Δικαιολογούνται οι τιμές στα σούπερ μάρκετ των τουριστικών νησιών; Kαι ποιος τις ελέγχει;

Στις 17 Αυγούστου η Μ. κάλεσε την Αστυνομία σε ένα σούπερ μάρκετ (franchise μεγάλης αλυσίδας του κλάδου) στο λιμάνι ενός τουριστικού νησιού της Δωδεκανήσου. Το κατάστημα ήταν γεμάτο πελάτες, ντόπιους, Έλληνες και ξένους τουρίστες. Επικρατούσε πανικός.

Η τιμή που είχε δει στο ράφι η Μ. ήταν διαφορετική από αυτή στο ταμείο. Στο ράφι, η τιμή για τις 9+3 μπύρες δώρο ήταν 6,91 ευρώ (προσφορά). 0, 57 λεπτά η μπύρα. Στο ταμείο της ζήτησαν 9 ευρώ.

Η αστυνομία κατέγραψε και φωτογράφισε την παράβαση. Η αναντιστοιχία τιμής από ράφι στο ταμείο είναι μία από τις πιο κλασικές παραβάσεις που καταγράφονται στα σούπερ μάρκετ

Η Μ. περιγράφει πως η τιμή της προσφοράς που είχε δει στο ράφι της φάνηκε όαση.

Τις προηγούμενες δύο μέρες η Μ. έβλεπε στα τοπικά «ανώνυμα» μίνι μάρκετ, τις μπύρες σε συσκευασίες των 4 ή 6 τεμαχίων να πωλούνται με το κομμάτι.

«Υπολογίστε 2 ευρώ το κουτάκι» της έλεγαν. Απόδειξη δεν έπαιρνε η Μ. για αυτές τις αγορές.

Είναι ενδεικτικό πως στα περισσότερα σούπερ μάρκετ του νησιού η εξάδα των εμφιαλωμένων νερών ξεκινούσε από 2.90 ευρώ και έφτανε μέχρι και  τα 3.35 ευρώ, όταν στην Αθήνα η μέση τιμή του προϊόντος είναι 1.50 ευρώ.

Και αυτό, σε ένα νησί με μεγάλο πρόβλημα στο θέμα του νερού το οποίο έχει κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη λειψυδρία.

Ο ταμίας παρέπεμψε την Μ. στον υπεύθυνο του καταστήματος. Ο ίδιος δεν μιλούσε καλά ελληνικά. Απάντησε πως δεν είναι ο ίδιος υπεύθυνος αλλά κάποιος που έλειπε από το κατάστημα εκείνη την ώρα. Κανένας υπάλληλος δεν ενδιαφέρθηκε να την εξυπηρετήσει εκείνη την ώρα. Δεν φαινόταν να ιδρώνει κανενός το αυτί.

Οι δε πελάτες που περίμεναν στην ουρά φώναζαν στην Μ. εν χορδαίς και οργάνοις να τελειώνει με τα παράπονα της για να προχωρήσει η ουρά (στο ένα και μοναδικό) ταμείο.

Τέσσερις αστυνομικοί κατέφθασαν μέσα σε ελάχιστα λεπτά μετά το τηλεφώνημα. Βρήκαν το ταμπελάκι στο ράφι. Το φωτογράφισαν. Διαπίστωσαν ιδίοις όμμασι πως στα περισσότερα προϊόντα δεν υπήρχαν τιμές.

Κάποια στιγμή έφτασε και ο «υπεύθυνος του καταστήματος». Μιλούσε σπαστά, λίγα ελληνικά.

Η απάντηση που έδωσε για το περιστατικό ήταν πως τα ταμπελάκια των τιμών δεν είχαν προλάβει να αλλαχθούν.

Οι αστυνομικοί έκαναν συστάσεις στον υπεύθυνο τόσο για το θέμα της διαφορετικής τιμής σε ράφι και ταμείο όσο και για την γενικότερη απουσία τιμολόγησης στα προϊόντα στα ράφια.

Στη Μ. οι αστυνομικοί είπαν πως αυτή είναι μια από τις πιο συνηθισμένες καταγγελίες που καταγράφουν αλλά και πως οι καταγγελίες για το εν λόγω σούπερ μάρκετ είναι συχνές.

Η τύχη της καταγγελίας προαναγγέλθηκε πως θα είναι κακή. Οι αστυνομικοί εξήγησαν πως το αρμόδιο τμήμα στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου είναι υποστελεχωμένο.

Ο τίτλος της αναφοράς που συνέταξαν οι αστυνομικοί ήταν ο εξής: «Καταγγελία πολίτη για παράβαση των κανόνων ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ. (Διαφορά τιμής προϊόντος μεταξύ πινακίδας ραφιού και ταμείου) σε κατάστημα Σούπερ Μάρκετ – Αίτημα για διενέργεια ελέγχου και επιβολή διοικητικών κυρώσεων».

Τελικά, η Μ. πήρε την τιμή στης προσφοράς στο ταμείο και έφυγε απογοητευμένη. Το να ψωνίζει τακτικά από σούπερ μάρκετ έτσι ώστε να μειώσει τα έξοδα της εστίασης ήταν από τους στόχους των φετινών διακοπών. Οι δύο εβδομάδες σε ελληνικό νησί με όλη την οικογένεια ήταν ήδη ένα πολύ τολμηρό, από οικονομικής άποψης, εγχείρημα.

Διάλογος με τον ιδιοκτήτη του σούπερ μάρκετ

Μόλις η καταγγελία της Μ. πρωτοκολλήθηκε και κοινοποιήθηκε στη ΔΟΥ Ρόδου και στο αρμόδιο τμήμα της Περιφέρειας, και ξεκίνησε μια σειρά από e-mails ανάμεσα στους αρμόδιους, την εμφάνιση του έκανε και ο ιδιοκτήτης του σούπερ μάρκετ.

Η απάντηση του ήταν πως οι υπάλληλοι δεν είχαν προλάβει να αλλάξουν τα ταμπελάκια στις τιμές.

Λίγες μέρες αργότερα η Μ. επισκέφτηκε ξανά το σούπερ μάρκετ. Το προ πολλού… ληγμένο ταμπελάκι παρέμενε στη θέση του. Tιμές σε προϊόντα πάλι απουσίαζαν.

Η Μ. αποφάσισε να στείλει νέο e-mail με κοινοποίηση προς όλους τους παραλήπτες, απευθυνόμενη στον ιδιοκτήτη του σούπερ μάρκετ.

«Καλησπέρα σας. Ψώνισα χθες ξανά από το συγκεκριμένο κατάστημα.
1) Το καρτελάκι με την τιμή 6.91 ευρώ παρέμενε στο ράφι.
2) Στο μισό σούπερ μάρκετ δεν υπήρχαν καθόλου αναγραφόμενες τιμές κάτι που κατέγραψαν οι αστυνομικοί. Αυτό γιατί συνέβη; Πάλι δεν είχαν προλάβει οι υπάλληλοι; Πώς λειτουργεί ένα σούπερ μάρκετ χωρίς τιμές στα ράφια;».

Η απάντηση του ιδιοκτήτη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον μιας και νομιμοποιεί πολλές από τις λάθος πρακτικές, μετατοπίζοντας τις ευθύνες αλλού.

Για παράδειγμα:

«Σε ό,τι αφορά τα καρτελάκια των τιμών, η διαδικασία αλλαγής γίνεται ως εξής: οι παλιές τιμές αφαιρούνται από τα ράφια και παράλληλα εκτυπώνονται και τοποθετούνται οι νέες. Σε εβδομαδιαία βάση η διαδικασία αυτή αφορά πάνω από 7500 καρτελάκια τιμών. Μέσα σε έναν τόσο μεγάλο όγκο αλλαγών είναι δυνατόν κάποιο καρτελάκι να παραμείνει εκ παραδρομής στο ράφι ή, κατά τη διάρκεια της αλλαγής, κάποιο προϊόν να μείνει προσωρινά χωρίς την καινούργια ένδειξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι θεωρούμε φυσιολογικό να υπάρχουν προϊόντα χωρίς αναγραφόμενη τιμή. Αντιθέτως, είναι κάτι που οφείλουμε να διορθώνουμε και γι’ αυτό οι υπάλληλοί μας εργάζονται καθημερινά για την ολοκλήρωση και τον έλεγχο των αλλαγών.

»Παράλληλα, υπάρχει ένα πραγματικό και πολύ σοβαρό πρόβλημα έλλειψης προσωπικού, ιδιαίτερα στη νησιωτική Ελλάδα. Όπως πιθανότατα διαπιστώσατε και η ίδια, στα καταστήματά μας απασχολούνται πλέον αρκετοί εργαζόμενοι από το εξωτερικό, μεταξύ άλλων και από το Σουδάν, ακριβώς επειδή είναι εξαιρετικά δύσκολο να καλυφθούν όλες οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας. Αυτό το αναφέρω ως εξήγηση της πρακτικής δυσκολίας και όχι ως δικαιολογία. Η κριτική και οι παρατηρήσεις των πελατών είναι απολύτως θεμιτές και, όταν επισημαίνεται ένα πραγματικό πρόβλημα, είναι υποχρέωσή μας να το εξετάζουμε και να το διορθώνουμε».

Αλλος επισκέπτης ελληνικού νησιού, από τα πιο διάσημα των Κυκλάδων, περιέγραψε στο in ένα παρόμοιο πρόβλημα.

«Αγόρασα ένα κρασί από κάβα προς 78 ευρώ. Το προϊόν δεν είχε αναγραφόμενη τιμή. Αργότερα, με έναν έλεγχο στο διαδίκτυο συνειδητοποίησα πως η μέση τιμή του είναι 45 ευρώ.

Οι απαντήσεις που έλαβα από τους λογαριασμούς μου στο ΑΙ (Claude – anthropic) έλεγαν τα εξής: «Αν δεν υπήρχε καμία τιμή αναρτημένη, αυτό είναι παράβαση. Υποχρεούνται να έχουν τιμοκατάλογο ή τιμή επί του προϊόντος. Εκεί μπορείς να κάνεις καταγγελία στη ΔΙΜΕΑ (Διεύθυνση Εποπτείας Αγοράς) ή στον ΕΦΕΤ αν αφορά τρόφιμα/ποτά. Αλλά ειλικρινά: η διαδικασία είναι χρονοβόρα και το αποτέλεσμα αβέβαιο για 33  ευρώ διαφορά. Πρακτικά: Άξιζε το κρασί; Αν ναι, απόλαυσέ το. Αν όχι, review στο Google Maps είναι το πιο αποτελεσματικό “αντίποινο”».

Καλπάζει η ανάπτυξη των σούπερ μάρκετ στα νησιά

Για τις αναντίρρητα υψηλά τιμές στα σούπερ και μίνι μάρκετ στα νησιά και σε λοιπές πολύ τουριστικές περιοχές της χώρας, οι ιδιοκτήτες αυτών των καταστημάτων επικαλούνται μια σειρά επιχειρημάτων: μεταφορικό κόστος (ακτοπλοϊκά ναύλα και καύσιμα), μειωμένος ανταγωνισμός (με αποτέλεσμα οι τοπικές τιμές να ελέγχονται από λιγότερους παίκτες), εποχικότητα (αυξημένη ζήτηση κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου η οποία πιέζει περαιτέρω τις τιμές προς τα πάνω. Επίσης: αυξημένο λειτουργικό κόστος (υψηλότερα έξοδα συντήρησης, ενοικίων και ενέργειας).

Από την άλλη, η καλπάζουσα ανάπτυξη των σούπερ μάρκετ της Περιφέρειας, είναι επίσης αναντίρρητη.

Τα στοιχεία από την επίσημη έρευνα και τις μετρήσεις της εταιρείας ερευνών αγοράς NielsenIQ (NIQ), η οποία παρακολουθεί συστηματικά την πορεία του οργανωμένου λιανεμπορίου στην Ελλάδα, δείχνουν πως τα σούπερ μάρκετ σε νησιά και Κρήτη, σημείωσαν το 2026 την ισχυρότερη δυναμική με ρυθμό ανάπτυξης 8,9%. Στο σύνολο του κλάδου ο γενικός ρυθμός ανάπτυξης της αγοράς ανήλθε σε 7,1%.

Όπως έχει επισημάνει κατ΄ επανάληψη ο Οικονομικός Ταχυδρόμος: «είναι το τουριστικό κύμα των τεσσάρων μηνών – από την 1η Απριλίου όταν αρχίζει η τουριστική περίοδος – που ενισχύει με δυναμικό τρόπο τις πωλήσεις των αλυσίδων στα νησιά, σε βάρος της εστίασης».

Οι έξοδοι σε ταβέρνες και εστιατόρια περιορίζονται και τη θέση τους παίρνουν το μαγείρεμα στο κατάλυμα ή το γρήγορο σνακ στο χέρι.

Τα δίκτυα των νέων σούπερ μάρκετ σε νησιά και στην περιφέρεια συνολικά, αναπτύσσονται είτε μέσω εξαγορών τοπικών κυρίων αλυσίδων είτε με τη δημιουργία νέων καταστημάτων με το μοντέλο του franchise.

Τι ελέγχεται από τις Αρχές και τι όχι

Το in έθεσε μια σειρά από ερωτήματα για όλα τα παραπάνω στον Σπύρο Περιστέρη, υποδιοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου Αγοράς, Ηλεκτρονικού Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή.

Σημειώνεται πως η νέα Αρχή, η οποία ανέλαβε τον ενιαίο έλεγχο της αγοράς και την προστασία των καταναλωτών, συγκεντρώνοντας αρμοδιότητες που μέχρι σήμερα ασκούνταν από διαφορετικούς φορείς, ξεκίνησε τη λειτουργία της στις 23 Δεκεμβρίου 2025.

Οσον αφορά τις πολλαπλάσιες τιμές των προϊόντων στα σούπερ μάρκετ νησιών και τουριστικών σημείων σε σχέση με τα καταστήματα των μεγάλων πόλεων ο κ. Περιστέρης σημειώνει καταρχάς τα εξής:

«Θα ήθελα να διευκρινίσω ότι στην ελληνική και στην ευρωπαϊκή αγορά δεν υπάρχει κάποιος κανόνας ή νόμος που να καθορίζει διοικητικά τις τελικές τιμές πώλησης των προϊόντων στο ράφι. Αντιθέτως, στο πλαίσιο της ελεύθερης αγοράς και των κανόνων ανταγωνισμού της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η τελική τιμή λιανικής διαμορφώνεται αποκλειστικά από την ίδια την επιχείρηση, ανεξάρτητα και με δική της εμπορική ευθύνη, με την επιφύλαξη τυχόν ειδικών ρυθμίσεων που ισχύουν για συγκεκριμένα προϊόντα ή σημεία πώλησης».

»Επομένως, το γεγονός ότι ένα προϊόν πωλείται ακριβότερα σε ένα νησί ή σε έναν τουριστικό προορισμό σε σχέση με την Αθήνα δεν συνιστά από μόνο του παράβαση.

»Η σύγκριση τιμών μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών μπορεί να αναδεικνύει σημαντικές αποκλίσεις και να προκαλεί εύλογη δυσαρέσκεια στους καταναλωτές όσο και σε εμάς σαν Αρχή, δεν αρκεί όμως από μόνη της για να στοιχειοθετήσει “αισχροκέρδεια” με τη νομική έννοια.

Στη συνέχεια, ο κ. Περιστέρης σημειώνει πως η ΑΑΑΕΑ&ΠΚ ελέγχει συγκεκριμένες παραβάσεις:

1. μη αναγραφή τιμών
2. ασυμφωνία τιμής ραφιού και ταμείου
3. παραπλανητικές προσφορές
4. ελλιπή ενημέρωση του καταναλωτή
5. έκτατα μέτρα ελέγχου της αθέμιτης κερδοφορίας

Σύμφωνα με τον κ. Περιστέρη, ειδικά για την αθέμιτη κερδοφορία: «Ο έλεγχος δεν γίνεται με βάση το αν ένα προϊόν είναι ακριβότερο από ό,τι στην Αθήνα. Γίνεται με βάση συγκεκριμένη μεθοδολογία: εξετάζεται αν το μικτό περιθώριο κέρδους της επιχείρησης για το συγκεκριμένο προϊόν υπερβαίνει το επιτρεπόμενο όριο σε σχέση με την περίοδο αναφοράς».

Όπως όμως προσθέτει ο κ. Περιστέρης: «Ο δε νόμος για το έλεγχο της αθέμιτης κερδοφορίας ήταν σε ισχύ έως την 30ή Ιουνίου 2026, συνεπώς έλεγχοι επί αυτού του πεδίου δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν, μετά το πέρας της προαναφερθείσας ημερομηνίας».

Ως προς το παράδειγμα της εξάδας των πολύ ακριβών εμφιαλωμένων νερών στο νησί της Δωδεκανήσου, μια τιμή σημαντικά υψηλότερη από την τιμή που συναντάται σε μεγάλα αστικά κέντρα, ο κ. Περιστέρης απαντά πως μπορεί ασφαλώς να αποτελέσει αντικείμενο ελεγκτικής αξιολόγησης από την ΑΑΕΑ&ΠΚ, μόνο όμως αν συνδυάζεται με έλλειψη αναγραφής τιμής, παραπλανητική πληροφόρηση ή άλλη παράβαση.

«Δεν αρκεί όμως η διαφορά τιμής από μόνη της για την επιβολή προστίμου, χωρίς συγκεκριμένη νομική βάση και τεκμηρίωση» σημειώνει ο κ. Περιστέρης.

Επίσης, ο έλεγχος έκδοσης αποδείξεων αποτελεί αρμοδιότητα της ΑΑΔΕ και όχι της ΑΑΕΑ&ΠΚ.

Την ίδια στιγμή, ο κ. Περιστέρης εξηγεί πως οι τακτικοί έλεγχοι στα σούπερ μάρκετ των νησιωτικών περιοχών και των τουριστικών σημείων είναι βασική αρμοδιότητα των Διευθύνσεων Ανάπτυξης των Περιφερειών.

Οι έλεγχοι της Αρχής γίνονται στοχευμένα, με βάση καταγγελίες, δεδομένα αγοράς και αξιολόγηση κινδύνου. Όπου διαπιστώνονται παραβάσεις, επιβάλλονται οι προβλεπόμενες κυρώσεις.

Οσον αφορά τους κανόνες που διέπουν τις τοπικές, περιφερειακές αγορές, ο κ. Περιστέρης αναφέρει πως:

«Οι κανόνες ισχύουν ενιαία σε όλη τη χώρα. Δεν υπάρχουν άλλοι κανόνες για τα νησιά ή τις τουριστικές περιοχές. Υπάρχουν, βεβαίως, πραγματικές ιδιαιτερότητες κόστους, μεταφοράς, εποχικότητας και εφοδιασμού, οι οποίες λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση, χωρίς όμως να αναιρούν τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων απέναντι στον καταναλωτή».

Ανεπαρκείς έλεγχοι

H Παναγιώτα Καλαποθαράκου, συνταξιούχος δικηγόρος, πρόεδρος και από τα ιδρυτικά μέλη της ΕΚΠΟΙΖΩ Ενωση Καταναλωτών «Η Ποιότητα της Ζωής», κάνει λόγο για μια συνολικά προβληματική κατάσταση στη συγκεκριμένη αγορά και όχι μόνο στα τουριστικά μέρη.

«Aυτό που εντοπίζουμε είναι ότι οι έλεγχοι είναι ανεπαρκείς, ανεπαρκέστατοι στην αγορά τροφίμων. Τόσο οι υπηρεσίες της κεντρικής διοικητικής εξουσίας όσο και των περιφερειών είναι υποστελεχωμένες» σημειώνει η κ. Καλαποθαράκου.

Και συνεχίζει: «Στην κεντρική διοίκηση, ο ελεγκτικός μηχανισμός αποτελείται από 80 άτομα προσωπικό το πολύ. για ελέγχους σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Ανεπαρκέστατο δηλαδή το προσωπικό, για να πραγματοποιήσει ελέγχους σε χιλιάδες επιχειρήσεις».

Σύμφωνα με την κ. Καλαποθαράκου, πλέον, οι έλεγχοι για όλους τους τομείς της αγοράς, όχι μόνο για τα τρόφιμα αλλά και για τις τράπεζες, τις ασφαλιστικές εταιρείες κ.ο.κ. πραγματοποιούνται από ένα ελεγκτικό όργανο.

Οι 80 σήμερα ελεγκτές  στην κεντρική διοίκηση αναμένεται να γίνουν 300.

«Θα έπρεπε ήδη να έχει ήδη συμβεί, όμως, ο γραφειοκρατικός μηχανισμός είναι δυσκίνητος» αναφέρει.

Ακόμα όμως και όταν πραγματοποιούνται έλεγχοι τα αποτελέσματα τους είναι φτωχά κατά την κ. Καλαποθαράκου.

«Επιβάλλεται πρόστιμο 1.000 ευρώ για παράδειγμα σε ένα κατάστημα γιατί δεν είχε ταμπελάκι με την αναγραφόμενη τιμή. Είναι αστείο. Στο κομμάτι της αισχροκέρδειας οι έλεγχοι αλλά και οι ποινές είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Ετσι όπως είναι δομημένο το σύστημα αποδεικνύεται πολύ δύσκολα η αισχροκέρδεια» λέει η κ. Καλαποθαράκου.

Κυρώσεις για παραβίαση τιμής και κέρδους, μπορούσαν μέχρι πρότινος να επιβληθούν μόνο με βάση τα προσωρινά μέτρα που λαμβάνονται τα τελευταία δύο χρόνια λόγω της ακρίβειας. Όπως όμως προανέφερε ο κ. Περιστέρης, και επανέλαβε η κ. Καλαποθαράκου, το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και προϊόντα έληξε στις 30/6/2026.

Όπως υπογραμμίζει η κ. Καλαποθαράκου: «Υπάρχει αδιαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών. Εκεί πρέπει να εστιάσει το υπουργείο Ανάπτυξης και να λάβει μέτρα. Να ελέγχεται δηλαδή η διαμόρφωση της τιμής από το πρώτο στάδιο και να μπορεί να στοιχειοθετηθεί αν είναι δικαιολογημένη ή όχι η τελική τιμή».

Όσο για την αναντιστοιχία τιμής σε ράφι και ταμείο, το πρόβλημα δηλαδή που αντιμετώπισε η Μ., σύμφωνα με την κ. Καλαποθαρακου: «Είναι από τις συχνότερες καταγγελίες που δεχόμαστε. Η δικαιολογία είναι πάντα η ίδια: «δεν προλάβαμε να αλλάξουμε την τιμή».

Κάκιστο επιχείρημα κατά την ίδια γιατί οι πελάτες έχουν προσελκυσθεί  στοχευμένα στην οικονομική τιμή. Τις περισσότερες φορές δεν είχαν σχεδιάσει να αγοράσουν το προϊόν.

Οι δε ετεροχρονισμένοι έλεγχοι του σώματος των ελεγκτών, μετά από μια τέτοια καταγγελία, δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν, σύμφωνα με την κ. Καλαποθαράκου.

Ακριβώς έναν μήνα μετά την καταγγελία της, η Μ. έστειλε εκ νέου e-mail στο αρμόδιο στο τμήμα της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, μία από τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις που περιλαμβάνονται στην αλληλογραφία για το θέμα.

Η απάντηση που έλαβε είναι η εξής:

«Έχει δρομολογηθεί η διενέργεια ελέγχου για την ερχόμενη εβδομάδα».

……………………………………………………………………………………………

Εικονογράφηση: Μάριος Σχισμένος

IN.GR