Με κάθε δεύτερη δημοσίευση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να υπενθυμίζει στον μέσο χρήστη πόσο φτωχός είναι καθώς δυσκολεύεται να πληρώσει ακόμη και το ενοίκιό του (ή και να «βγάλει» τον μήνα), την ώρα που κάποιοι άλλοι διαθέτουν ντουλάπες τόσο μεγάλες ώστε να μπορούν να κάνουν βόλτες ανάμεσα στις πανάκριβες τσάντες και τα παλτό τους, ίσως τελικά να μην είναι και τόσο παράξενο να γεννιέται μια κάποια αγανάκτηση. Όχι απαραίτητα επειδή ο ένας δεν μπορεί να αποκτήσει όσα έχει ο άλλος, αλλά επειδή ο δεύτερος φροντίζει να του υπενθυμίζει διαρκώς πόσο απέχει η δική του πραγματικότητα από εκείνη των προνομιούχων. Και κάπως έτσι, η επιθυμία μπορεί να μετατραπεί σε φθόνο και ο θαυμασμός σε οργή.
Η πολυτέλεια, άλλωστε, έχει ένα παράδοξο: για να διατηρήσει την αξία της, πρέπει να παραμένει απρόσιτη. Για να συνεχίσει, όμως, να αναπτύσσεται, πρέπει να κάνει όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους να την επιθυμούν. Να τους πείθει πως αυτός ο κόσμος μπορεί, κάποια στιγμή, να γίνει και δικός τους. Ακόμη κι αν γνωρίζει πολύ καλά ότι για τους περισσότερους κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί.
Κάπως έτσι, ένα αντικείμενο πόθου μπορεί να μετατραπεί σε σύμβολο κοινωνικής ανισότητας. Και μια βιτρίνα που μέχρι χθες προκαλούσε θαυμασμό, να γίνει στόχος οργής.
Οι πρόσφατες κινητοποιήσεις στη Γαλλία, που συνοδεύτηκαν από εκτεταμένα επεισόδια και λεηλασίες, έφεραν αυτή την αντίφαση στο προσκήνιο. Καταστήματα των Louis Vuitton, Hermès, Celine και Saint Laurent έγιναν στόχος επιθέσεων, με εικόνες από σπασμένες βιτρίνες, κατεστραμμένες προθήκες και ανθρώπους που απομακρύνονταν κρατώντας πανάκριβα εμπορεύματα να κάνουν τον γύρο του κόσμου.
Όπως επισημαίνουν οι New York Times σε σχετική ανάλυσή τους, πίσω από τις επιθέσεις στα καταστήματα πολυτελείας διακρίνεται μια βαθύτερη κοινωνική αντίφαση: από τη μία, ο πλούτος που προβάλλεται καθημερινά ως κάτι αξιοζήλευτο και, από την άλλη, η αδυναμία της συντριπτικής πλειονότητας να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτόν.
Λεηλατημένο κατάστημα του οίκου Christian Dior, με εμφανείς βανδαλισμούς, μία ημέρα μετά τις συγκρούσεις που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια πανεθνικών διαδηλώσεων ενάντια στην ακρίβεια και την αύξηση των τιμών των καυσίμων, στο Παρίσι της Γαλλίας, στις 18 Οκτωβρίου 2026. REUTERS/Benoit Tessier
Όταν η πολυτέλεια γίνεται σύμβολο της ανισότητας
Περισσότερα από 3.000 καταστήματα εκτιμάται, σύμφωνα με το αμερικανικό δημοσίευμα, ότι επλήγησαν κατά τη διάρκεια των επεισοδίων στη Γαλλία. Ανάμεσά τους φαρμακεία, παντοπωλεία και μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, άνθρωποι δηλαδή που είδαν τις περιουσίες τους να καταστρέφονται χωρίς να έχουν καμία σχέση με τον πλούτο και τα προνόμια εναντίον των οποίων στρέφεται ένα μέρος της κοινωνικής οργής.
Κι όμως, οι εικόνες που τράβηξαν περισσότερο την προσοχή ήταν εκείνες από τις λεηλασίες των πολυτελών μπουτίκ. Ίσως επειδή μια σπασμένη βιτρίνα της Louis Vuitton λέει, για πολλούς, κάτι περισσότερο από την ιστορία μιας κλοπής.
Η επιλογή αυτών των καταστημάτων ως στόχων αποκτά έναν πρόσθετο συμβολισμό σε μια χώρα όπου η υψηλή μόδα αποτελεί στοιχείο εθνικής υπερηφάνειας, έκφραση οικονομικής ισχύος και σύμβολο κοινωνικού κύρους.
Δεν είναι, βέβαια, η πρώτη φορά που ο πλούτος γίνεται στόχος της λαϊκής δυσαρέσκειας στη Γαλλία. Οι New York Times υπενθυμίζουν ότι η ιστορία αυτής της αντιπαράθεσης φτάνει μέχρι τη Γαλλική Επανάσταση, όταν τα σύμβολα της οικονομικής και κοινωνικής εξουσίας βρέθηκαν στο επίκεντρο της οργής.
Δεν χρειάζεται, όμως, να πάμε τόσο πίσω.
Το 2019, κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων των Κίτρινων Γιλέκων, καταστήματα των Dior και Chanel στα Ηλύσια Πεδία λεηλατήθηκαν, ενώ οι καλυμμένες με προστατευτικές κατασκευές βιτρίνες έγιναν συνηθισμένη εικόνα στο Παρίσι.
Το 2023, με αφορμή τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, διαδηλωτές εισέβαλαν στην έδρα της LVMH στη λεωφόρο Μοντέν. Ο Μπερνάρ Αρνό, ο δισεκατομμυριούχος επικεφαλής του ομίλου, βρέθηκε επίσης στο στόχαστρο, με ομοίωμά του να παραδίδεται στις φλόγες.
Ο Σερζ Καρέιρα, συνεργαζόμενος καθηγητής στο Sciences Po και στέλεχος της Γαλλικής Ομοσπονδίας Υψηλής Ραπτικής, εξηγεί στους New York Times ότι η σχέση της Γαλλίας με την πολυτέλεια ήταν ανέκαθεν αντιφατική.
Οι Γάλλοι είναι υπερήφανοι για την παγκόσμια επιρροή των μεγάλων οίκων τους, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν με καχυποψία την ηθική διάσταση μιας βιομηχανίας που στηρίζεται, σε μεγάλο βαθμό, στην οικονομική και κοινωνική αποκλειστικότητα.
Το σύνθημα «ACAB» γραμμένο με σπρέι πάνω σε διαφήμιση του οίκου Louis Vuitton, μία ημέρα μετά τις συγκρούσεις που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια πανεθνικών διαδηλώσεων κατά της ακρίβειας και της αύξησης των τιμών των καυσίμων, στο Παρίσι της Γαλλίας, στις 18 Οκτωβρίου 2026. REUTERS/Benoit Tessier
Μας έμαθαν να θέλουμε όσα δεν μπορούμε να αποκτήσουμε
Αν υπάρχει κάτι που έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια, είναι ότι δεν χρειάζεται πλέον να ανήκει κανείς στην οικονομική ελίτ για να γνωρίζει τα πάντα γύρω από τον κόσμο της.
Κάποτε, οι επιδείξεις υψηλής μόδας και οι πολυτελείς συλλογές απευθύνονταν κυρίως σε ένα περιορισμένο κοινό. Σήμερα, μπορεί κάποιος να μην έχει χρήματα ούτε για ένα πορτοφόλι της Dior, αλλά να γνωρίζει ποια διάσημη φόρεσε την τελευταία της δημιουργία, ποιος σχεδιαστής ανέλαβε τον οίκο και ποια τσάντα θεωρείται το νέο αντικείμενο πόθου.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν φροντίσει γι’ αυτό.
Οι επιδείξεις μόδας έχουν μετατραπεί σε παγκόσμια θεάματα, οι εμφανίσεις των διασημοτήτων σε διαφημιστικές καμπάνιες και οι συνεργασίες των οίκων με αστέρες της μουσικής και του κινηματογράφου έχουν κάνει την πολυτέλεια αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ποπ κουλτούρας.
Δεν χρειάζεται να μπορείς να αγοράσεις μια τσάντα Louis Vuitton για να ξέρεις πόσο κοστίζει. Ούτε να έχεις βρεθεί ποτέ σε κατάστημα της Chanel για να αναγνωρίζεις το λογότυπό της.
Και κάπου εδώ αρχίζει το πρόβλημα.
Όπως παρατηρούν οι New York Times, οι μεγάλοι οίκοι έχουν καταφέρει να κάνουν τα προϊόντα τους επιθυμητά ακόμη και σε ανθρώπους που δεν θα μπορέσουν ποτέ να τα αποκτήσουν. Την ίδια στιγμή, οι συνεχείς αυξήσεις των τιμών μεγαλώνουν την απόσταση ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα.
Με άλλα λόγια, μας καλούν διαρκώς να κοιτάζουμε έναν κόσμο στον οποίο οι περισσότεροι δεν έχουμε θέση.
Για τον Καρέιρα, αυτή η αντίφαση γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στις νεότερες γενιές, που μεγαλώνουν βομβαρδισμένες από εικόνες πλούτου, ενώ οι δικές τους οικονομικές προοπτικές απέχουν πολύ από όσα βλέπουν στις οθόνες τους.
Κάπως έτσι, το όνειρο παύει να λειτουργεί ως υπόσχεση. Στη θέση του εμφανίζονται ο φθόνος, η απογοήτευση και η οργή.
Περαστικοί φωτογραφίζουν ένα κατάστημα του οίκου Burberry που υπέστη βανδαλισμούς, μία ημέρα μετά τις συγκρούσεις που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια πανεθνικών διαδηλώσεων κατά της ακρίβειας και της αύξησης των τιμών των καυσίμων, στο Παρίσι της Γαλλίας, στις 18 Οκτωβρίου 2026. REUTERS/Stephanie Lecocq
Τι συμβολίζει τελικά μια σπασμένη βιτρίνα;
Μια βιτρίνα πολυτελούς καταστήματος δεν υπάρχει απλώς για να παρουσιάζει προϊόντα. Υπάρχει για να δημιουργεί επιθυμία.
Πίσω από το γυαλί, οι τσάντες, τα κοσμήματα και τα ρούχα τοποθετούνται σχεδόν σαν εκθέματα μουσείου. Ο φωτισμός είναι προσεκτικά σχεδιασμένος, οι χώροι αποπνέουν ηρεμία και κάθε λεπτομέρεια υπενθυμίζει ότι εδώ δεν αγοράζει κανείς απλώς ένα αντικείμενο, αλλά ένα συγκεκριμένο κοινωνικό κύρος.
Ο περαστικός μπορεί να σταθεί, να κοιτάξει, να θαυμάσει. Το αν μπορεί να αγοράσει κάτι είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία.
Σύμφωνα με τον Καρέιρα, όταν αυτή η βιτρίνα σπάει, δεν καταστρέφεται μόνο ένα κομμάτι γυαλί. Συμβολικά, καταστρέφεται και το όριο που χωρίζει εκείνους που μπορούν να συμμετέχουν σε αυτόν τον κόσμο από εκείνους που παραμένουν έξω από αυτόν.
Η αρπαγή των προϊόντων μπορεί, υπό αυτή την οπτική, να ερμηνευθεί ως μια βίαιη προσπάθεια απόκτησης όσων μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν απρόσιτα.
Πολλά από τα κλεμμένα αντικείμενα, σύμφωνα με το αμερικανικό δημοσίευμα, κατέληξαν σε αγορές μεταπώλησης και στη μαύρη αγορά.
Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που συμμετείχε στις λεηλασίες είχε στο μυαλό του κάποια πολιτική ή κοινωνική διαμαρτυρία. Ούτε ότι η οικονομική ανισότητα δικαιολογεί την καταστροφή ξένης περιουσίας.
Αλλά η εικόνα ανθρώπων που σπάνε τις βιτρίνες καταστημάτων τα οποία συμβολίζουν τον πλούτο μπορεί να μας πει κάτι για την κοινωνία μέσα στην οποία συμβαίνουν όλα αυτά.
Ιδίως όταν πρόκειται για μια κοινωνία που έχει μάθει να μετρά την επιτυχία και μέσα από όσα μπορεί κανείς να αγοράσει.
Το σύνθημα «Οργισμένοι για το κλίμα, αντί για αγχωμένοι για το περιβάλλον» διακρίνεται γραμμένο στον τοίχο καταστήματος του οίκου Dior, λίγες ημέρες μετά τις πανεθνικές διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας και της αύξησης των τιμών των καυσίμων, που διοργανώθηκαν με πρωτοβουλία του κινήματος των «Κίτρινων Γιλέκων», και ενόψει ενός δεύτερου γύρου κινητοποιήσεων στο Παρίσι της Γαλλίας, στις 21 Οκτωβρίου 2026. REUTERS/Stephane Mahe
Οι ανοιχτές πόρτες της LVMH και η ειρωνεία της συγκυρίας
Υπάρχει και μια σχεδόν ειρωνική λεπτομέρεια στην ιστορία.
Όπως σημειώνουν οι New York Times, οι κινητοποιήσεις του Σαββατοκύριακου συνέπεσαν με τις Journées Particulières, μια πρωτοβουλία της LVMH κατά την οποία ο όμιλος ανοίγει στο κοινό τα εργαστήρια και τους χώρους δημιουργίας των εμπορικών σημάτων του.
Η ιδέα είναι να μπορέσουν οι επισκέπτες να γνωρίσουν τους ανθρώπους πίσω από τα προϊόντα, τις τεχνικές κατασκευής τους και την παράδοση που οι οίκοι επικαλούνται τόσο συχνά.
Την ώρα, λοιπόν, που η βιομηχανία προσπαθούσε να ανοίξει συμβολικά τις πόρτες της στο ευρύ κοινό, ορισμένα από τα καταστήματά της έβλεπαν τις πραγματικές τους πόρτες να παραβιάζονται.
Από τη μία πλευρά, η πολυτέλεια ως πολιτιστική κληρονομιά, τεχνογνωσία και δημιουργικότητα. Από την άλλη, η πολυτέλεια ως υπενθύμιση του πλούτου που συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων.
Οι ίδιοι οίκοι που παρουσιάζουν τα προϊόντα τους ως έργα υψηλής δεξιοτεχνίας βρίσκονται αντιμέτωποι με ανθρώπους που βλέπουν σε αυτά κάτι εντελώς διαφορετικό: την υπερβολή, την οικονομική ανισότητα και τις αντιφάσεις ενός συστήματος που υπόσχεται περισσότερα από όσα μπορεί να προσφέρει.
Εργαζόμενοι επισκευάζουν την πρόσοψη καταστήματος του οίκου Christian Dior που υπέστη ζημιές και τοποθετούν προστατευτικό ρολό ασφαλείας, μία ημέρα μετά τις συγκρούσεις που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια πανεθνικών διαδηλώσεων κατά της ακρίβειας και της αύξησης των τιμών των καυσίμων, στο Παρίσι της Γαλλίας, στις 18 Οκτωβρίου 2026. REUTERS/Benoit Tessier
Πόσο ελκυστική μπορεί να είναι η πολυτέλεια πίσω από οχυρωμένες βιτρίνες;
Μετά τις λεηλασίες, οι μεγάλοι οίκοι αναγκάστηκαν να ασχοληθούν με κάτι πολύ λιγότερο λαμπερό από τις νέες συλλογές τους: την ασφάλεια των καταστημάτων και των εργαζομένων τους.
Σε εσωτερικό σημείωμα προς το προσωπικό της LVMH, στις 19 Οκτωβρίου, ο Αντουάν Αρνό, επικεφαλής επικοινωνίας και βιωσιμότητας του ομίλου, ανέφερε ότι είχαν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα για την προστασία των εργαζομένων και τη συνέχιση των δραστηριοτήτων.
Σύμφωνα με τους New York Times, υπήρξαν επίσης πληροφορίες για την πρόσληψη ιδιωτικού προσωπικού ασφαλείας.
Ο Καρέιρα εκτιμά ότι δρόμοι όπως η λεωφόρος Μοντέν και η οδός Φομπούρ Σεντ-Ονορέ, όπου συγκεντρώνονται ορισμένα από τα πιο πολυτελή καταστήματα του Παρισιού, θα θυμίζουν το Φορτ Νοξ κατά τις επόμενες κινητοποιήσεις.
Και εδώ προκύπτει μια τελευταία αντίφαση.
Πώς μπορεί μια βιομηχανία που έχει επενδύσει τόσο πολύ στο να βρίσκεται παντού, να προβάλλεται διαρκώς και να προκαλεί την επιθυμία εκατομμυρίων ανθρώπων, να συνεχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο αν χρειαστεί να απομονωθεί πίσω από προστατευτικά μέτρα και φρουρούς;
Γιατί το πρόβλημα των μεγάλων οίκων δεν είναι μόνο οι σπασμένες βιτρίνες ή τα πανάκριβα εμπορεύματα που χάθηκαν. Είναι και η σχέση τους με έναν κόσμο που καλείται καθημερινά να θαυμάζει όσα δεν μπορεί να αποκτήσει.
Οι οίκοι πολυτελείας χρειάζονται εκατομμύρια ανθρώπους να ονειρεύονται τα προϊόντα τους, ακόμη κι αν μόνο ελάχιστοι μπορούν να τα αγοράσουν. Όταν, όμως, το όνειρο μετατρέπεται σε μια διαρκή υπενθύμιση του αποκλεισμού, η λάμψη της βιτρίνας μπορεί να πάψει να προκαλεί θαυμασμό και να γίνει στόχος οργής.
Ίσως, βέβαια, γιατί δεν έχουν όλοι μια ντουλάπα στο μέγεθος του Πεδίου του Άρεως, ώστε να κάνουν μια βόλτα ανάμεσα στις Louboutin τους, μέχρι να ξεθυμάνει η οργή για το γεγονός ότι δεν μπορούν να πληρώσουν ούτε το ενοίκιό τους.
IN.GR
