Πριν από την επάνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία, το 2021, το Αφγανιστάν ήταν ο μεγαλύτερος παραγωγός οπίου παγκοσμίως.
Από εκεί προερχόταν το 90% της ηρωίνης στον κόσμο, με κύριο καταναλωτή την Ευρώπη.
Το θρησκευτικό διάταγμα του ηγέτη των Ταλιμπάν, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, τον Απρίλιο του 2022, άλλαξε τα δεδομένα.
Απαγόρευσε την καλλιέργεια οπιούχου παπαρούνας, καθώς και την παραγωγή, διακίνηση και χρήση όλων των ναρκωτικών στο Αφγανιστάν.
Η απόφαση αυτή προκάλεσε μια πρωτοφανή κατάρρευση της παραγωγής οπίου στη χώρα, ανατρέποντας τα οικονομικά, γεωπολιτικά και κοινωνικά δεδομένα της περιοχής
Οι καλλιέργειες μειώθηκαν κατά 95%, από 2.330.000 στρέμματα σε μόλις 108.000, σύμφωνα με το Γραφείο του ΟΗΕ για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (UNODC).
Η παραγωγή έπεσε από 6.200 τόνους σε 333.
Όμως για πρώτη φορά φέτος η καλλιέργεια παπαρούνας στο Αφγανιστάν αυξάνεται ραγδαία.
Η ετήσια έκθεση του UNODC αναφέρει αύξηση της τάξης περίπου 330%.
Η παραγωγή οπίου πενταπλασιάστηκε, σε σχεδόν 1.500 τόνους.
Η ποσότητα αυτή αρκεί για περίπου 150 τόνους καθαρής ηρωίνης, δηλαδή για την ετήσια ζήτηση ολόκληρης της Ευρώπης.
Την ώθηση δίνει η απόγνωση, καθώς το Αφγανιστάν πλήττεται από αλλεπάλληλες κρίσεις.
Η ξηρασία έχει μειώσει τις σοδειές και η διεθνής ανθρωπιστική βοήθεια φτάνει πια με το σταγονόμετρο, την ώρα που περισσότεροι από έξι εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες αναγκάστηκαν να επιστρέψουν από το Ιράν και το Πακιστάν από τον Οκτώβριο του 2023, χωρίς δουλειά και ελπίδα για το μέλλον.
Η λύση για τους περισσότερους είναι η καλλιέργεια παπαρούνας, που αποδίδει πολλαπλάσια από το σιτάρι.
Συγκεντρώνεται κυρίως στο ορεινό Μπανταχσάν, στα βορειοανατολικά, όπου οι Ταλιμπάν έχουν περιορισμένο έλεγχο.
Στα νοτιοδυτικά σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε έναν χρόνο, αλλά παραμένει κρυμμένη ανάμεσα σε σιτάρι και πίσω από ψηλούς τοίχους.
Φοβούμενοι αναταραχές, οι Ταλιμπάν απαγόρευσαν τις έρευνες σε σπίτια χωρίς δικαστική εντολή, στέλνοντας μήνυμα ανοχής.
Έχει περάσει πια τα πορώδη σύνορα.

Τα σύνορα Αφγανιστάν-Πακιστάν-Ιράν ως ναρκοκόμβος
Η άνθηση της καλλιέργειας παπαρούνας στο Πακιστάν και το Ιράν προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία.
Το όπιο παράγεται πλέον εκεί σε μεγάλη κλίμακα, με αφγανική εμπειρογνωμοσύνη.
Ωθούμενοι από την απαγόρευση των Ταλιμπάν, Αφγανοί καλλιεργητές οπίου -κυρίως από την Κανταχάρ και το Χελμάντ- πέρασαν τα σύνορα, νοικιάζοντας γη ή συνεταιριζόμενοι με ντόπιους γαιοκτήμονες.
Πλέον, οι παραμεθόριες περιοχές μεταξύ Αφγανιστάν, Ιράν και Πακιστάν θεωρούνται παγκόσμιο κέντρο παραγωγής οπίου.
Στην πακιστανική επαρχία Μπαλουχιστάν, δορυφορικές εικόνες της βρετανικής εταιρείας Alcis εντόπισαν περισσότερα από 90.000 στρέμματα με καλλιέργειες παπαρούνας.
Η έκταση αυτή αρκεί για να καλύψει την κατανάλωση ηρωίνης ολόκληρης της Βρετανίας.
Η καλλιέργεια συγκεντρώνεται στις περιοχές Λοραλάι και Κίλα Αμπντουλάχ.
Αποτελούν το επίκεντρο μιας τεράστιας μετατόπισης της καλλιέργειας οπίου από το Αφγανιστάν στη γειτονική χώρα.
Οι καλλιεργητές χρησιμοποίησαν αντλίες νερού με ηλιακή ενέργεια για να μετατρέψουν άνυδρες εκτάσεις σε εύφορα χωράφια παπαρούνας.
Στην πόλη Γκουλιστάν της Κίλα Αμπντουλάχ λειτουργούν πλέον ανοιχτές αγορές όπου το ακατέργαστο όπιο πωλείται ελεύθερα και διοχετεύεται στα διεθνή δίκτυα διακίνησης.
Φέρεται να γίνει με την ανοχή τοπικών παραγόντων και ανώτερων στρατιωτικών, που βάσει καταγγελιών εισπράττουν «προμήθειες».
Το Ισλαμαμπάντ το διαψεύδει.
Το UNODC εκτιμά την πακιστανική παραγωγή ως οριακή, αναγνωρίζει όμως ενδείξεις μετατόπισης της παραγωγής.
Στο Ιράν, αντίστοιχα, η ανατολική επαρχία Σιστάν-Βαλουχιστάν παραμένει η κύρια περιοχή παραγωγής.
Έχει επεκταθεί και σε άλλες ιρανικές επαρχίες στα σύνορα με το Πακιστάν και το Αφγανιστάν, αλλά επίσης στα δυτικά και νότια της χώρας, με αναφορές ότι γαιοκτήμονες επενδύουν σε ακριβά συστήματα στάγδην άρδευσης.
Ένδειξη ότι δεν φοβούνται καταστροφή των καλλιεργειών τους.
Οι ιρανικές αρχές, απορροφημένες από τον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ από τα τέλη Φεβρουαρίου, δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να επέμβουν.
Σε ορισμένες περιοχές οι εκτάσεις με καλλιέργειες παπαρούνας έχουν πλέον διπλασιαστεί και αναμένεται να φτάσουν σε πολύ υψηλότερα επίπεδα καλλιέργειας το 2027.

Αφγανός καλλιεργητής παραπούρνας (REUTERS/Parwiz/File Photo)
Ο γεωπολιτικός φαύλος κύκλος
Σε μια περιοχή που μαστίζεται εδώ και δεκαετίες από πολέμους, γεωπολιτική ρευστότητα και φτώχεια, οι συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη της παραοικονομίας και των εγκληματικών δικτύων.
Όμως η μετατόπιση της παραγωγής οπίου δεν αφορά απλώς την εδραίωση μιας παράνομης οικονομίας.
Παγιώνεται και ενισχύεται ένας περιφερειακός άξονας αστάθειας, όπου διασταυρώνονται το οργανωμένο έγκλημα, οι ένοπλες οργανώσεις και η πολιτική αστάθεια.
Τόσο το πακιστανικό Μπαλουχιστάν όσο και το ιρανικό Σιστάν-Μπαλουχιστάν είναι εστίες εξέγερσης αυτονομιστών της σουνιτικής μειονότητας των Μπαλούχων.
Στο Πακιστάν, οι ένοπλες ομάδες επιτίθενται τακτικά σε δυνάμεις ασφαλείας, λεωφορεία και τρένα, και ελέγχουν όλο και περισσότερο το εμπόριο ναρκωτικών.
Ανταγωνίζονται επίσης τα κέρδη από το λαθρεμπόριο καυσίμων και ορυκτών.
Τα έσοδα χρηματοδοτούν τον αγώνα τους.
Και αυτός με τη σειρά του αποδυναμώνει τον κρατικό έλεγχο, κάτι που με τη σειρά του ευνοεί ακόμη περισσότερη την καλλιέργεια παπαρούνας.
Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο, που -λόγω και της εκτεταμένης διαφθοράς- δύσκολα μπορεί να σπάσει.
Οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από την περιοχή.
Η τροφοδοσία της διεθνούς αγοράς ηρωίνης διατηρείται, με την Ευρώπη ως βασικό προορισμό, ενώ ανοίγουν νέες διαδρομές μέσω Μέσης Ανατολής.
Για το Ισλαμαμπάντ, η ασφάλεια των ήδη τεταμένων συνόρων με το Αφγανιστάν, όπου πρόσφατα ξέσπασαν και εχθροπραξίες, συνδέεται πλέον και με μια διασυνοριακή παράνομη οικονομία.
Για την Τεχεράνη, το πρόβλημα προστίθεται σε έναν πόλεμο και σε μια οικονομία στο χείλος της κατάρρευσης.
Παραδόξως, η κρίση ενισχύει τη θέση των Ταλιμπάν.
Η απαγόρευσή τους δεν εξάλειψε τα δίκτυα, ανέδειξε όμως ότι η αφγανική κρίση είναι περιφερειακή.
Η καταπολέμηση των ναρκωτικών αναδεικνύεται σε έναν από τους λίγους τομείς συνεργασίας.
Και δη σε μια περίοδο όπου οι Ταλιμπάν, το καθεστώς των οποίων έχει μέχρι σήμερα αναγνωρίσει επίσημα μόνο η Ρωσία, χτίζουν γέφυρες (ακόμη και με την Ευρώπη, ένεκα του μεταναστευτικού) για σταδιακή άρση της διεθνούς απομόνωσής τους.
IN.GR












