υποβοηθούμενης κυβερνοεπίθεσης στο Fedwire, το σύστημα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας μέσω του οποίου οι αμερικανικές τράπεζες διακανονίζουν σε πραγματικό χρόνο πληρωμές μεγάλης αξίας.

Η μελέτη προσομοιώνει αρχικά την απώλεια πρόσβασης μιας συστημικά σημαντικής τράπεζας στο Fedwire και στη συνέχεια εισάγει τη διαταραχή στο παγκόσμιο μοντέλο της Oxford Economics. Η έλλειψη ρευστότητας περιορίζει τις πιστώσεις και πλήττει κατανάλωση και επενδύσεις. Έτσι ένα τεχνικό συμβάν μετατρέπεται σε ύφεση.

Στο βασικό σενάριο, το ετήσιο πραγματικό ΑΕΠ των ΗΠΑ μειώνεται κατά περισσότερο από 10%, ενώ στο σενάριο μέγιστης επίπτωσης η πτώση φθάνει το 17%. Οι ερευνητές αποτιμούν τη χαμένη οικονομική παραγωγή σε 2-3,3 τρισ. δολάρια, από την αρχική διακοπή των πληρωμών έως και την εξάμηνη ύφεση που εκτιμούν ότι θα ακολουθούσε.

Άμυνα απέναντι σε μια μηχανή που δεν υπάρχει ακόμη

Η άμυνα απέναντι σε αυτού του είδους την απειλή βασίζεται στην αντικατάσταση των σημερινών μαθηματικών «κλειδαριών» με νέες, σχεδιασμένες ώστε να αντέχουν σε κβαντικές επιθέσεις. Τα πρώτα επίσημα πρότυπα αυτής της μετακβαντικής κρυπτογραφίας οριστικοποιήθηκαν το 2024 από το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας, γνωστό ως NIST. Οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να αρχίσουν να αποσύρουν τους σημερινούς ευάλωτους αλγορίθμους μετά το 2030 και να απαγορεύσουν τη χρήση τους μετά το 2035.

Πάντως, για μια μεγάλη τράπεζα, η αλλαγή αυτή δεν ισοδυναμεί σε μια απλή αναβάθμιση λογισμικού. Πρέπει να καταγράψει πού χρησιμοποιεί τη σημερινή κρυπτογραφία, ποια συστήματα πρέπει να αντικατασταθούν πρώτα και να δοκιμάσει τους νέους αλγορίθμους. Σήμερα, μόλις το 35% των μεγάλων οργανισμών έχει απογράψει πλήρως τα κρυπτογραφικά του συστήματα. Οι ΗΠΑ οργανώνουν ήδη την προστασία των ομοσπονδιακών υποδομών.

Από την πλευρά της η Ευρώπη ζητά εθνικά σχέδια έως το τέλος του 2026 και ολοκλήρωση της μετάβασης των κρίσιμων υποδομών έως το 2030, αλλά η εφαρμογή παραμένει, ως συνήθως, κατακερματισμένη.

INSIDER.GR